2025-2026
Verbintenissenrecht
Wat is verbintenissenrecht?
Verbintenissenrecht is de “Moeder van het recht” à Kern van het privaatrecht: regelt
rechtsverhoudingen tussen individuen (>< publiek recht: regelt rechtsverhoudingen tussen overheid
en individuen)
• Individu: titularis van subjectief recht (Natuurlijke P of Rechts P)
Bronnen van verbintenissen: art 5.3, eerste lid BW
1. Eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen (handelingen om rechtsgevolgen te creeëren)
2. Rechtsfeiten (feit waar rechtsgevolgen aanhangen) : BCA (buitencontractuele
aansprakelijkheid) (derde) en oneigenlijke contracten (zaakwaarneming, onverschuldigde
betaling en ongerechtvaardigde verrijking)
à Bijzondere status verbintenissenrecht : doelstellingen
- Bindende kracht overeenkomst m.h.o. op een efficiënt en rechtszeker verloop van het
rechtsverkeer (rechter moet zich ook hieraan houden); overeenkomst brengt rechten en
plichten met zich mee.
- Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie: eenieder is vrij om te
contracteren tegen voorwaarden die hij/zij bepaalt.
- Maatschappelijke rechtvaardigheid: machtsonevenwicht bestaat dus gelijkheid creeëren.
Contractspartijen moeten hier op kunnen terugvallen.
Informatie over boeken 1 en 5 van BW (zie ppt)
DEEL I : HET BEGRIP VERBINTENIS EN DE SOORTEN VERBINTENISSEN
- Hoofdstuk 1 : Het begrip verbintenis
• Definitie verbintenis
Oud BW: Geen definitie in oud BW, wel in RL: Artikel 5.1.BW Verbintenis : Een verbintenis is
een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in
rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen Þ klemtoon op juridische
AFDWINGBAARHEID!
A. rechtsband tussen personen
• Tussen personen
• Waarbij de ene een vorderingsrecht heeft op de andere (aanspraak jegens een persoon
op een bepaalde gedraging): verhuurder kan aanspraak maken op huurder voor
maandelijkse betaling
• Verschil met zakelijk recht (geeft zeggenschap op een zaak, vb. eigendom, vruchtgebruik)
• Verschil in geldingskracht. Zakelijk recht is erga omnes, overeenkomst geldt inter partes
en geldt niet ten aanzien van derde
1
,2025-2026
B. ontstaan uit een RH of een andere menselijke gedraging waaraan de wet of rechtspraak
rechtsgevolgen vastknoopt
- Rechtshandeling:
Art. 1.3 BW Rechtshandeling
De rechtshandeling is de wilsuiting waarbij een of meer personen de bedoeling hebben om
rechtsgevolgen te doen ontstaan.
• Uit overeenkomst: rechtsband tussen minstens 2 personen (meerzijdige RH) m.h.o. op
het doen ontstaan van rechtsgevolgen Vb. koop, huur, …
• Uit eenzijdige RH Vb. aanbod
- Een rechtsfeit Vb. fout, gebrekkige zaak,…
- Cf. art. 5.3 BW
C. met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken
• Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen, of iets te geven (overdracht zakelijk recht)
• Inspannings- of resultaatsverbintenis
• Vermogen SE; in geld waardeerbare vermogenspost --- SE: Maakt in vermogen van SE
een in geld waardeerbare vermogenspost uit en in vermogen van SA een passief dat zijn
vermogen belast
• Bijv; boek verkopen aan iemand voor 70 euro (passief dat vermogen belast is 70 euro
betalen)
D. kan in rechte worden afgedwongen = ESSENTIE
• Bij niet vrijwillige uitvoering van de verbintenis: afdwingbaarheid in rechte, eventueel
onder dwangsom.
• Onderscheid met andere verbintenissen :
o natuurlijke verbintenissen: geen definitie in oud BW
§ Art. 5.2. Natuurlijke verbintenis
De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet
kan worden afgedwongen.
Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder
vergissing of dwang werd nagekomen.
De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke
verbintenis doet een verbintenis ontstaan.
o vriendschappelijke afspraken (morele verbintenis)
Uitgangspunt : situeren tussen morele plichten en vermogensrechtelijke verbintenissen?
Verbintenis die geldig bestaat maar die in beginsel niet in rechte kan worden afgedwongen, hoewel
ze wanneer vrijwillig nagekomen niet kan leiden tot terugvordering van prestaties
§ Voorwaarde 1 : Erkenning van SA dat hij tot nakoming is gehouden door de vrijwillige
nakoming van een louter morele plicht (niet betwisten van vrijwilligheid)
2
,2025-2026
§ Voorwaarde 2: Gehoudenheid van de SA wordt door de maatschappij als vanzelfsprekend
aanvaard.: Noopt1 tot terughoudendheid!, Rekening houdend met maatschappelijke
evoluties
Talrijke toepassingen: Let op: onaantastbare beoordeling door feitenrechter:
- Alimentatieplicht in hoofde van lesbische meemoeder na beëindigen relatie
- Uitgaven door feitelijk samenwonende partners tijdens de periode van samenwonen
- Betaling begrafeniskosten door niet-erfgenaam
- Hoofdstuk 2: de verschillende soorten verbintenissen
Drie indelingen Þ
1. Volgens het voorwerp van de verbintenis
2. Volgens het aantal schuldeisers en schuldenaars
3. Volgens de modaliteiten van de verbintenis
2.1 Indeling volgens het voorwerp van de verbintenis
1. Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
- Klassiek onderscheid in het oud BW
- Relevantie beperkt
- Niet meer terug te vinden in Boek 5 BW
2. Inspannings- en resultaatsverbintenissen (art. 5.72 BW)
- Verschil in intensiteit van datgene waartoe men gehouden is/ draagwijdte van de
gehoudenheid is anders
- Relevant voor de bewijslast
Art. 5.72 BW Draagwijdte van contractuele verbintenissen
De inspanningsverbintenis is een verbintenis die de schuldenaar ervan verplicht om alle zorg te
verstrekken die eigen is aan een voorzichtig en redelijk persoon om een bepaald resultaat te bereiken.
Het bewijs van de fout van de schuldenaar rust op de schuldeiser. De resultaatsverbintenis is een
verbintenis die de schuldenaar ervan verplicht om een bepaald resultaat te bereiken. Indien het
resultaat niet wordt bereikt, wordt de fout van de schuldenaar vermoed, tenzij overmacht wordt
aangetoond.
è Inspanningsverbintenis: alles wat nodig is doen maar resultaat niet beloofd
Voorbeeld: een arts die een patiënt behandelt. De arts belooft de best mogelijke medische
zorg te verlenen, maar kan niet garanderen dat de patiënt geneest.
è Resultaatsverbintenis: effectief bereiken behoudens geval v overmacht. Bewijs is geleverd
door niet bereiken van resultaat
1
Dwingt.
3
, 2025-2026
Voorbeeld: een aannemer die zich verbindt om een huis te bouwen. Het resultaat (het huis)
moet er komen.
è (Waarborgverbintenis): versterkte resultaatsverbintenis waarbij contractuele
aansprakelijkheid vaststaat als resultaat niet werd bereikt zelfs bij overmacht
à niet erkend in boek 5, maar niet uitgesloten (zie voorwerp van verbintenis) = art 5.46 BW
3. Indeling volgens aantal voorwerpen
- Cumulatieve verbintenis: (art. 5.156 BW)
Verb. die meerdere prestaties tot vwp heeft die door partijen als ondeelbaar worden beschouwd.
Alle prestaties moeten worden uitgevoerd. SE kan zich verzetten tegen gedeeltelijke uitvoering.
