Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
www.staatsblad.be
FOD = federale overheidsdienst → justitie, verantwoordelijk voor staatsblad
Belgisch staatsblad:
- Krant van de jonge regering in België (bij onafhankelijkheid in 1831)
- Iedere dag opnieuw verschijnt online de nieuwe wetgeving (vroeger papieren krant)
- Grondwet (Gw.) / constitutie
➢ Essentie van wat België is, organisatie van de staat
‘Officiëel’: komt van de overheid, hebben normkracht
Grondwet/constitutie bestaat uit 2 bepalingen:
- De fundamentele rechten → titel II van de grondwet
- De structuur van de staat (staatsrecht) → titel I, III en volgende
Artikel 10 van de grondwet:
- Alle Belgen zijn gelijk voor de wet
Belangrijkste fundamentele recht
= het gelijkheidsbeginsel
! Een grondwet kan in de loop van zijn bestaan van nummer veranderen
Coördinatie – coördineren Consolidatie - consolideren
- De overheid zelf gaat bestaande - Uw tekst up-to-date houden, geknipt
wetgevingen die ongestructureerd …. en geplakt
zijn terug mooi ordenen ➢ Geconsolideerde wettekst
➢ De gecoördineerde grondwet
CAVEAT = waarschuwing
Normenpiramide:
Europese besluiten (EVRM, EU)
1) Grondwet Wetgevende macht
2) Bijzondere meerderheidswetten* Wetgevende macht
3) Wetten*, decreten en ordonnanties Wetgevende macht
4) Koninklijke, ministeriële besluiten Uitvoerende macht
Bijzondere meerderheidswetten:
- Wet die tot stand is gekomen met een bijzondere meerderheid
- Meerdere partijen zijn akkoord
Wetten:
- Normen die gemaakt zijn door het Belgisch parlement
Wetboek:
1
, Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
- Een geheel van regels dat goed gestructureerd is en dat bedoelt is om een hele rechtstak
te regelen
3 belangrijke data van de wet:
- Datum van afkondiging
➢ Handtekening van koning = identificatie van wet
- Datum van publicatie
➢ Op welke datum is het in het Belgisch staatsblad gekomen
- Datum van inwerkingtreding
➢ Vanaf deze datum treedt de wet in werking en moet je hem toepassen
1967:
- Grondwet in Frans en Nederlands
- Vroeger enkel in Frans
Misdrijven die nu gebeuren worden behandeld met de wetten van nu, niet met de wetten die
gelden op het moment van de uitspraak (tenzij er een mildere wet is, dan mag die wel toegepast
worden)
Lid = een stukje van het artikel van een wet
Hoofdstuk 1: Inleiding
De jure De facto
Volgens het recht; wat volgens de wet of de In de feiten; hoe iets in de praktijk verloopt,
regels zo behoort te zijn ook al is dat niet helemaal volgens de regels
• Het parlement (wetgevende macht) of wetten
dat de beslissingen moet nemen • De regering (uitvoerende macht)
schuift voorstellen door die door de
meerderheid van het parlement
worden goedgekeurd
1. Definitie: “geschiedenis van het publiekrecht en van de politiek”
A. Geschiedenis
1. De historische benadering is een metajuridische benadering
Het ‘positieve’ recht = volgens het op dit ogenblik geldende recht, het recht dat geldt op een
bepaalde plaats en op een bepaald tijdstip dat afdwingbaar is in een bepaald gebied
• In Engeland moet je links rijden, in België rechts
• 50 jaar geleden bestond een huwelijk enkel tussen man en vrouw, nu kunnen
mannen/vrouwen ook met elkaar trouwen
Typisch voor het ‘positieve’ recht:
- Je gaat uit van het nu-geldende recht en je stelt je daar GEEN vragen bij
Het paradigma van het ‘positieve’ recht:
- Weet je waarom het zo is? Dat is het gevolg van heel veel keuzes, in het recht moet je
bijna nooit zeggen waarom het zo is → het is gewoon het recht
2
, Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
- MAAR: het kan toch anders, want het is vroeger al anders geweest en waarom zou het in
de toekomst niet terug anders worden?
