Samenvatting Mensenrechten Gastcollege Vrijheid van Meningsuiting

VRIJHEID VAN MENINGSUITING,
PERSVRIJHEID EN ART. 10 EVRM
Inhoudsopgave
Inleiding: wat omvat de vrijheid van expressie?..............................................................2
Beknopte inhuod:............................................................................................................ 2
DEEL I – Vrijheid van meningsuiting in België..................................................................4

Bescherming door de Belgische Grondwet...................................................................4

De vier grondwettelijke waarborgen............................................................................5

Aanvullende grondwettelijke waarborgen....................................................................6

Bescherming in de wetgeving......................................................................................6

Bijzondere bescherming voor bepaalde personen........................................................7

Erosie van de grondwettelijke waarborgen..................................................................8

Wie bepaalt of expressievrijheid wordt misbruikt?......................................................8

Kort geding en het verbod op preventieve censuur.....................................................9

Civiele aansprakelijkheid en journalistieke vrijheid....................................................10

Drukpersmisdrijf: wat valt eronder?...........................................................................10

Andere knipperlichten in België..................................................................................11
DEEL II – Art. 10 EVRM................................................................................................... 12

Art. 10 EVRM is geen absoluut recht..........................................................................12

De proportionaliteitstoets...........................................................................................13

Margin of appreciation............................................................................................... 13

Chilling effect............................................................................................................. 13

Bijzonder sterke bescherming van politieke expressie...............................................14

Belangrijke rechtspraak EHRM...................................................................................14

Whistleblowers: Halet t. Luxemburg...........................................................................16

Vrijheid van meningsuiting versus privacy.................................................................16

Recht op vergetelheid................................................................................................ 17



1

, Hate speech............................................................................................................... 18

Positieve verplichtingen van de staat.........................................................................18

Online platforms......................................................................................................... 18

Internet als moderne vorm van expressievrijheid......................................................19

Vrijheid van expressie van gevangenen.....................................................................20

De belangrijkste examenstructuur.............................................................................20

INLEIDING: WAT OMVAT DE VRIJHEID VAN EXPRESSIE?
De vrijheid van meningsuiting of expressievrijheid is zeer ruim. Het gaat niet alleen om
het recht om een mening te uiten, maar ook om:

 het uiten van meningen en informatie;

 het doorgeven/verspreiden van informatie;

 het ontvangen van informatie;

 de toegang tot media en informatie;

 pers- en journalistieke vrijheid;

 artistieke en politieke expressie.

Expressievrijheid heeft verschillende functies:

Voor het individu

 Zelfontplooiing: mensen ontwikkelen zichzelf door communicatie en taal.

 Interactie: mensen kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven.

 Truth finding: door verschillende standpunten met elkaar te confronteren, kan
de waarheid beter worden gezocht.

Voor de democratie en mensenrechten

Vrije meningsuiting is een essentiële voorwaarde voor een democratische samenleving.
Vrij debat en vrije pers maken het mogelijk dat:

 overheden gecontroleerd worden;

 misstanden aan het licht komen;

 burgers geïnformeerd worden;

 minderheidsstandpunten kunnen worden gehoord;

 mensenrechten beter worden beschermd.

Er bestaat daarom een sterk verband tussen expressievrijheid, mensenrechten
en democratie. Wanneer de democratische rechtsstaat onder druk staat, staat vaak
ook de pers- en expressievrijheid onder druk.




BEKNOPTE INHUOD:

2

, Belgische Grondwet

Art. 19
→ vrijheid van meningsuiting.

Art. 25
→ vrijheid van de drukpers + verbod op censuur + getrapte verantwoordelijkheid.

Art. 150
→ drukpersmisdrijven voor Hof van Assisen, behalve racisme/xenofobie.

Vier grondwettelijke waarborgen

1. geen preventieve censuur;

2. repressieve maatregelen enkel bij wet;

3. Hof van Assisen;

4. getrapte verantwoordelijkheid.



Art. 10 EVRM

Principe: vrijheid van expressie en informatie.

Uitzondering: beperking kan wanneer cumulatief:

1. bij wet voorzien;

2. legitiem doel;

3. noodzakelijk in een democratische samenleving.

Belangrijke begrippen

 expressievrijheid;

 persvrijheid;

 journalistieke vrijheid;

 watchdogfunctie;

 publiek belang;

 pluralisme;

 tolerantie;

 proportionaliteit;

 margin of appreciation;

 chilling effect;

 hate speech;

 positieve verplichtingen;

 horizontale werking;

 SLAPP;


3