Vb. verkoop door bouwpromotor van een appartement en een garage
à Geen bijzondere rechtsgevolgen, gelet op ondeelbaar karakter
- Alternatieve verbintenis (art. 5.157 BW)
Verb. die betrekking heeft op meerdere prestaties waarvan er slechts één moet worden uitgevoerd
opdat SA bevrijd is. à SA maakt keuze op moment van uitvoering (definitief en onherroepelijk Bv.
verkoop van grond of o.g.)
- Verbintenis met subsidiaire prestatie (art. 5.158 BW) (uitzonderlijk)
SA kan zich bevrijden door andere prestatie te leveren dan diegene die werd bedongen.
Als uitgangspunt geldt dat de verbintenis van de SA slechts tot één prestatie strekt (de
hoofdprestatie), maar dat de SA de mogelijkheid heeft om zich te bevrijden door een andere,
bepaalde prestatie te leveren. Keuze wordt door de SA gemaakt
2.2 Indeling volgens aantal schuldeisers en schuldenaars
PRINCIPE: DEELBAARHEID (=splitsing v verbintenis in evenveel delen als er partijen zijn art. 5.159, lid
1 BW) Er is niet steeds 1 schuldeiser of 1 schuldenaar:
- Deelbaarheid als principe (art. 5.159 BW): gezamenlijke of samengevoegde verbintenis:
RISICO BIJ SCHULDEISER (insolvabiliteit schuldenaars)
• Meerdere personen (zowel aan passief als aan actiefzijde)
• Opsplitsing in evenveel delen als partijen zijn
• Per hoofd, tenzij andere verdeelsleutel of concrete omstandigheden die andere verdeling
rechtvaardigen
• Erfgenamen; Bv. A en B huren een appartement voor de som van 800 euro. A overlijdt en
heeft 2 erfgenamen X en Y. Zij kunnen slechts worden aangesproken voor 400 euro.
• Complex
• Nadeel passieve deelbaarheid (elk eigen deel betalen): schuldeiser draagt risico v
insolvabiliteit van elke schuldenaar
UITZONDERINGEN: (3)
4
Verbintenissenrecht
Wat is verbintenissenrecht?
Verbintenissenrecht is de “Moeder van het recht” à Kern van het privaatrecht: regelt
rechtsverhoudingen tussen individuen (>< publiek recht: regelt rechtsverhoudingen tussen overheid
en individuen)
• Individu: titularis van subjectief recht (Natuurlijke P of Rechts P)
Bronnen van verbintenissen: art 5.3, eerste lid BW
1. Eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen (handelingen om rechtsgevolgen te creeëren)
2. Rechtsfeiten (feit waar rechtsgevolgen aanhangen) : BCA (buitencontractuele
aansprakelijkheid) (derde) en oneigenlijke contracten (zaakwaarneming, onverschuldigde
betaling en ongerechtvaardigde verrijking)
à Bijzondere status verbintenissenrecht : doelstellingen
- Bindende kracht overeenkomst m.h.o. op een efficiënt en rechtszeker verloop van het
rechtsverkeer (rechter moet zich ook hieraan houden); overeenkomst brengt rechten en
plichten met zich mee.
- Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie: eenieder is vrij om te
contracteren tegen voorwaarden die hij/zij bepaalt.
- Maatschappelijke rechtvaardigheid: machtsonevenwicht bestaat dus gelijkheid creeëren.
Contractspartijen moeten hier op kunnen terugvallen.
Informatie over boeken 1 en 5 van BW (zie ppt)
DEEL I : HET BEGRIP VERBINTENIS EN DE SOORTEN VERBINTENISSEN
- Hoofdstuk 1 : Het begrip verbintenis
• Definitie verbintenis
Oud BW: Geen definitie in oud BW, wel in RL: Artikel 5.1.BW Verbintenis : Een verbintenis is
een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in
rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen Þ klemtoon op juridische
AFDWINGBAARHEID!
