,1. Chemie in de biologie
inleidende begrippen
• materie: bevat massa en Volume, een verzameling van stoffen
o mengsels: verzameling van verschillende deeltjes
o zuivere stoffen: verzameling dezelfde deeltjes
▪ enkelvoudige stoffen: deeltjes bestaan uit 1 atoomsoort
• metaal
• niet-metaal
• edelgas
▪ samengestelde stoffen: deeltjes bestaan uit meerdere atoomsoorten
• anorganisch
• organisch
• atoombouw
o Dalton
o Thomson
o Rutherford
o Bohr
▪ elektronen/e- bewegen op bepaalde afstand van kern op
schillen/energieniveau’s
▪ schillen liggen steeds dichter op elkaar hoe verder we van de
kern weg gaan
▪ n: elektronenschil/hoofdenergieniveau, 1-8
▪ 2n2: maximale bezetting/hoofdenergieniveau
▪ opvulling schillen van binnen naar buiten
• samenstelling atoom
o lading atoom
▪ kern bepaald volledige massa atoom
▪ ladingshoeveelheid uitsluitend bepaald door p+ en e-
o proton/p+
▪ massa/m: 1
▪ lading/Q: +1
o elektron/e-
▪ massa: 1/2000
▪ lading: -1
o neutron/n0
▪ massa: 1
▪ lading: 0
o atoom element
▪ atoomnummer/Z: aantal p+ in kern en e- in
elektronenmantel
• elektrisch neutraal: #p+ = #e-
▪ massagetal/A: aantal p+ en n0 in kern
• chemische bindingen
o covalente binding: gewoon of donor-acceptor
▪ polair: nM + nM
• 0,4 ≤ ΔEN ≤ 3,3
• verschil EN groot: verschuiving naar meest elektronegatieve element
• δ- en δ+
▪ apolair: nM + nM
• 0 ≤ ΔEN ≤ 0,4
• verschil in EN zeer klein: geen verschuiving binding e- paar
, o ionbinding: M + nM
▪ 1,9 ≤ ΔEN ≤ 3,3
▪ verschil in EN zeer groot: afgave en opname elektron
▪ ionen: elektrisch geladen deeltjes
o metaalbinding: M + M
▪ ΔEN = 0
anorganische verbindingsklassen
• zuren
o definitie: protondonor
o indeling
▪ binaire zuren: H + nM/zuurrest
• HF/waterstoffluoride
o zuurrest: F-
• H2S/waterstofsulfide
o zuurrest: S2-
• HCl/waterstofchloride
o zuurrest: Cl-
• HI/waterstofjodide
o zuurrest: I-
• HBr/waterstofbromide
o zuurrest: Br-
▪ ternaire zuren: H + nMO/zuurrestgroep
• HNO3/waterstofnitraat
o zuurrest: NO3-
• H2SO4/waterstofsulfaat
o zuurrest: SO42-
• H2CO3/waterstofcarbonaat
o zuurrest: CO32-
• H3PO4/waterstoffosfaat
o PO43-
• HClO3/waterstofchloraat
o zuurrest: ClO3-
• HbrO3/waterstofbromaat
o zuurrest: BrO3-
• HIO3/waterstofjodaat
o zuurrest: IO3-
o chemische eigenschappen
▪ elektrolyten: zak -> zeer sterk
▪ indicator
o toepassingen
▪ HCl/waterstofchloride/zoutzuur
• bestanddeel maagsap
• verwijderen kalkaanslag: 2HCl + CaCO3 -> CaCl2 + CO2 + H2O
▪ H2SO4/diwaterstofsulfaat/zwavelzuur
, • exotherme reactie: mengen water genereert vaal warmte
• grondstof bereiding kunstmest, kleur- en kunststoffen
• bestanddeel auto-accu
▪ HNO3/waterstofnitraat/salpeterzuur
• grondstof bereiding kunstmest en springstoffen
▪ H3PO4/triwaterstoffosfaat/fosforzuur
• bouwstof DNA
