Oogaandoeningen
Voordeel: je kan observeren (zichtbaar), niet
enkel afhankelijk van vragen
PRODUCTIE EN FUNCTIE VAN TRANEN
- Bevochtigen (droge ogen)
- Spoelen (vreemde partikels)
- Desinfecteren
SAMENSTELLING VAN DE TRAANFILM
• OLIEFILM (productie: talgklier)
• hydrofobe barrière
• verhindert verdamping
• smerende functie (goed bewegen over oogbol)
• WATERIGE LAAG (productie: traanklier)
• celtransport + voedingsstoffen
• eiwitten, vitaminen, enzymen, hormonen
• voedt en beschermt oogoppervlak
• MUCUS (productie: slijmbekercellen conjunctiva en cornea) (aanhechting cornea)
• oppervlakte-actief
• zorgt voor correcte adhesie
casus 1a: Marcel, 81 jaar, komt in de apotheek met klachten over droge ogen.
Het is de eerste keer dat hij daar zoveel last
van heeft. Wat doe je om het probleem in
kaart te brengen?
- Vragen: wat bedoel je met droge ogen?
(prikkende ogen, lichte jeuk,
zandkorrels, vermoeide ogen, moeilijk
concentreren)
- Wat maakt dat je nu meer last hebt, welke factoren kunnen beïnvloeden, wat is er veranderd in
omgeving? (beeldscherm, airco)
- Draag je lenzen?
- Wat vroeger al gedaan? (is het op 1 oog of op beide ogen? Want 1 oog, mss infectie)
- Medicatie?
o Ogen inspecteren
o Leefomstandigheden bevragen
o Medicatielijst nakijken
o Vragen wat hij eerder al heeft geprobeerd
- In feite zijn al deze aspecten nodig. Een goede analyse van het probleem
bepaalt immers het verdere beleid. In wat volgt zoomen we daar op in.
SYMTPOMEN DROGE OGEN:
Eigen notities: Droge ogen kunnen zich uiten door roodheid, een prikkend of
branderig gevoel, het gevoel een zandkorreltje in de ogen te hebben, … De
symptomen nemen meestal toe in de loop van de dag. Soms leidt irritatie
zelfs tot een teveel aan tranen. Deze zijn echter niet van goede kwaliteit.
1
,Uiteindelijk kan er pijn, lichtschuwheid en zelfs gezichtsverlies optreden. Minder buffer
tranenfilm
OORZAKEN DROGE OGEN Toegenomen verdamping traanfilm door minder goede
lipidenlaag - Droge ogen komen vaak voor: 5-14% van
• te weinig productie van traanvocht de bevolking heeft er last van - Meestal heeft men er in
• ontsteking van de traankliertjes beide ogen last van. - Droge ogen ontstaan als er
onvoldoende traanvocht wordt aangemaakt, of als het
• hormonale veranderingen
traanvocht van slechte kwaliteit is. -te weinig knipperen
• nevenwerking van geneesmiddelen
• traanklierdegeneratie: bij ouderen, bij diabetes
➔ tekort aan traanvocht en traanproteïnen → daling traanfilmstabiliteit →
hoornvliesoppervlak droogt uit
• toegenomen verdamping van het traanvocht
• onvoldoende aanmaak van het vetlaagje van de traanfilm
• bij blepharitis, contactlensdragers of door ouder worden
• onvoldoende aanmaak van het slijmlaagje van de traanfilm
• omgevingsfactoren
• te weinig met de ogen knipperen
• Blepharitis?