A. rechtsband tussen personen
• Tussen personen
• Waarbij de ene een vorderingsrecht heeft op de andere (aanspraak jegens een persoon
op een bepaalde gedraging): verhuurder kan aanspraak maken op huurder voor
maandelijkse betaling
• Verschil met zakelijk recht (geeft zeggenschap op een zaak, vb. eigendom, vruchtgebruik)
• Verschil in geldingskracht. Zakelijk recht is erga omnes, overeenkomst geldt inter partes
en geldt niet ten aanzien van derde
1
,2025-2026
B. ontstaan uit een RH of een andere menselijke gedraging waaraan de wet of rechtspraak
rechtsgevolgen vastknoopt
- Rechtshandeling:
Art. 1.3 BW Rechtshandeling
De rechtshandeling is de wilsuiting waarbij een of meer personen de bedoeling hebben om
rechtsgevolgen te doen ontstaan.
• Uit overeenkomst: rechtsband tussen minstens 2 personen (meerzijdige RH) m.h.o. op
het doen ontstaan van rechtsgevolgen Vb. koop, huur, …
• Uit eenzijdige RH Vb. aanbod
- Een rechtsfeit Vb. fout, gebrekkige zaak,…
- Cf. art. 5.3 BW
C. met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken
• Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen, of iets te geven (overdracht zakelijk recht)
• Inspannings- of resultaatsverbintenis
• Vermogen SE; in geld waardeerbare vermogenspost --- SE: Maakt in vermogen van SE
een in geld waardeerbare vermogenspost uit en in vermogen van SA een passief dat zijn
vermogen belast
• Bijv; boek verkopen aan iemand voor 70 euro (passief dat vermogen belast is 70 euro
betalen)
D. kan in rechte worden afgedwongen = ESSENTIE
• Bij niet vrijwillige uitvoering van de verbintenis: afdwingbaarheid in rechte, eventueel
onder dwangsom.
• Onderscheid met andere verbintenissen :
o natuurlijke verbintenissen: geen definitie in oud BW
§ Art. 5.2. Natuurlijke verbintenis
De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet
kan worden afgedwongen.
Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder
vergissing of dwang werd nagekomen.
De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke
verbintenis doet een verbintenis ontstaan.
o vriendschappelijke afspraken (morele verbintenis)
Uitgangspunt : situeren tussen morele plichten en vermogensrechtelijke verbintenissen?
Verbintenis die geldig bestaat maar die in beginsel niet in rechte kan worden afgedwongen, hoewel
ze wanneer vrijwillig nagekomen niet kan leiden tot terugvordering van prestaties
§ Voorwaarde 1 : Erkenning van SA dat hij tot nakoming is gehouden door de vrijwillige
nakoming van een louter morele plicht (niet betwisten van vrijwilligheid)
2
,2025-2026
§ Voorwaarde 2: Gehoudenheid van de SA wordt door de maatschappij als vanzelfsprekend
aanvaard.: Noopt1 tot terughoudendheid!, Rekening houdend met maatschappelijke
evoluties
Talrijke toepassingen: Let op: onaantastbare beoordeling door feitenrechter:
- Alimentatieplicht in hoofde van lesbische meemoeder na beëindigen relatie
- Uitgaven door feitelijk samenwonende partners tijdens de periode van samenwonen
- Betaling begrafeniskosten door niet-erfgenaam
- Hoofdstuk 2: de verschillende soorten verbintenissen
Drie indelingen Þ
1. Volgens het voorwerp van de verbintenis
2. Volgens het aantal schuldeisers en schuldenaars
3. Volgens de modaliteiten van de verbintenis
2.1 Indeling volgens het voorwerp van de verbintenis
1. Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
- Klassiek onderscheid in het oud BW
- Relevantie beperkt
- Niet meer terug te vinden in Boek 5 BW
2. Inspannings- en resultaatsverbintenissen (art. 5.72 BW)
- Verschil in intensiteit van datgene waartoe men gehouden is/ draagwijdte van de
gehoudenheid is anders
- Relevant voor de bewijslast
Art. 5.72 BW Draagwijdte van contractuele verbintenissen
De inspanningsverbintenis is een verbintenis die de schuldenaar ervan verplicht om alle zorg te
verstrekken die eigen is aan een voorzichtig en redelijk persoon om een bepaald resultaat te bereiken.