- Het recht evolueert constant
Als je binnen het positieve recht blijft, dan zit je in het paradigma
Paradigma = geheel van veronderstellingen waarop een wetenschap gebaseerd is
1 regel van het juridisch paradigma: iedereen wordt geacht de wet te kennen
Metajuridica:
- Als je uit het paradigma stapt en je kijkt naar het recht vanuit een andere wetenschap
- Het is interdisciplinair (je moet een beetje kennis hebben van de discipline recht maar
ook van een andere discipline)
➢ Je krijgt andere interpretaties van dezelfde wetten
➢ De rol van de rechter is weldegelijk van belang ook al is de wet de wet, omdat de wet
geïnterpreteerd kan worden in een bepaalde richting
❖ Een vrouw interpreteert bepaalde concepten anders
Juridica:
- Je blijft binnen het positief rechtelijk paradigma
! Het positief recht gaat ervan uit dat het hele structuur van recht logisch in elkaar zit, maar dit
klopt niet. Ons recht wordt beïnvloedt door macht, politiek …
Recht is het resultaat van:
- Politiek
- Techniek
➢ Door het feit dat er vandaag technisch meer kan moeten we ook meer regels hebben
• Privacybescherming
• Vroeger geen regel dat je max. 120 km/u mag rijden, want auto’s konden vroeger
maar 30 km/u
- Religie
➢ We zijn nog steeds sterk beïnvloed door religie
• Er wordt ons nog steeds gevraagd om de eed af te leggen (bv. een getuige in de
rechtbank)
- Klimaat
• Siësta in Spanje door de warme temperaturen
• Sneeuwkettingen in Europa
Wat is de eed?
- Jurist van het ‘positieve’ recht: de eed is een plechtige verklaring voor de rechtbank
waarbij de getuige beloofd om de waarheid te zeggen
➢ Dit zit nog steeds in ons rechtssysteem omdat de kerk dit ooit heeft ingevoerd
Examenvraag: bespreek de invloed van de kerk op de ontwikkeling van het publiekrecht
Carl Friedrich von Savigny (19e eeuw):
- De grondlegger van de hedendaagse rechtsgeschiedenis
➢ Ieder land heeft zijn eigen recht, omdat ieder land zijn eigen geschiedenis heeft
3
, Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
➢ Het recht is essentieel de uitdrukking van de ziel van het volk
1ste bedenking: recht is metajuridica. Het is uit het paradigma stappen. Het is vanuit de
geschiedenis kijken naar het recht en daarbij vragen stellen ‘waarom is dat zo?’ en vaststellen
dat er vele invloeden dat bepalen, en degene die daar de grondlegger van is, is de historische
rechtsschool met Carl Friedrich von Savigny als belangrijkste figuur.
2. De wisselwerking tussen recht(swetenschap) en geschiedenis(wetenschap)
Geschiedenis “dient” recht
- Het recht staat nooit stil: alles is voortdurend in evolutie
- Een goede jurist moet dat historisch perspectief, de instelling dat alles altijd voortdurend
veranderd
Waarom is dat zo belangrijk?
- Omdat je dan op heuristiek vlak geen fouten maakt
1) Toepassing van de norm in de tijd: HEURISTIEK
= de vaardigheid van het zoeken en vinden, historisch besef hebben dat de dingen
evolueren om de juiste toepasselijke wet te vinden
Juridische heuristiek = de vaardigheid/kennis om het recht te vinden (je weet dat je bv. veel zal
vinden in de wetboeken)
Toepassingen van heuristiek:
- Strafrecht: in beginsel (= in principe) mag een nieuwe strafwet niet retroactief werken
• Voorbeeld: Ik word vandaag (23 september) geflitst met mijn step
❖ Huidige wet: boete = 500 euro
❖ In oktober komt er een nieuwe wet: boete = 5000 euro
❖ Rechtszaak pas in december → ik kan NIET bestraft worden volgens de
strengere, nieuwe wet → dat zou oneerlijk en onlogisch zijn
Uitzondering: als de nieuwe wet milder is, dan mag die wel retroactief toegepast
worden
• Voorbeeld: iets was strafbaar, maar wordt niet meer strafbaar → gunstiger voor de
beklaagde dus de nieuwe wet geldt
- Burgerlijk recht
• Voorbeeld: contract garageverhuur voor 6 jaar, 100 euro in de maand, zonder
aanpassing van huur
❖ In jaar 3 van het contract: nieuwe wet → alle garages moeten een
stopcontact hebben, maar huur mag niet verhoogd worden