( Aantasting meiboomkliertjes - Zie je ook
bij demodex infestatie (mijt op ooglid →
talgklier werkt minder goed))
• leeftijd (ouderen)
• omgeving (vervuiling, rook, centrale verwarming, airco)
• hormonen (menopauze)
• mechanisch (vb. onvoldoende knipperen,
contactlenzen)
• gedrag (vb. beeldschermgebruik)
• geneesmiddelen (o.a. anticholinergica)
• oogdruppels ! (bewaarmiddelen geven aantasting aan
structuur op het oog)
ANALYSE
BEHANDELING DROGE OGEN
• Oorzakelijk: vb. blefaritis aanpakken (o.a. Demodex infestatie)
• Kunsttranen (buffer, isotonie, viscositeitsverhoger)
2
, • Niet-medicamenteuze tips
• Lucht bevochtigen
• Rustpauzes inlassen bij beeldschermgebruik
• Vaker knipperen met de ogen (stimuleren Meiboomklier)
• Te vermijden:
• Wrijven in de ogen
• Frequent spoelen
KUNSTTRANEN
• Eerstelijnstherapie
• Zullen de symptomen onderdrukken, maar kunnen oorzaak niet definitief genezen
• Eigenschappen:
• fysiologische pH; osmolariteit en viscositeit conform
• kleurloos
• comfortabel
• indien mogelijk ZONDER bewaarmiddel
• classificatie op basis van de target:
• waterige laag
• druppels / gel
• verschillen in osmolariteit, pH en viscositeit
• meerdere bestanddelen Aanmoedigen om af en toe te wisselen
• lipidenlaag van kunsttranen → voldoende comfort
• emulsies bieden
• minerale oliën, fosfolipiden
kunsttranen – waterige laag als target:
• classificatie op basis van bestanddelen:
• viscositeitsverhogers
• carbomeer, CMC, dextraan, HP-guar, HPMC, PVP, PVA, PEG, hyaluronzuur
• geen verschil in effectiviteit
• algemeen: lage viscositeit overdag, hoge viscositeit ‘s nachts
• osmotische bestanddelen
• osmoprotectieve bestanddelen: L-carnitine, betaine, trehalose
• anti-oxidantia
NHG: de werkgroep
veronderstelt dat de
effectiviteit van al deze
middelen gelijk is
(Herstellende functie voor
tranenfilm – Trehalose:
beschermen tegen uitdroging,
meer vocht vasthouden)
3
, Kunsttranen – lipidenlaag als target
• Quid liposomale spray zoals Lipomyst?
= liposomen met fosfolipiden
bipolair
herstel van de lipidenlaag, waardoor minder verdamping waterige laag
Vergelijkbaar met werking Meibomkliertjes (Bij knipperen wordt er druk uitgeoefend op
de Meibomkliertjes waardoor zij ook olie gaan afgeven op de rand van het ooglid)
Spray moet aangebracht worden vanop ongeveer 10 cm van het
ooglid.De patiënt moet het ooglid gesloten houden, zodat de liposomen
kunnen opwarmen en kunnen migreren naar de rand van het ooglid. Bij
knipperen zullen de liposomen zich verspreiden over het oogoppervlak.
Niet geregistreerd als GM
Algemeen:
• Efficiëntie is sterk patiënt-afhankelijk; wisselen kan zinvol zijn
• Zie overzicht kunsttranen
• Frequent toedienen; behandeling voldoende lang volgen – hangt af van aandoening
• Kunsttranen met bewaarmiddelen: max. 4 x per dag
• Kunsttranen zonder bewaarmiddelen: kunnen vaker aangebracht worden
• Duur van de behandeling: in functie van de onderliggende oorzaak
• Ernstig droge ogen?
• Vaseline, Paraffine en Lanoline gecombineerd in Duratears®
• ‘s nachts (combineren met druppel overdag)
• Lipomyst:
• werkzaamheid houdt 4 uur aan
• makkelijk in gebruik, ook voor mensen met beperkingen
• kunnen gedurende 6 maand gebruikt worden
casus 1b: Stel dat je Marcel kunsttranen wil meegeven.Waar gaat jouw voorkeur naar toe? 1.
Hyabak® 2. Tears naturale ®3. Lacrystat ®4. Thealoz duo ® 5. Ocal Euphrasia plus ®
- Ingrediënten bekijken (visc verhoger, hyaluronzuur of trehalose; kijken of er een CM in zit → liefst
zonder)
- Hyabak: hyaluronzuur + ABAK systeem (niet in BCFI) → goed
- Tears naturale: dextraan + hypromellose + BAK
- Lacrystat: hypromellose + perboraat (niet in BCFI
- Thealoz duo: hyaluronzuur + trehalose + ABAK (niet in BCFI)
- Ocal Euphrasia plus: hyaluronzuur + hypromellose + euphrasia tinctuur + BAK (niet in BCFI) NIET
BEWAARMIDDELEN
• Niet zonder risico!
• Effect van bewaarmiddelen goed aangetoond
• Vooral bij chronisch gebruik
• Niet enkel oppervlakkige toxiciteit, maar ook in de dieper liggende structuren
• Initieel laaggradige inflammatie; evolueert naar chronische fibrose
• Niet enkel relevant voor kunsttranen!
• Nadelige effecten van bewaarmiddelen ook bij oogdruppels die gebruikt worden bij de
behandeling van vb. glaucoom
• Waarom bewaarmiddelen?
