VAN DER SCHUEREN
OVERGEWICHT EN OBESITAS
1. DEFINITIES
1.1 BODY MASS INDEX
© Obesitas = toestand van overtollige vetopstapeling. Klassieke interpretatie: te dik zijn = levensstijlkeuze.
® Preklinische obesitas = overgewicht/obesitas zonder complicaties
® Obesitas = antrometrische eigenschapen + orgaanschade/functionele complicaties.
® Discussie bestaat om behandeling te richten op mensen die het meeste last hebben + voor
terugbetalingen. Maar zo kan je achter de feitenaanlopen en ga je minder inzetten op preventie.
© De hoeveelheid lichaamsvet bepalen/schatten: zeer nauwkeurige methoden zoals onderwaterweging.
® Nadeel:duur, moeilijk,tijdrovend, meestal niet beschikbaar.
® ➔ BMI (body mass index) of quetelet index is makkelijker.
§ BMI of QI = maat voor gewicht die (relatief) onafhankelijk is van de lengte. Wordt gebruikt als
schatting van vetmassa.
• Dit is nauwkeuriger dan louter lichaamsgewicht bepalen. Reden: lengte zit mee in de
formule van BMI.
BEREKENING
© Lichaamsgewicht (kg)/ lengte^2 (m^2) = kg/m^2
© Voorbeeld: gewicht: 80 kg; lengte: 1,72 m; BMI = 80kg/(1,72m x 1,72 m) = 27,0 kg/m^2
INTERPRETATIE
Classificatie BMI (kg/m^2) Risico
Ondergewicht < 18,5 Gestegen
Normaal 18,5 – 24,9 Normaal
Overgewicht 15,0 – 29,9 Gestegen
Obesitas I 30,0-34,9 Hoog
Obesitas II 35,9 – 39,9 Zeer hoog
Morbiede obesitas III >= 40,0 Extreem hoog
Opmerking 1: Zwaarlijvigheid = overgewicht en obesitas
Opmerking 2: Deze waarden zijn van toepassing voor de caucasische populatie, indien een andere populatie moet je dit
aanpassen.
BMI wordt, door de classificatie van overgewicht en obesitas te baseren op de BMI, gelinkt aan het gezondheidsrisico
(wat ook verschilt tussen individuen en populaties)
1
,BIJKOMENDE RISICO’S OP ZWAARLIJVIGHEID
© Verhoogde buikomtrek
© Slechte lichaamsconditie
© Specifieke rassen en etnische groepen
BEPERKINGEN VAN BMI BEPALING
© Eenzelfde BMI zal niet bij elk individu overeenkomen met een gelijk vetpercentage
® Vetpercentage overschat bij mensen met hoge spiermassa
® Vetpercentage onderschat bij mensen met verminderde spiermassa (ouderen)
© Er wordt geen rekening gehouden met geslacht, leeftijd of etniciteit.
GEVOLGEN VAN OBESITAS
© Associatie tussen BMI en progressie van ernstige ziekten (zoals covid-19)
© Stigma “levensstijlkeuze” (bij arts en bij pt) belemmert een constructief gesprek
© Het is, ongecompliceerd of niet, an sich een verhoogde kans op mortaliteit (daarom spreekt men over een
‘ziekte’). Levensexpectantie is lager.
© Meer risico op het oplopen van kanker + mortaliteit door deze kanker (reden: vaker later gediagnosticeerd)
Enkele vragen/opmerkingen
© Kan overeten obesitas veroorzaken? Kan obesitas overeten veroorzaken?
© Gewicht is een symptoom van een ziekte ‘obesitas’
© Gevaar van ‘downplaying’ de serieusiteit omtrent overgewicht. 2 uitersten:
® Body positivity movement zegt “Je mag mensen er niet over aanspreken”. Dit gaat als arts niet, je moet dit
bespreekbaar kunnen maken.
® “Obesitas is een chronische ziekte”: mensen moeten de ondersteuning krijgen bij het zoeken naar werk, je
kan geen enkele verantwoordelijkheid bij de pt leggen.
© Gewicht bevat een belangrijke merker om succes van behandeling op te volgen
1.2 LICHAAMSVETVERDELING
© De verdeling van het lichaamsvet is ook belangrijk voor het bepalen van het morbiditeits- en mortaliteitsrisico.
