Mediageschiedenis 2026
1.INLEDING: OVER MEDIAGESCHIEDENIS, GESCHIEDENIS EN
MEDIA, MEDIAHISTORIOGRAFIE
1 WAAROM MEDIAGESCHIEDENIS?
Beter begrijpen van de ontwikkeling van media vroeger en vandaag
=> de manier waarop bepaalde media gebruikt wordt veranderd constant
->valkuilen:
-Feitelijkheid
-Klemtoon op individueen ‘mannen’
-Rechtlijnigheid, doelmatigheid/gerichtheid
-Eurocentrisme
1 Beter begrijpen van de ontwikkeling van media vroeger en vandaag
2 … Rol van media in geschiedenis -> valkuil mediacentrisme vs -relativisme
Medierelativisme: ervan uitgaan dat media niet deelmaakt van de
samenleving waarin je leeft
Mediacentrisme: die media hebben ervoor gezorgd dat de dingen zijn
beginnen te veranderen
3 Geschiedenis via/in media
-Hoe de media omgaan met het verleden
-Media als ‘historiserende’ machines = ook een beeld van het verleden creeëren
-Hoe media historisch besef bijbrengen (of afbouwen)
CASE TRUMP & DE MEDIA
-Belang van media in de politiek
-Geschiedenis is actueel
-Historische kennis om het heden te begrijpen
-Media zijn historische/historiserende machines
2 GESCHIEDENIS, MEDIA, MEDIAGESCHIEDENIS
Verleden
= verleden feiten, gebeurtenissen, processen, mensen, artefacten.. (of
mediaproducten, mediaproductie, -consumptie, -distributie, -betekenisgeving, …)
vb ontwikeling vlaamse omroep (politieke besluitvorming, programmering)
Geschiedschrijving
= of historiografie: de act van onderzoek naar het verleden
-Onderzoek naar beleidsporcessen binnen en rond de Vlaamse publieke
omroep aan de hand van
beleidsdocumenten, interviews,…
-Onderzoek naar ontwikkeling van tv-programmering aan de hand van
programmaoverzichten,
interviews,…
=> resultaat: narratieven over het verleden, welke vraag dat je steld bepaald
1
, Mediageschiedenis 2026
het verhaal dat je gaat vertellen
= er gebeeurt iets ontologisch/complex, waar weinig bronnen voor zijn -> deze
wordt door een historicus omgezet tot een verhaal, MAAR in hoeverre reflecteert
dat verhaal van wat er eigenlijk origineel werd gebeurt
3 GESCHIEDENIS VAN MEDIAHISTORIOGRAFIE
3.1 VOORLOPERS
17-18de eeuw: elitair product en diegene konden lezen
-> zegel op krant= veel belastingen
-19e eeuw: sociale wetenschappen, rol van kranten
-Einde 19de eeuw: papier werd goedkoper en zegel op kranten ook afgeschaft -
> goedkoper
=> elke zuil had zijn eigen krant
-Begin 20ste eeuw: Zeitungswissenschaft
WO1- propaganda, massa(media)-oorlog & WO2
Koude Oorlog
3.2 KLASSIEKE BENADERING
VB theo Luykx, Evolutie van de communicatiewetenschappen
-Historicus aan Ugent & grondlegger van de ‘pers en
communicatiewetenschappen (’61)
-Ruimte: nationale geschiedenis
-Eurocentrisme: grote landen, belgie
-Tijd: mijlpalen, grote tijdvlakken
-Start boekdrukkunst,…, WO1&2
-Media
-Klassieke (pre-convergentie) media
-Deterministische factoren
-Technologie, politiek, economie
-‘Objectiviteit’, feitelijkheid
-Descriptief
-Minder klemtoon op analyse via minder ruime maatsc contextualisering
3.3 MEDIAHISTORIOGRAFIE VANDAAG: DE KLASSIEKE BENADERING VAN
MG
-‘nieuw’ veld: mediagesc is veel meer dan oude methode
-Nieuwe vragen
-Niuewe methoden en benaderingen
-Tijdschriften, handboeken
-> groeiende aandacht, waarom?