4
Voordeel: je kan observeren (zichtbaar), niet
enkel afhankelijk van vragen
PRODUCTIE EN FUNCTIE VAN TRANEN
- Bevochtigen (droge ogen)
- Spoelen (vreemde partikels)
- Desinfecteren
SAMENSTELLING VAN DE TRAANFILM
• OLIEFILM (productie: talgklier)
• hydrofobe barrière
• verhindert verdamping
• smerende functie (goed bewegen over oogbol)
• WATERIGE LAAG (productie: traanklier)
• celtransport + voedingsstoffen
• eiwitten, vitaminen, enzymen, hormonen
• voedt en beschermt oogoppervlak
• MUCUS (productie: slijmbekercellen conjunctiva en cornea) (aanhechting cornea)
• oppervlakte-actief
• zorgt voor correcte adhesie
casus 1a: Marcel, 81 jaar, komt in de apotheek met klachten over droge ogen.
Het is de eerste keer dat hij daar zoveel last
van heeft. Wat doe je om het probleem in
kaart te brengen?
- Vragen: wat bedoel je met droge ogen?
(prikkende ogen, lichte jeuk,
zandkorrels, vermoeide ogen, moeilijk
concentreren)
- Wat maakt dat je nu meer last hebt, welke factoren kunnen beïnvloeden, wat is er veranderd in
omgeving? (beeldscherm, airco)
- Draag je lenzen?
- Wat vroeger al gedaan? (is het op 1 oog of op beide ogen? Want 1 oog, mss infectie)
- Medicatie?
o Ogen inspecteren
o Leefomstandigheden bevragen
o Medicatielijst nakijken
o Vragen wat hij eerder al heeft geprobeerd
- In feite zijn al deze aspecten nodig. Een goede analyse van het probleem
bepaalt immers het verdere beleid. In wat volgt zoomen we daar op in.
SYMTPOMEN DROGE OGEN:
Eigen notities: Droge ogen kunnen zich uiten door roodheid, een prikkend of
branderig gevoel, het gevoel een zandkorreltje in de ogen te hebben, … De
symptomen nemen meestal toe in de loop van de dag. Soms leidt irritatie
zelfs tot een teveel aan tranen. Deze zijn echter niet van goede kwaliteit.
1
,Uiteindelijk kan er pijn, lichtschuwheid en zelfs gezichtsverlies optreden. Minder buffer
tranenfilm
OORZAKEN DROGE OGEN Toegenomen verdamping traanfilm door minder goede
lipidenlaag - Droge ogen komen vaak voor: 5-14% van
• te weinig productie van traanvocht de bevolking heeft er last van - Meestal heeft men er in
• ontsteking van de traankliertjes beide ogen last van. - Droge ogen ontstaan als er
onvoldoende traanvocht wordt aangemaakt, of als het
• hormonale veranderingen
traanvocht van slechte kwaliteit is. -te weinig knipperen
• nevenwerking van geneesmiddelen
• traanklierdegeneratie: bij ouderen, bij diabetes
➔ tekort aan traanvocht en traanproteïnen → daling traanfilmstabiliteit →
hoornvliesoppervlak droogt uit
• toegenomen verdamping van het traanvocht
• onvoldoende aanmaak van het vetlaagje van de traanfilm
• bij blepharitis, contactlensdragers of door ouder worden
• onvoldoende aanmaak van het slijmlaagje van de traanfilm
• omgevingsfactoren
• te weinig met de ogen knipperen
• Blepharitis?