® Abdominale vetverdeling ➔ hoger gezondheidsrisico van perifeer
® Perifere vetverdeling ➔ lager gezondheidsrisico dan abdominaal
MEETMETHODE: MIDDELOMTREK
© Mbv lintmeter op het middelpunt tussen onderste rib en crista iliaca
© Het lint mag de huid niet samendrukken + evenwijdig met de grond
© Meten op het einde van normale uitademing
Middelomtrek is gecorreleerd aan BMI maar is een onafhankelijke voorspellende factor.
2
, GEVOLGEN VAN HOGERE MIDDELOMTREK
© Toegenomen risico voor DM2
© CV risicofactoren zoals dyslipidemie en hypertensie ontwikkelen zich makkelijker
© Totale mortaliteit stijgt
Idealiter moet dit gecorrigeerd worden voor lengte, maar dit geeft weinig bijkomende informatie. Goed alternatief: waist-
to-hip ratio: moeilijker te meten
1.3 OBESITAS CLASSIFICATIE
Staging van obesitas
© Zorgt voor inzicht in de ernst van gewicht-gerelateerde complicaties
© Heeft een sterke correlatie met mortaliteit
© Duidelijke weergave creëren van overgewicht/obesitas in de populatie
© EOSS is de meest gebruikte vorm
1.3.1 EDMONTON OBESITY STAGING SYSTEM (EOSS)
© BMI = goed beeld van de prevalentie van overgewicht/obesitas op populatieniveau (maar weinig over het individuele
gezondheidsrisico dat een persoon met obesitas/overgewicht loopt.)
© EOSS = Ernst van overgewicht/obesitas weergeven, rekening houdend met in welke mate het leidt tot het
ontwikkelen van
® Medische RF
® Lichamelijke en psychologische symptomen
® Negatieve weerslag op welzijn en/of functionele beperkingen
® 4 stadia binnen EOSS classificatie (examen: je moet in kaart brengen wat het risico is van een pt met obesitas
en die persoon stagen)
3
OVERGEWICHT EN OBESITAS
1. DEFINITIES
1.1 BODY MASS INDEX
© Obesitas = toestand van overtollige vetopstapeling. Klassieke interpretatie: te dik zijn = levensstijlkeuze.
® Preklinische obesitas = overgewicht/obesitas zonder complicaties
® Obesitas = antrometrische eigenschapen + orgaanschade/functionele complicaties.
® Discussie bestaat om behandeling te richten op mensen die het meeste last hebben + voor
terugbetalingen. Maar zo kan je achter de feitenaanlopen en ga je minder inzetten op preventie.
© De hoeveelheid lichaamsvet bepalen/schatten: zeer nauwkeurige methoden zoals onderwaterweging.
® Nadeel:duur, moeilijk,tijdrovend, meestal niet beschikbaar.
® ➔ BMI (body mass index) of quetelet index is makkelijker.
§ BMI of QI = maat voor gewicht die (relatief) onafhankelijk is van de lengte. Wordt gebruikt als
schatting van vetmassa.
• Dit is nauwkeuriger dan louter lichaamsgewicht bepalen. Reden: lengte zit mee in de
formule van BMI.
BEREKENING
© Lichaamsgewicht (kg)/ lengte^2 (m^2) = kg/m^2
© Voorbeeld: gewicht: 80 kg; lengte: 1,72 m; BMI = 80kg/(1,72m x 1,72 m) = 27,0 kg/m^2
INTERPRETATIE
Classificatie BMI (kg/m^2) Risico
Ondergewicht < 18,5 Gestegen
Normaal 18,5 – 24,9 Normaal
Overgewicht 15,0 – 29,9 Gestegen
Obesitas I 30,0-34,9 Hoog
Obesitas II 35,9 – 39,9 Zeer hoog
Morbiede obesitas III >= 40,0 Extreem hoog
Opmerking 1: Zwaarlijvigheid = overgewicht en obesitas
Opmerking 2: Deze waarden zijn van toepassing voor de caucasische populatie, indien een andere populatie moet je dit
aanpassen.