2
, Mediageschiedenis 2026
1) ‘razendsnelle’ ontwikkeling mediatechnologieën
-> als iets snel gebeurt gaan historici op zoek naar de oorzaak in het verleden
waarom en hoe dit kon gebeuren
2) Rol van media op vlak van breukervaringen(= het moment waarop mensen
voelen dat de wereld verandert.) en historisch besef
-> 9/11 eerste speciale uitzending
3.3.1 NIEUWE ONDERZOEKSMOGELIJKHEDEN
-Onder andere digital humanities (= Gebruik van digitale tools en skills voor
onderzoek binnen humane/ geesteswetenschappen) , the digital turn
-Big data (alles is online)= Bij de dataverzameling ga je dit opslaan, ‘grote
hoeveelheden data
-OCR/Otical Character Recognition (bv exelbestanden): Grote hoeveelheid
ingescande artikels snFel lezen, data-analyse
-Mapping techniques (groeperen): De gebeurtenissen in kaart brengen,
overzichtelijk maken
3.3.2 DIVERSIFICATIE
RUIMTE
Nationaal, maar ook lokaal, regionaal, stedelijk
-1 plek, bv 1 cinema
Internationaal
-Comparatief= vergelijken
-Entangled
-Entangled: onderzoekt de onderlinge verwevenheid en verspreiding van
mediapraktijken, -ideeën en -technologieën over nationale grenzen heen
(moeilijker)
-Comparatief: analyseert overeenkomsten en verschillen in
mediaontwikkelingen binnen diverse nationale contexten
TIJD
Microhistory als single event/persoon/locatie
Macrohistory, longitudinal
MEDIA
Hoe hebben media elkaar geinspireerd of ligt er een grote breuk tussen
Mono-media
Cross-media/media-comparatief= Media is niet een afzonderlijk domein,
3
, Mediageschiedenis 2026
verbandtussen productie en distributie over verschillende media’s
Convergence= technlogisch voorwerpen worden steeds samen tot 1 apparaat
gemaakt
FASEN
Productie -> distributie -> representatie -> vertoning -> institutionele receptie ->
publiek
FACTOREN
-Politiek, economisch, symbolische, sociaal-culturele, technologische,….
4 PERSPECTIEVEN IN MEDIAGESCHIEDENIS
VOLGENS James Curran
-> Hij heeft al die boeken die onder de mediagesch bekeken en vroeg zich af of
hij daar categorieën in kon maken, op basis van hoe ze aan mediageschiedenis
doen
TECHNOLOGISCHE (DETERMINISTISCHE) BENADERING
Determinisme: media en comtech als oorzaak van sociale veranderen
-BV rol van media bij arabische lente
KRITIEK: offline wereld beïnvloedt de online wereld en omgekeerd
-Maar ook opletten voor sociaal determinisme (ni uitmake dat het op SM
staat)
-Complex geheel aan factoren
LIBERALE BENADERING
->Hoe vrijer de toegang, hoe vrijer de media/meningen
-Maar ni iedereen had gelijke toegang tot de media
Utopisch
Vrije toegang tot media
Onafhankelijkheid vd media
Minder overheidscontrole op media in loop 19-20e eeuw
Vierde macht
Emancipatorische kracht van onafhankelijke media
-Politiek debat in pers
-Pers draagt bij tot publieke ruimte, waarin diverse publieken
vertegenwoordigd zijn
Educatieve missie van de pers nam af, maar werd deels overgenomen
door PSB (publieke omroep) = zoveel mogelijk mengingen aan bod komen,
democratisch debatten
-Kleinere kenniskloof tussen elite en alrgemeen publiek
4
1.INLEDING: OVER MEDIAGESCHIEDENIS, GESCHIEDENIS EN
MEDIA, MEDIAHISTORIOGRAFIE
1 WAAROM MEDIAGESCHIEDENIS?
Beter begrijpen van de ontwikkeling van media vroeger en vandaag
=> de manier waarop bepaalde media gebruikt wordt veranderd constant
->valkuilen:
-Feitelijkheid
-Klemtoon op individueen ‘mannen’
-Rechtlijnigheid, doelmatigheid/gerichtheid
-Eurocentrisme
1 Beter begrijpen van de ontwikkeling van media vroeger en vandaag
2 … Rol van media in geschiedenis -> valkuil mediacentrisme vs -relativisme
Medierelativisme: ervan uitgaan dat media niet deelmaakt van de
samenleving waarin je leeft
Mediacentrisme: die media hebben ervoor gezorgd dat de dingen zijn
beginnen te veranderen
3 Geschiedenis via/in media
-Hoe de media omgaan met het verleden
-Media als ‘historiserende’ machines = ook een beeld van het verleden creeëren
-Hoe media historisch besef bijbrengen (of afbouwen)
CASE TRUMP & DE MEDIA
-Belang van media in de politiek
-Geschiedenis is actueel
-Historische kennis om het heden te begrijpen
-Media zijn historische/historiserende machines
2 GESCHIEDENIS, MEDIA, MEDIAGESCHIEDENIS
Verleden
= verleden feiten, gebeurtenissen, processen, mensen, artefacten.. (of
mediaproducten, mediaproductie, -consumptie, -distributie, -betekenisgeving, …)
vb ontwikeling vlaamse omroep (politieke besluitvorming, programmering)
Geschiedschrijving
= of historiografie: de act van onderzoek naar het verleden
-Onderzoek naar beleidsporcessen binnen en rond de Vlaamse publieke
omroep aan de hand van
beleidsdocumenten, interviews,…
-Onderzoek naar ontwikkeling van tv-programmering aan de hand van
programmaoverzichten,
interviews,…
=> resultaat: narratieven over het verleden, welke vraag dat je steld bepaald
1
, Mediageschiedenis 2026
het verhaal dat je gaat vertellen
= er gebeeurt iets ontologisch/complex, waar weinig bronnen voor zijn -> deze
wordt door een historicus omgezet tot een verhaal, MAAR in hoeverre reflecteert
dat verhaal van wat er eigenlijk origineel werd gebeurt
3 GESCHIEDENIS VAN MEDIAHISTORIOGRAFIE
3.1 VOORLOPERS
17-18de eeuw: elitair product en diegene konden lezen
-> zegel op krant= veel belastingen
-19e eeuw: sociale wetenschappen, rol van kranten
-Einde 19de eeuw: papier werd goedkoper en zegel op kranten ook afgeschaft -
> goedkoper
=> elke zuil had zijn eigen krant
-Begin 20ste eeuw: Zeitungswissenschaft
WO1- propaganda, massa(media)-oorlog & WO2
Koude Oorlog
3.2 KLASSIEKE BENADERING
VB theo Luykx, Evolutie van de communicatiewetenschappen
-Historicus aan Ugent & grondlegger van de ‘pers en
communicatiewetenschappen (’61)
-Ruimte: nationale geschiedenis
-Eurocentrisme: grote landen, belgie
-Tijd: mijlpalen, grote tijdvlakken
-Start boekdrukkunst,…, WO1&2
-Media
-Klassieke (pre-convergentie) media
-Deterministische factoren
-Technologie, politiek, economie
-‘Objectiviteit’, feitelijkheid
-Descriptief
-Minder klemtoon op analyse via minder ruime maatsc contextualisering
3.3 MEDIAHISTORIOGRAFIE VANDAAG: DE KLASSIEKE BENADERING VAN
MG
-‘nieuw’ veld: mediagesc is veel meer dan oude methode
-Nieuwe vragen
-Niuewe methoden en benaderingen
-Tijdschriften, handboeken
-> groeiende aandacht, waarom?