( Aantasting meiboomkliertjes - Zie je ook
bij demodex infestatie (mijt op ooglid →
talgklier werkt minder goed))
• leeftijd (ouderen)
• omgeving (vervuiling, rook, centrale verwarming, airco)
• hormonen (menopauze)
• mechanisch (vb. onvoldoende knipperen,
contactlenzen)
• gedrag (vb. beeldschermgebruik)
• geneesmiddelen (o.a. anticholinergica)
• oogdruppels ! (bewaarmiddelen geven aantasting aan
structuur op het oog)
ANALYSE
BEHANDELING DROGE OGEN
• Oorzakelijk: vb. blefaritis aanpakken (o.a. Demodex infestatie)
• Kunsttranen (buffer, isotonie, viscositeitsverhoger)
2
, • Niet-medicamenteuze tips
• Lucht bevochtigen
• Rustpauzes inlassen bij beeldschermgebruik
• Vaker knipperen met de ogen (stimuleren Meiboomklier)
• Te vermijden:
• Wrijven in de ogen
• Frequent spoelen
KUNSTTRANEN
• Eerstelijnstherapie
• Zullen de symptomen onderdrukken, maar kunnen oorzaak niet definitief genezen
• Eigenschappen:
• fysiologische pH; osmolariteit en viscositeit conform
• kleurloos
• comfortabel
• indien mogelijk ZONDER bewaarmiddel
• classificatie op basis van de target:
• waterige laag
• druppels / gel
• verschillen in osmolariteit, pH en viscositeit
• meerdere bestanddelen Aanmoedigen om af en toe te wisselen
• lipidenlaag van kunsttranen → voldoende comfort
• emulsies bieden
• minerale oliën, fosfolipiden
kunsttranen – waterige laag als target:
• classificatie op basis van bestanddelen:
• viscositeitsverhogers
• carbomeer, CMC, dextraan, HP-guar, HPMC, PVP, PVA, PEG, hyaluronzuur
• geen verschil in effectiviteit
• algemeen: lage viscositeit overdag, hoge viscositeit ‘s nachts
• osmotische bestanddelen
• osmoprotectieve bestanddelen: L-carnitine, betaine, trehalose
• anti-oxidantia
NHG: de werkgroep
veronderstelt dat de
effectiviteit van al deze
middelen gelijk is
(Herstellende functie voor
tranenfilm – Trehalose:
beschermen tegen uitdroging,
meer vocht vasthouden)
3
, Kunsttranen – lipidenlaag als target
• Quid liposomale spray zoals Lipomyst?
= liposomen met fosfolipiden
bipolair
herstel van de lipidenlaag, waardoor minder verdamping waterige laag
Vergelijkbaar met werking Meibomkliertjes (Bij knipperen wordt er druk uitgeoefend op
de Meibomkliertjes waardoor zij ook olie gaan afgeven op de rand van het ooglid)
Spray moet aangebracht worden vanop ongeveer 10 cm van het
ooglid.De patiënt moet het ooglid gesloten houden, zodat de liposomen
kunnen opwarmen en kunnen migreren naar de rand van het ooglid. Bij
knipperen zullen de liposomen zich verspreiden over het oogoppervlak.
Niet geregistreerd als GM
Algemeen:
• Efficiëntie is sterk patiënt-afhankelijk; wisselen kan zinvol zijn
• Zie overzicht kunsttranen
• Frequent toedienen; behandeling voldoende lang volgen – hangt af van aandoening
• Kunsttranen met bewaarmiddelen: max. 4 x per dag
• Kunsttranen zonder bewaarmiddelen: kunnen vaker aangebracht worden
• Duur van de behandeling: in functie van de onderliggende oorzaak
• Ernstig droge ogen?
• Vaseline, Paraffine en Lanoline gecombineerd in Duratears®
• ‘s nachts (combineren met druppel overdag)
• Lipomyst:
• werkzaamheid houdt 4 uur aan
• makkelijk in gebruik, ook voor mensen met beperkingen
• kunnen gedurende 6 maand gebruikt worden
casus 1b: Stel dat je Marcel kunsttranen wil meegeven.Waar gaat jouw voorkeur naar toe? 1.
Hyabak® 2. Tears naturale ®3. Lacrystat ®4. Thealoz duo ® 5. Ocal Euphrasia plus ®
- Ingrediënten bekijken (visc verhoger, hyaluronzuur of trehalose; kijken of er een CM in zit → liefst
zonder)
- Hyabak: hyaluronzuur + ABAK systeem (niet in BCFI) → goed
- Tears naturale: dextraan + hypromellose + BAK
- Lacrystat: hypromellose + perboraat (niet in BCFI
- Thealoz duo: hyaluronzuur + trehalose + ABAK (niet in BCFI)
- Ocal Euphrasia plus: hyaluronzuur + hypromellose + euphrasia tinctuur + BAK (niet in BCFI) NIET
BEWAARMIDDELEN
• Niet zonder risico!
• Effect van bewaarmiddelen goed aangetoond
• Vooral bij chronisch gebruik
• Niet enkel oppervlakkige toxiciteit, maar ook in de dieper liggende structuren
• Initieel laaggradige inflammatie; evolueert naar chronische fibrose
• Niet enkel relevant voor kunsttranen!
• Nadelige effecten van bewaarmiddelen ook bij oogdruppels die gebruikt worden bij de
behandeling van vb. glaucoom
• Waarom bewaarmiddelen?
4