BMI wordt, door de classificatie van overgewicht en obesitas te baseren op de BMI, gelinkt aan het gezondheidsrisico
(wat ook verschilt tussen individuen en populaties)
1
,BIJKOMENDE RISICO’S OP ZWAARLIJVIGHEID
© Verhoogde buikomtrek
© Slechte lichaamsconditie
© Specifieke rassen en etnische groepen
BEPERKINGEN VAN BMI BEPALING
© Eenzelfde BMI zal niet bij elk individu overeenkomen met een gelijk vetpercentage
® Vetpercentage overschat bij mensen met hoge spiermassa
® Vetpercentage onderschat bij mensen met verminderde spiermassa (ouderen)
© Er wordt geen rekening gehouden met geslacht, leeftijd of etniciteit.
GEVOLGEN VAN OBESITAS
© Associatie tussen BMI en progressie van ernstige ziekten (zoals covid-19)
© Stigma “levensstijlkeuze” (bij arts en bij pt) belemmert een constructief gesprek
© Het is, ongecompliceerd of niet, an sich een verhoogde kans op mortaliteit (daarom spreekt men over een
‘ziekte’). Levensexpectantie is lager.
© Meer risico op het oplopen van kanker + mortaliteit door deze kanker (reden: vaker later gediagnosticeerd)
Enkele vragen/opmerkingen
© Kan overeten obesitas veroorzaken? Kan obesitas overeten veroorzaken?
© Gewicht is een symptoom van een ziekte ‘obesitas’
© Gevaar van ‘downplaying’ de serieusiteit omtrent overgewicht. 2 uitersten:
® Body positivity movement zegt “Je mag mensen er niet over aanspreken”. Dit gaat als arts niet, je moet dit
bespreekbaar kunnen maken.
® “Obesitas is een chronische ziekte”: mensen moeten de ondersteuning krijgen bij het zoeken naar werk, je
kan geen enkele verantwoordelijkheid bij de pt leggen.
© Gewicht bevat een belangrijke merker om succes van behandeling op te volgen
1.2 LICHAAMSVETVERDELING
© De verdeling van het lichaamsvet is ook belangrijk voor het bepalen van het morbiditeits- en mortaliteitsrisico.
® Abdominale vetverdeling ➔ hoger gezondheidsrisico van perifeer
® Perifere vetverdeling ➔ lager gezondheidsrisico dan abdominaal
MEETMETHODE: MIDDELOMTREK
© Mbv lintmeter op het middelpunt tussen onderste rib en crista iliaca
© Het lint mag de huid niet samendrukken + evenwijdig met de grond
© Meten op het einde van normale uitademing
Middelomtrek is gecorreleerd aan BMI maar is een onafhankelijke voorspellende factor.
2
, GEVOLGEN VAN HOGERE MIDDELOMTREK
© Toegenomen risico voor DM2
© CV risicofactoren zoals dyslipidemie en hypertensie ontwikkelen zich makkelijker
© Totale mortaliteit stijgt
Idealiter moet dit gecorrigeerd worden voor lengte, maar dit geeft weinig bijkomende informatie. Goed alternatief: waist-
to-hip ratio: moeilijker te meten
1.3 OBESITAS CLASSIFICATIE
Staging van obesitas
© Zorgt voor inzicht in de ernst van gewicht-gerelateerde complicaties
© Heeft een sterke correlatie met mortaliteit
© Duidelijke weergave creëren van overgewicht/obesitas in de populatie
© EOSS is de meest gebruikte vorm
1.3.1 EDMONTON OBESITY STAGING SYSTEM (EOSS)
© BMI = goed beeld van de prevalentie van overgewicht/obesitas op populatieniveau (maar weinig over het individuele
gezondheidsrisico dat een persoon met obesitas/overgewicht loopt.)
© EOSS = Ernst van overgewicht/obesitas weergeven, rekening houdend met in welke mate het leidt tot het
ontwikkelen van
® Medische RF
® Lichamelijke en psychologische symptomen
® Negatieve weerslag op welzijn en/of functionele beperkingen
® 4 stadia binnen EOSS classificatie (examen: je moet in kaart brengen wat het risico is van een pt met obesitas
en die persoon stagen)
3