• grondstof bereiding kunstmest
• additief frisdanken
• hydroxiden
o definitie: protonacceptor
o indeling: M + OH
o chemische eigenschappen
▪ elektrolyten: sterk
▪ indicator
o toepassingen
▪ NaOH/natriumhydroxide
• exotherme reactie
• bestanddeel bereiding zeep
• bestanddeel ontstopper
▪ Ca(OH)2/calciumdihydroxide/gebluste kalk/kalkwater
• gevormd door oplossen ongebluste kalk/CaO
• indicator CO2: Ca(OH)2 + CO2 -> CaCO3 + H2O
• grondstof verschillende bouwmaterialen
• verlagen zuurtegraad uitgestrooid in poedervorm
• oxiden
o definitie: bindingen tussen O en een metaal of niet metaal
▪ O + M: ionbinding/amfoteer
▪ O + nM: covalente binding
o indeling
▪ metaaloxiden: M + O
▪ niet-metaaloxiden: nM + O
o chemische eigenschappen
▪ metaaloxiden: metalen goed oplosbaar -> basevormende oxiden
▪ niet-metaaloxiden: goed oplosbaar -> zuurvormende oxiden/oxozuren
o toepassingen
▪ CO2/koolstofoxide/koolzuurgas
• restproduct celademhaming: basisstof fotosynthese
• natuurlijk broeikasgas
• gas in frisdranken
▪ CO/koolstofmonoxide
• ontstaan onvolledige verbanding
• hemoglobine hoge bindingsaffiniteit CO: CO-vergiftiging
• bestanddeel industriële bereiding methanol
▪ SO2/zwaveldioxide
• ontstaat bij verbranding S of S-houdende stoffen
• ontsmettingsmiddel: antimicrobiële werking
• additief voeding
▪ CaO/calciumoxide/ongebluste kalk
• vormt gebluste kalk/kalkwater met H2O: CaO + H2O -> Ca(OH)2
inleidende begrippen
• materie: bevat massa en Volume, een verzameling van stoffen
o mengsels: verzameling van verschillende deeltjes
o zuivere stoffen: verzameling dezelfde deeltjes
▪ enkelvoudige stoffen: deeltjes bestaan uit 1 atoomsoort
• metaal
• niet-metaal
• edelgas
▪ samengestelde stoffen: deeltjes bestaan uit meerdere atoomsoorten
• anorganisch
• organisch
• atoombouw
o Dalton
o Thomson
o Rutherford
o Bohr
▪ elektronen/e- bewegen op bepaalde afstand van kern op
schillen/energieniveau’s
▪ schillen liggen steeds dichter op elkaar hoe verder we van de
kern weg gaan
▪ n: elektronenschil/hoofdenergieniveau, 1-8
▪ 2n2: maximale bezetting/hoofdenergieniveau
▪ opvulling schillen van binnen naar buiten
• samenstelling atoom
o lading atoom
▪ kern bepaald volledige massa atoom
▪ ladingshoeveelheid uitsluitend bepaald door p+ en e-
o proton/p+
▪ massa/m: 1
▪ lading/Q: +1
o elektron/e-
▪ massa: 1/2000
▪ lading: -1
o neutron/n0
▪ massa: 1
▪ lading: 0
o atoom element
▪ atoomnummer/Z: aantal p+ in kern en e- in
elektronenmantel
• elektrisch neutraal: #p+ = #e-
▪ massagetal/A: aantal p+ en n0 in kern
• chemische bindingen
o covalente binding: gewoon of donor-acceptor
▪ polair: nM + nM
• 0,4 ≤ ΔEN ≤ 3,3
• verschil EN groot: verschuiving naar meest elektronegatieve element
• δ- en δ+
▪ apolair: nM + nM
• 0 ≤ ΔEN ≤ 0,4