Het bewijs van de fout van de schuldenaar rust op de schuldeiser. De resultaatsverbintenis is een
verbintenis die de schuldenaar ervan verplicht om een bepaald resultaat te bereiken. Indien het
resultaat niet wordt bereikt, wordt de fout van de schuldenaar vermoed, tenzij overmacht wordt
aangetoond.
è Inspanningsverbintenis: alles wat nodig is doen maar resultaat niet beloofd
Voorbeeld: een arts die een patiënt behandelt. De arts belooft de best mogelijke medische
zorg te verlenen, maar kan niet garanderen dat de patiënt geneest.
è Resultaatsverbintenis: effectief bereiken behoudens geval v overmacht. Bewijs is geleverd
door niet bereiken van resultaat
1
Dwingt.
3
, 2025-2026
Voorbeeld: een aannemer die zich verbindt om een huis te bouwen. Het resultaat (het huis)
moet er komen.
è (Waarborgverbintenis): versterkte resultaatsverbintenis waarbij contractuele
aansprakelijkheid vaststaat als resultaat niet werd bereikt zelfs bij overmacht
à niet erkend in boek 5, maar niet uitgesloten (zie voorwerp van verbintenis) = art 5.46 BW
3. Indeling volgens aantal voorwerpen
- Cumulatieve verbintenis: (art. 5.156 BW)
Verb. die meerdere prestaties tot vwp heeft die door partijen als ondeelbaar worden beschouwd.
Alle prestaties moeten worden uitgevoerd. SE kan zich verzetten tegen gedeeltelijke uitvoering.
Vb. verkoop door bouwpromotor van een appartement en een garage
à Geen bijzondere rechtsgevolgen, gelet op ondeelbaar karakter
- Alternatieve verbintenis (art. 5.157 BW)
Verb. die betrekking heeft op meerdere prestaties waarvan er slechts één moet worden uitgevoerd
opdat SA bevrijd is. à SA maakt keuze op moment van uitvoering (definitief en onherroepelijk Bv.
verkoop van grond of o.g.)
- Verbintenis met subsidiaire prestatie (art. 5.158 BW) (uitzonderlijk)
SA kan zich bevrijden door andere prestatie te leveren dan diegene die werd bedongen.
Als uitgangspunt geldt dat de verbintenis van de SA slechts tot één prestatie strekt (de
hoofdprestatie), maar dat de SA de mogelijkheid heeft om zich te bevrijden door een andere,
bepaalde prestatie te leveren. Keuze wordt door de SA gemaakt
2.2 Indeling volgens aantal schuldeisers en schuldenaars
PRINCIPE: DEELBAARHEID (=splitsing v verbintenis in evenveel delen als er partijen zijn art. 5.159, lid
1 BW) Er is niet steeds 1 schuldeiser of 1 schuldenaar:
- Deelbaarheid als principe (art. 5.159 BW): gezamenlijke of samengevoegde verbintenis:
RISICO BIJ SCHULDEISER (insolvabiliteit schuldenaars)
• Meerdere personen (zowel aan passief als aan actiefzijde)
• Opsplitsing in evenveel delen als partijen zijn
• Per hoofd, tenzij andere verdeelsleutel of concrete omstandigheden die andere verdeling
rechtvaardigen
• Erfgenamen; Bv. A en B huren een appartement voor de som van 800 euro. A overlijdt en
heeft 2 erfgenamen X en Y. Zij kunnen slechts worden aangesproken voor 400 euro.
• Complex
• Nadeel passieve deelbaarheid (elk eigen deel betalen): schuldeiser draagt risico v
insolvabiliteit van elke schuldenaar
UITZONDERINGEN: (3)
4