❖ Probleem: contract = uitdrukking van wilsautonomie (partijen bepalen zelf
voorwaarden), maar een nieuwe wet kan een lopende juridische situatie
beïnvloeden
Oplossing: kijk naar de overgangsbepalingen van de nieuwe wet
❖ Soms geldt de nieuwe wet ook voor lopende contracten
❖ Soms enkel voor nieuwe contracten
❖ Vaak voorziet de wet expliciet wat er moet gebeuren
4
www.staatsblad.be
FOD = federale overheidsdienst → justitie, verantwoordelijk voor staatsblad
Belgisch staatsblad:
- Krant van de jonge regering in België (bij onafhankelijkheid in 1831)
- Iedere dag opnieuw verschijnt online de nieuwe wetgeving (vroeger papieren krant)
- Grondwet (Gw.) / constitutie
➢ Essentie van wat België is, organisatie van de staat
‘Officiëel’: komt van de overheid, hebben normkracht
Grondwet/constitutie bestaat uit 2 bepalingen:
- De fundamentele rechten → titel II van de grondwet
- De structuur van de staat (staatsrecht) → titel I, III en volgende
Artikel 10 van de grondwet:
- Alle Belgen zijn gelijk voor de wet
Belangrijkste fundamentele recht
= het gelijkheidsbeginsel
! Een grondwet kan in de loop van zijn bestaan van nummer veranderen
Coördinatie – coördineren Consolidatie - consolideren
- De overheid zelf gaat bestaande - Uw tekst up-to-date houden, geknipt
wetgevingen die ongestructureerd …. en geplakt
zijn terug mooi ordenen ➢ Geconsolideerde wettekst
➢ De gecoördineerde grondwet
CAVEAT = waarschuwing
Normenpiramide:
Europese besluiten (EVRM, EU)
1) Grondwet Wetgevende macht
2) Bijzondere meerderheidswetten* Wetgevende macht
3) Wetten*, decreten en ordonnanties Wetgevende macht
4) Koninklijke, ministeriële besluiten Uitvoerende macht
Bijzondere meerderheidswetten:
- Wet die tot stand is gekomen met een bijzondere meerderheid
- Meerdere partijen zijn akkoord
Wetten:
- Normen die gemaakt zijn door het Belgisch parlement
Wetboek:
1
, Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
- Een geheel van regels dat goed gestructureerd is en dat bedoelt is om een hele rechtstak
te regelen
3 belangrijke data van de wet:
- Datum van afkondiging
➢ Handtekening van koning = identificatie van wet
- Datum van publicatie
➢ Op welke datum is het in het Belgisch staatsblad gekomen
- Datum van inwerkingtreding
➢ Vanaf deze datum treedt de wet in werking en moet je hem toepassen
1967:
- Grondwet in Frans en Nederlands
- Vroeger enkel in Frans
Misdrijven die nu gebeuren worden behandeld met de wetten van nu, niet met de wetten die
gelden op het moment van de uitspraak (tenzij er een mildere wet is, dan mag die wel toegepast
worden)
Lid = een stukje van het artikel van een wet
Hoofdstuk 1: Inleiding
De jure De facto
Volgens het recht; wat volgens de wet of de In de feiten; hoe iets in de praktijk verloopt,
regels zo behoort te zijn ook al is dat niet helemaal volgens de regels
• Het parlement (wetgevende macht) of wetten
dat de beslissingen moet nemen • De regering (uitvoerende macht)
schuift voorstellen door die door de
meerderheid van het parlement
worden goedgekeurd
1. Definitie: “geschiedenis van het publiekrecht en van de politiek”
A. Geschiedenis
1. De historische benadering is een metajuridische benadering
Het ‘positieve’ recht = volgens het op dit ogenblik geldende recht, het recht dat geldt op een
bepaalde plaats en op een bepaald tijdstip dat afdwingbaar is in een bepaald gebied
• In Engeland moet je links rijden, in België rechts
• 50 jaar geleden bestond een huwelijk enkel tussen man en vrouw, nu kunnen
mannen/vrouwen ook met elkaar trouwen
Typisch voor het ‘positieve’ recht:
- Je gaat uit van het nu-geldende recht en je stelt je daar GEEN vragen bij
Het paradigma van het ‘positieve’ recht:
- Weet je waarom het zo is? Dat is het gevolg van heel veel keuzes, in het recht moet je
bijna nooit zeggen waarom het zo is → het is gewoon het recht
2
, Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
- MAAR: het kan toch anders, want het is vroeger al anders geweest en waarom zou het in
de toekomst niet terug anders worden?