2
, Mediageschiedenis 2026
1) ‘razendsnelle’ ontwikkeling mediatechnologieën
-> als iets snel gebeurt gaan historici op zoek naar de oorzaak in het verleden
waarom en hoe dit kon gebeuren
2) Rol van media op vlak van breukervaringen(= het moment waarop mensen
voelen dat de wereld verandert.) en historisch besef
-> 9/11 eerste speciale uitzending
3.3.1 NIEUWE ONDERZOEKSMOGELIJKHEDEN
-Onder andere digital humanities (= Gebruik van digitale tools en skills voor
onderzoek binnen humane/ geesteswetenschappen) , the digital turn
-Big data (alles is online)= Bij de dataverzameling ga je dit opslaan, ‘grote
hoeveelheden data
-OCR/Otical Character Recognition (bv exelbestanden): Grote hoeveelheid
ingescande artikels snFel lezen, data-analyse
-Mapping techniques (groeperen): De gebeurtenissen in kaart brengen,
overzichtelijk maken
3.3.2 DIVERSIFICATIE
RUIMTE
Nationaal, maar ook lokaal, regionaal, stedelijk
-1 plek, bv 1 cinema
Internationaal
-Comparatief= vergelijken
-Entangled
-Entangled: onderzoekt de onderlinge verwevenheid en verspreiding van
mediapraktijken, -ideeën en -technologieën over nationale grenzen heen
(moeilijker)
-Comparatief: analyseert overeenkomsten en verschillen in
mediaontwikkelingen binnen diverse nationale contexten
TIJD
Microhistory als single event/persoon/locatie
Macrohistory, longitudinal
MEDIA
Hoe hebben media elkaar geinspireerd of ligt er een grote breuk tussen
Mono-media
Cross-media/media-comparatief= Media is niet een afzonderlijk domein,
3
, Mediageschiedenis 2026
verbandtussen productie en distributie over verschillende media’s
Convergence= technlogisch voorwerpen worden steeds samen tot 1 apparaat
gemaakt
FASEN
Productie -> distributie -> representatie -> vertoning -> institutionele receptie ->
publiek
FACTOREN
-Politiek, economisch, symbolische, sociaal-culturele, technologische,….
4 PERSPECTIEVEN IN MEDIAGESCHIEDENIS
VOLGENS James Curran
-> Hij heeft al die boeken die onder de mediagesch bekeken en vroeg zich af of
hij daar categorieën in kon maken, op basis van hoe ze aan mediageschiedenis
doen
TECHNOLOGISCHE (DETERMINISTISCHE) BENADERING
Determinisme: media en comtech als oorzaak van sociale veranderen
-BV rol van media bij arabische lente
KRITIEK: offline wereld beïnvloedt de online wereld en omgekeerd
-Maar ook opletten voor sociaal determinisme (ni uitmake dat het op SM
staat)
-Complex geheel aan factoren
LIBERALE BENADERING
->Hoe vrijer de toegang, hoe vrijer de media/meningen
-Maar ni iedereen had gelijke toegang tot de media
Utopisch
Vrije toegang tot media
Onafhankelijkheid vd media
Minder overheidscontrole op media in loop 19-20e eeuw
Vierde macht
Emancipatorische kracht van onafhankelijke media
-Politiek debat in pers
-Pers draagt bij tot publieke ruimte, waarin diverse publieken
vertegenwoordigd zijn
Educatieve missie van de pers nam af, maar werd deels overgenomen
door PSB (publieke omroep) = zoveel mogelijk mengingen aan bod komen,
democratisch debatten
-Kleinere kenniskloof tussen elite en alrgemeen publiek
4