• verschil in EN zeer klein: geen verschuiving binding e- paar
, o ionbinding: M + nM
▪ 1,9 ≤ ΔEN ≤ 3,3
▪ verschil in EN zeer groot: afgave en opname elektron
▪ ionen: elektrisch geladen deeltjes
o metaalbinding: M + M
▪ ΔEN = 0
anorganische verbindingsklassen
• zuren
o definitie: protondonor
o indeling
▪ binaire zuren: H + nM/zuurrest
• HF/waterstoffluoride
o zuurrest: F-
• H2S/waterstofsulfide
o zuurrest: S2-
• HCl/waterstofchloride
o zuurrest: Cl-
• HI/waterstofjodide
o zuurrest: I-
• HBr/waterstofbromide
o zuurrest: Br-
▪ ternaire zuren: H + nMO/zuurrestgroep
• HNO3/waterstofnitraat
o zuurrest: NO3-
• H2SO4/waterstofsulfaat
o zuurrest: SO42-
• H2CO3/waterstofcarbonaat
o zuurrest: CO32-
• H3PO4/waterstoffosfaat
o PO43-
• HClO3/waterstofchloraat
o zuurrest: ClO3-
• HbrO3/waterstofbromaat
o zuurrest: BrO3-
• HIO3/waterstofjodaat
o zuurrest: IO3-
o chemische eigenschappen
▪ elektrolyten: zak -> zeer sterk
▪ indicator
o toepassingen
▪ HCl/waterstofchloride/zoutzuur
• bestanddeel maagsap
• verwijderen kalkaanslag: 2HCl + CaCO3 -> CaCl2 + CO2 + H2O
▪ H2SO4/diwaterstofsulfaat/zwavelzuur
, • exotherme reactie: mengen water genereert vaal warmte
• grondstof bereiding kunstmest, kleur- en kunststoffen
• bestanddeel auto-accu
▪ HNO3/waterstofnitraat/salpeterzuur
• grondstof bereiding kunstmest en springstoffen
▪ H3PO4/triwaterstoffosfaat/fosforzuur
• bouwstof DNA
• grondstof bereiding kunstmest
• additief frisdanken
• hydroxiden
o definitie: protonacceptor
o indeling: M + OH
o chemische eigenschappen
▪ elektrolyten: sterk
▪ indicator
o toepassingen
▪ NaOH/natriumhydroxide
• exotherme reactie
• bestanddeel bereiding zeep
• bestanddeel ontstopper
▪ Ca(OH)2/calciumdihydroxide/gebluste kalk/kalkwater
• gevormd door oplossen ongebluste kalk/CaO
• indicator CO2: Ca(OH)2 + CO2 -> CaCO3 + H2O
• grondstof verschillende bouwmaterialen
• verlagen zuurtegraad uitgestrooid in poedervorm
• oxiden
o definitie: bindingen tussen O en een metaal of niet metaal
▪ O + M: ionbinding/amfoteer
▪ O + nM: covalente binding
o indeling
▪ metaaloxiden: M + O
▪ niet-metaaloxiden: nM + O
o chemische eigenschappen
▪ metaaloxiden: metalen goed oplosbaar -> basevormende oxiden
▪ niet-metaaloxiden: goed oplosbaar -> zuurvormende oxiden/oxozuren
o toepassingen
▪ CO2/koolstofoxide/koolzuurgas
• restproduct celademhaming: basisstof fotosynthese
• natuurlijk broeikasgas
• gas in frisdranken
▪ CO/koolstofmonoxide
• ontstaan onvolledige verbanding
• hemoglobine hoge bindingsaffiniteit CO: CO-vergiftiging
• bestanddeel industriële bereiding methanol
▪ SO2/zwaveldioxide
• ontstaat bij verbranding S of S-houdende stoffen
• ontsmettingsmiddel: antimicrobiële werking
• additief voeding
▪ CaO/calciumoxide/ongebluste kalk
• vormt gebluste kalk/kalkwater met H2O: CaO + H2O -> Ca(OH)2