- Het recht evolueert constant
Als je binnen het positieve recht blijft, dan zit je in het paradigma
Paradigma = geheel van veronderstellingen waarop een wetenschap gebaseerd is
1 regel van het juridisch paradigma: iedereen wordt geacht de wet te kennen
Metajuridica:
- Als je uit het paradigma stapt en je kijkt naar het recht vanuit een andere wetenschap
- Het is interdisciplinair (je moet een beetje kennis hebben van de discipline recht maar
ook van een andere discipline)
➢ Je krijgt andere interpretaties van dezelfde wetten
➢ De rol van de rechter is weldegelijk van belang ook al is de wet de wet, omdat de wet
geïnterpreteerd kan worden in een bepaalde richting
❖ Een vrouw interpreteert bepaalde concepten anders
Juridica:
- Je blijft binnen het positief rechtelijk paradigma
! Het positief recht gaat ervan uit dat het hele structuur van recht logisch in elkaar zit, maar dit
klopt niet. Ons recht wordt beïnvloedt door macht, politiek …
Recht is het resultaat van:
- Politiek
- Techniek
➢ Door het feit dat er vandaag technisch meer kan moeten we ook meer regels hebben
• Privacybescherming
• Vroeger geen regel dat je max. 120 km/u mag rijden, want auto’s konden vroeger
maar 30 km/u
- Religie
➢ We zijn nog steeds sterk beïnvloed door religie
• Er wordt ons nog steeds gevraagd om de eed af te leggen (bv. een getuige in de
rechtbank)
- Klimaat
• Siësta in Spanje door de warme temperaturen
• Sneeuwkettingen in Europa
Wat is de eed?
- Jurist van het ‘positieve’ recht: de eed is een plechtige verklaring voor de rechtbank
waarbij de getuige beloofd om de waarheid te zeggen
➢ Dit zit nog steeds in ons rechtssysteem omdat de kerk dit ooit heeft ingevoerd
Examenvraag: bespreek de invloed van de kerk op de ontwikkeling van het publiekrecht
Carl Friedrich von Savigny (19e eeuw):
- De grondlegger van de hedendaagse rechtsgeschiedenis
➢ Ieder land heeft zijn eigen recht, omdat ieder land zijn eigen geschiedenis heeft
3
, Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
➢ Het recht is essentieel de uitdrukking van de ziel van het volk
1ste bedenking: recht is metajuridica. Het is uit het paradigma stappen. Het is vanuit de
geschiedenis kijken naar het recht en daarbij vragen stellen ‘waarom is dat zo?’ en vaststellen
dat er vele invloeden dat bepalen, en degene die daar de grondlegger van is, is de historische
rechtsschool met Carl Friedrich von Savigny als belangrijkste figuur.
2. De wisselwerking tussen recht(swetenschap) en geschiedenis(wetenschap)
Geschiedenis “dient” recht
- Het recht staat nooit stil: alles is voortdurend in evolutie
- Een goede jurist moet dat historisch perspectief, de instelling dat alles altijd voortdurend
veranderd
Waarom is dat zo belangrijk?
- Omdat je dan op heuristiek vlak geen fouten maakt
1) Toepassing van de norm in de tijd: HEURISTIEK
= de vaardigheid van het zoeken en vinden, historisch besef hebben dat de dingen
evolueren om de juiste toepasselijke wet te vinden
Juridische heuristiek = de vaardigheid/kennis om het recht te vinden (je weet dat je bv. veel zal
vinden in de wetboeken)
Toepassingen van heuristiek:
- Strafrecht: in beginsel (= in principe) mag een nieuwe strafwet niet retroactief werken
• Voorbeeld: Ik word vandaag (23 september) geflitst met mijn step
❖ Huidige wet: boete = 500 euro
❖ In oktober komt er een nieuwe wet: boete = 5000 euro
❖ Rechtszaak pas in december → ik kan NIET bestraft worden volgens de
strengere, nieuwe wet → dat zou oneerlijk en onlogisch zijn
Uitzondering: als de nieuwe wet milder is, dan mag die wel retroactief toegepast
worden
• Voorbeeld: iets was strafbaar, maar wordt niet meer strafbaar → gunstiger voor de
beklaagde dus de nieuwe wet geldt
- Burgerlijk recht
• Voorbeeld: contract garageverhuur voor 6 jaar, 100 euro in de maand, zonder
aanpassing van huur
❖ In jaar 3 van het contract: nieuwe wet → alle garages moeten een
stopcontact hebben, maar huur mag niet verhoogd worden
❖ Probleem: contract = uitdrukking van wilsautonomie (partijen bepalen zelf
voorwaarden), maar een nieuwe wet kan een lopende juridische situatie
beïnvloeden
Oplossing: kijk naar de overgangsbepalingen van de nieuwe wet
❖ Soms geldt de nieuwe wet ook voor lopende contracten
❖ Soms enkel voor nieuwe contracten
❖ Vaak voorziet de wet expliciet wat er moet gebeuren
4
