Relaties, intimiteit en seksualiteit (RIS)
Hoofdstuk 1: Introductie
1.1 Belangrijke concepten
Relaties
o Focus: partnerrelatie, romantische relatie, koppel,...
o NIET: relaties met familieleden
Intimiteit
o Gevoel of ervaring van diepe verbondenheid
o Lichamelijk, emotioneel, spiritueel
Geen specifiek gedrag
Beleving, subjectief
Afhankelijk van context (situatie, tijd en ruimte)
Seksualiteit
Wat is seksualiteit? → volgens het bio psychosociaal model
Seksualiteitsbeleving: wat je zelf
fijn/niet fijn vindt en hoe je dat ervaart (=emotionele betekenis).
Seksueel functioneren: het seksueel disfunctioneren lukt niet meer als één van
de drie elementen beschadigd is
o Bloedbanen
o Zenuwbanen
o Hormonen
1.1.1 Geschiedenis van de seksuologie
Voor de oorlog
1906: Europese artsen en psychiaters
o Het ontstaan van seksuologie
1
,o Methoden en inzichten uit de natuur- en cultuurwetenschappen zouden
volgens hem moeten worden gecombineerd
o De kwaliteit nam toe en werd maatschappelijk invloedrijk
o Er werden twee seksuele verenigingen opgericht
o Seksuele vereniging voor medici
o Concurrente internationale vereniging
o Werelds eerste instituut voor wetenschappelijk onderzoek van seksualiteit
Na de oorlog
Amerikaanse onderzoekers
o Breidde zich geleidelijk uit naar andere disciplines zoals biologie, sociologie,
antropologie en psychologie
o Van Kinsey tot APA
1.1.2 The Kinsey Reports – Focus op gedrag
Dr. Alfred Kinsey – Zoöloog. Richtte in 1947 in de VS het Institute for
Hij heeft een gigantisch werk geleverd. Waarbij veel langdurende (1h5
tot 2h) interviews werden afgenomen met veel vragen (5300 blanke mannen en
5940 blanke vrouwen). Hierbij werden vragen gesteld over het seksuele leven
van deze mensen. Niet-blanken en personen met strafblad werden uit het
onderzoek gehaald. Hij bracht hierover 2 boeken uit. Het werden bestsellers die
de Amerikaanse samenleving schokten, vooral omdat het feitelijke seksuele
gedrag van Amerikanen geheel anders bleek dan men veronderstelde op basis
van de geldende normen.
2
,De Kinseyschaal
7-puntsschaal bij seksuele oriëntatie. De positie op de schaal werd bepaald a.d.h.v.
de proporties feitelijk heteroseksueel en homoseksueel gedrag en de beleving ervan.
Doorheen je leven kan je hierin variëren.
- 0: exclusieve heteroseksualiteit
- 6: exclusieve homoseksualiteit
- 1 tot 5: tussenliggende
mogelijkheden
1.1.3 De seksuele responscyclus – Focus op seksueel functioneren en
beleving
William Masters & Virginia Johnson: hun centrale concept was de
seksuele responscyclus, die omschreven werd als de menselijke
fysiologische en psychologische reactiewijzen op seksuele prikkels. Hun
onderzoek vond plaats in hun laboratorium waar ze mensen observeerde
die seksueel actief waren.
2 boeken:
1. Human sexual respons (1966)
2. Human sexual inadequacy (1970)
Een ander kenmerk van hun aanpak was een intensieve dagelijkse
behandeling gedurende 2 weken. Hierbij werden alleen paren in behandeling
genomen, maar ook mannen zonder partner waarbij er een surrogaatpartner
beschikbaar werd gesteld. De paren moesten elke dag voor 2 weken lang seks
hebben. Hierbij werden tips en hulp aangeboden om dit te verbeteren. Door de
koppels werd dit als helpend gezien.
Human sexual response cycle – 4 fasen
1. Excitement/opwindingsfase: seksuele opwinding treedt op,
hartslag versneld, stijging van de bloeddruk en toename van
bloedtoevoer naar de geslachtsorganen. Dit veroorzaakt erectie bij
de man en productie van glijmiddel bij de vrouw.
2. Plateaufase: de opwinding bereikt een plateau, dus de opwinding
bereikt een hoogtepunt op een stabiel niveau waarmee het even
blijft.
3. Orgasmefase: een plotselinge verhoging van de hartslag,
onvrijwillige spiercontracties en spasmen alsook gevoelens van
euforie.
3
, 4. Resolutiefase/herstel: een terugkeer naar een rusttoestand.
Daling van de bloeddruk en hartslag die terugkeert naar de
basislijn.
→ Deze
→ Mannen: doorlopen opeenvolgende
de 4 opeenvolgende fasenfasen beschouwde
maar af en toe lukt hetze
na als
een een natuurlijk
korte rustpauze omfysiologisch proces
terug opwinding dat door psychologische inhibities kan worden
op te zoeken.
gestoord of geblokkeerd
→ Vrouwen: ligt ingewikkeld want er is niet 1 mogelijk schema.
Kritiek: seksueel verlangen en seksuele opwinding werden als 2 aparte zaken gezien.
Maar het zijn als bewuste ervaring het resultaat van eenzelfde onderliggend
activeringsproces van het seksuele systeem.
1.1.4 Eerbetoon aan Ellen Laan
Ellen Laan:
o Werkzaam als psycholoog/seksuoloog in Academisch Medisch Centrum in
Amsterdam
o Promotieonderzoek in 1994 over vrouwelijk seksueel functioneren
Grote invloed op juridische beoordeling verkrachtingszaken:
- Voordien vochtig worden van de vagina tijdens verkrachting als instemming
- Laan toonde aan dat de doorbloeding van de vaginawand een lichamelijke
reactie was op doodsangst
→ inzicht is nu een gemeengoed onder Nederlandse rechters.
Gelijkheid en genot
"Meisjes (en jongens ook, trouwens) moeten weten hoe het vrouwelijk
geslachtsdeel in elkaar zit en hoe het werkt. Ze moeten weten dat de clitoris een
groot inwendig zwelorgaan is, dat bij seksuele opwinding volstroomt met bloed.
Dat daarbij bloedplasma door de vaginawand naar buiten wordt geduwd,
waardoor de vagina vochtig wordt. Dat seks waarbij iets in de vagina wordt
gestopt, een penis bijvoorbeeld, voor de bezitter van die vagina pas lekker kan
zijn als de clitoris opgezwollen is. Dat zowel mannen als vrouwen dus een erectie
moeten hebben voor ze fijne seks kunnen hebben – zo verschillend zijn de seksen
nu eenmaal niet."
Voorlichting is belangrijk
"Een meisje dat haar lichaam beter kent, kan haar grenzen beter aangeven”.
Definieer seks nou niet als penis-in-vagina, vingers zijn veel efficiënter om een
vrouw te laten klaarkomen dan penissen. Maak seks leuker voor vrouwen.
Lustpil? Onzin. Libido? Bestaat niet. Als vrouwen minder zin hebben dan mannen,
dan komt dat doordat de seks voor hen minder fijn is.
1.1.5 PLISSIT-model
PLISSIT-model: handig hulpmiddel voor
verpleegkundigen die werkzaam zijn in de zorg om
seksualiteit en seksuele gezondheid aan te pakken.
Ook handig hulpmiddel voor sociale werkers in de 4
zorg.
Hoofdstuk 1: Introductie
1.1 Belangrijke concepten
Relaties
o Focus: partnerrelatie, romantische relatie, koppel,...
o NIET: relaties met familieleden
Intimiteit
o Gevoel of ervaring van diepe verbondenheid
o Lichamelijk, emotioneel, spiritueel
Geen specifiek gedrag
Beleving, subjectief
Afhankelijk van context (situatie, tijd en ruimte)
Seksualiteit
Wat is seksualiteit? → volgens het bio psychosociaal model
Seksualiteitsbeleving: wat je zelf
fijn/niet fijn vindt en hoe je dat ervaart (=emotionele betekenis).
Seksueel functioneren: het seksueel disfunctioneren lukt niet meer als één van
de drie elementen beschadigd is
o Bloedbanen
o Zenuwbanen
o Hormonen
1.1.1 Geschiedenis van de seksuologie
Voor de oorlog
1906: Europese artsen en psychiaters
o Het ontstaan van seksuologie
1
,o Methoden en inzichten uit de natuur- en cultuurwetenschappen zouden
volgens hem moeten worden gecombineerd
o De kwaliteit nam toe en werd maatschappelijk invloedrijk
o Er werden twee seksuele verenigingen opgericht
o Seksuele vereniging voor medici
o Concurrente internationale vereniging
o Werelds eerste instituut voor wetenschappelijk onderzoek van seksualiteit
Na de oorlog
Amerikaanse onderzoekers
o Breidde zich geleidelijk uit naar andere disciplines zoals biologie, sociologie,
antropologie en psychologie
o Van Kinsey tot APA
1.1.2 The Kinsey Reports – Focus op gedrag
Dr. Alfred Kinsey – Zoöloog. Richtte in 1947 in de VS het Institute for
Hij heeft een gigantisch werk geleverd. Waarbij veel langdurende (1h5
tot 2h) interviews werden afgenomen met veel vragen (5300 blanke mannen en
5940 blanke vrouwen). Hierbij werden vragen gesteld over het seksuele leven
van deze mensen. Niet-blanken en personen met strafblad werden uit het
onderzoek gehaald. Hij bracht hierover 2 boeken uit. Het werden bestsellers die
de Amerikaanse samenleving schokten, vooral omdat het feitelijke seksuele
gedrag van Amerikanen geheel anders bleek dan men veronderstelde op basis
van de geldende normen.
2
,De Kinseyschaal
7-puntsschaal bij seksuele oriëntatie. De positie op de schaal werd bepaald a.d.h.v.
de proporties feitelijk heteroseksueel en homoseksueel gedrag en de beleving ervan.
Doorheen je leven kan je hierin variëren.
- 0: exclusieve heteroseksualiteit
- 6: exclusieve homoseksualiteit
- 1 tot 5: tussenliggende
mogelijkheden
1.1.3 De seksuele responscyclus – Focus op seksueel functioneren en
beleving
William Masters & Virginia Johnson: hun centrale concept was de
seksuele responscyclus, die omschreven werd als de menselijke
fysiologische en psychologische reactiewijzen op seksuele prikkels. Hun
onderzoek vond plaats in hun laboratorium waar ze mensen observeerde
die seksueel actief waren.
2 boeken:
1. Human sexual respons (1966)
2. Human sexual inadequacy (1970)
Een ander kenmerk van hun aanpak was een intensieve dagelijkse
behandeling gedurende 2 weken. Hierbij werden alleen paren in behandeling
genomen, maar ook mannen zonder partner waarbij er een surrogaatpartner
beschikbaar werd gesteld. De paren moesten elke dag voor 2 weken lang seks
hebben. Hierbij werden tips en hulp aangeboden om dit te verbeteren. Door de
koppels werd dit als helpend gezien.
Human sexual response cycle – 4 fasen
1. Excitement/opwindingsfase: seksuele opwinding treedt op,
hartslag versneld, stijging van de bloeddruk en toename van
bloedtoevoer naar de geslachtsorganen. Dit veroorzaakt erectie bij
de man en productie van glijmiddel bij de vrouw.
2. Plateaufase: de opwinding bereikt een plateau, dus de opwinding
bereikt een hoogtepunt op een stabiel niveau waarmee het even
blijft.
3. Orgasmefase: een plotselinge verhoging van de hartslag,
onvrijwillige spiercontracties en spasmen alsook gevoelens van
euforie.
3
, 4. Resolutiefase/herstel: een terugkeer naar een rusttoestand.
Daling van de bloeddruk en hartslag die terugkeert naar de
basislijn.
→ Deze
→ Mannen: doorlopen opeenvolgende
de 4 opeenvolgende fasenfasen beschouwde
maar af en toe lukt hetze
na als
een een natuurlijk
korte rustpauze omfysiologisch proces
terug opwinding dat door psychologische inhibities kan worden
op te zoeken.
gestoord of geblokkeerd
→ Vrouwen: ligt ingewikkeld want er is niet 1 mogelijk schema.
Kritiek: seksueel verlangen en seksuele opwinding werden als 2 aparte zaken gezien.
Maar het zijn als bewuste ervaring het resultaat van eenzelfde onderliggend
activeringsproces van het seksuele systeem.
1.1.4 Eerbetoon aan Ellen Laan
Ellen Laan:
o Werkzaam als psycholoog/seksuoloog in Academisch Medisch Centrum in
Amsterdam
o Promotieonderzoek in 1994 over vrouwelijk seksueel functioneren
Grote invloed op juridische beoordeling verkrachtingszaken:
- Voordien vochtig worden van de vagina tijdens verkrachting als instemming
- Laan toonde aan dat de doorbloeding van de vaginawand een lichamelijke
reactie was op doodsangst
→ inzicht is nu een gemeengoed onder Nederlandse rechters.
Gelijkheid en genot
"Meisjes (en jongens ook, trouwens) moeten weten hoe het vrouwelijk
geslachtsdeel in elkaar zit en hoe het werkt. Ze moeten weten dat de clitoris een
groot inwendig zwelorgaan is, dat bij seksuele opwinding volstroomt met bloed.
Dat daarbij bloedplasma door de vaginawand naar buiten wordt geduwd,
waardoor de vagina vochtig wordt. Dat seks waarbij iets in de vagina wordt
gestopt, een penis bijvoorbeeld, voor de bezitter van die vagina pas lekker kan
zijn als de clitoris opgezwollen is. Dat zowel mannen als vrouwen dus een erectie
moeten hebben voor ze fijne seks kunnen hebben – zo verschillend zijn de seksen
nu eenmaal niet."
Voorlichting is belangrijk
"Een meisje dat haar lichaam beter kent, kan haar grenzen beter aangeven”.
Definieer seks nou niet als penis-in-vagina, vingers zijn veel efficiënter om een
vrouw te laten klaarkomen dan penissen. Maak seks leuker voor vrouwen.
Lustpil? Onzin. Libido? Bestaat niet. Als vrouwen minder zin hebben dan mannen,
dan komt dat doordat de seks voor hen minder fijn is.
1.1.5 PLISSIT-model
PLISSIT-model: handig hulpmiddel voor
verpleegkundigen die werkzaam zijn in de zorg om
seksualiteit en seksuele gezondheid aan te pakken.
Ook handig hulpmiddel voor sociale werkers in de 4
zorg.
