Eline Lievens Julie Demunter
DEEL 4: OMGEVINGSFYSIOLOGIE
“De aarde is een extreme omgeving.” Maar wij als mens
wonen op zo een 15% van de aarde -> waar omgeving
eigenlijk redelijk stabiel is. Op 85% van de aarde is het
oftewel te warm, oftewel te koud, oftewel te hoog, oftewel
te laag, oftewel te nat,…
We gaan steeds meer geconfronteerd worden met warmere temperaturen. Dit gaat ook een e ect
hebben op sporten, hierdoor gaan we ons ook moeten aanpassen. In België is alles redelijk neutraal
maar andere delen van de wereld ondervinden hier echt last van -> belangrijk te kijken naar
aanpassingen van warme omgeving.
Hiërarchie van het overleven (survival):
Welke aanpassingen hebben wij als mens doorgebracht bepaald door de omgeving?
- beharing: meer vrij huidoppervlakte om te zweten
- rechtop staan: minder zon opnemen (alleen op hoofd)
Vroeger werd dit thermoregulatorisch voordeel ten opzichte van andere diersoorten gebruikt om
bijvoorbeeld te jagen. Wat gingen we doen? Langdurig volgen op warmste moment van dag ->
kunnen ons voordeel van rechtop staan gebruiken.
101
 ff
,Eline Lievens Julie Demunter
Tegen koudheid kunnen wij ons als mensen dan weer veel minder gaan aanpassen -> dit is eerder
een gewenning dan dat er echt fysiologische aanpassingen gebeuren. Hoe passen we ons dan aan?
Anders gaan kleden.
Mens = homeotherm (proberen onze kerntemperatuur in evenwicht te houden). Dit wil niet zeggen
dat we hier niet van kunnen afwijken.
Vanaf 40° gaan er bepaalde lichaamsfuncties
uitgeschakeld worden.
Bij 27° en 42° zal je gaan sterven.
Enkele jaren geleden werd dodentocht ingekort -> het was te warm. Reactie van mensen is vaak:
drinken om evenwicht in balans te houden.
Mechanisme van dorst is redelijk goed -> als je drinkt wanneer je dorst hebt kan je goed inschatten
wanneer nodig om te drinken. Gevaar: elektrolytenbalans komt in onevenwicht en kan
doodsoorzaak zijn). Hoe? Minder elektrolyten innemen dan je water gaat innemen.
Wat gebeurt er bij een lichaam onder warme omstandigheden?
• Regulatiemechanismen van de lichaamstemperatuur
Wat is onze normale lichaamstemperatuur? A hankelijk van persoon tot persoon, normaal tussen
36,1 en 37,8°C. Er zijn wel luctuaties van dag tot dag of uur tot uur maar meestal is dit niet zo groot.
Er is ook zo iets als een ‘gemiddelde’ lichaamstemperatuur. Het is niet overal even warm.
Huidtemperatuur is vaak iets minder warm dan kerntemperatuur.
102
f f
,Eline Lievens Julie Demunter
Als het koud is op de huid & je hebt een warmere kerntemperatuur kun je meer warmte kwijtraken
door meer bloed naar oppervlakkige huid te sturen. Ook mogelijk door contact met een ander
materiaal.
De mens is homeotherm -> temperatuur niet te veel laten dalen of stijgen. Kerntemperatuur =
temperatuur die wordt gemeten in de hypothalamus, deze zal niet veel verschillen van andere
plaatsen.
Hoe kunnen we warmte gaan inschatten?
-> thermopil, innemen en in gastro-intestinaal systeem brengen ,totdat je die terug uitscheidt
-> warmtebeeld camera’s: voor en na inspanning een foto nemen en vergelijken
Soms hebben we toch een verstoring van balans of kerntemperatuur.
- warmteafgifte > warmteproductie -> kerntemperatuur gaat dalen
- warmteproductie > warmteafgifte -> kerntemperatuur gaat stijgen
Er is een soort “warmte - evenwicht” die we proberen te behouden. Er zijn een paar strategieën
waardoor we warmte kunnen gaan verminderen of laten toenemen. Balans tussen deze moeten
bewaard blijven.
Meer warmte krijgen:
- bewegen
70% van energie die we gaan produceren zal warmte zijn
(‘metabolic heat’)
- meer warmte opgenomen
via conductie, convectie en radiatie
radiatie = bestraling
conductie = vaste materialen doorgeven op elkaar
convectie = vaste materialen doorgeven aan gas
Minder warmte krijgen:
Ook via conductie, convectie en radiatie. Maar hierbij speelt
ook verdamping een grote rol.
“Mechanisch rendement” Er komt dus heel veel warmte vrij als je gaat bewegen.
Verschillende termen:
103
, Eline Lievens Julie Demunter
Wanneer zweet dus van je lichaam
gaat afdruipen (geen verdamping)
-> geen a koeling van de
temperatuur.
Ook mogelijk om lichaamswarmte te gaan transporteren naar de huid. Hoe gebeurt dit?
Meer bloed naar oppervlakkige venen sturen, omdat het hier kouder is zorgt dit er al voor dat hier
warmte afgegeven kan worden. Huid kan in contact komen met object, stroming, straling of
verdamping van zweet. MAAR warmte kan alleen afgegeven worden als omgevingstemperatuur >
huidtemperatuur (anders ga je in tegenstelling meer warmte opnemen).
Wat zien we?
In rust vooral gebruik maken van straling,
tijdens inspanning nog veel meer verdamping
(zweten) gebruiken om af te koelen
Verdamping als transport van lichaamswarmte:
Zweet bevat naast H20, tevens NaCl, K+, ureum en lactaat.
Verdamping van zweet niet de enige vorm van warmteafgifte via evaporatie -> naast visuele zweet
gaan we ook ongeveer 10% van totale metabole warmteproductie laten verlagen. Hoe? Via longen
bijvoorbeeld -> overal waar lucht in contact komt met water, slijmen,… (kunnen we niet verhogen bij
inspanning)
Bij verdamping is het cruciaal dat er geen te hoge luchtvochtigheid is. Bij lage
luchtvochtigheidsgraad kan je heel makkelijk zweet verdampen. Wanneer het al te hoog is kan je er
geen vocht meer bij krijgen -> heel moeilijk verdampen.
Hoge luchtvochtigheidsgraad -> veel watermoleculen -> vermindert mogelijkheid tot opnemen van
meer water (concentratiegradiënt gaat dalen) -> minder verdamping zweet en minder warmte
afgifte.
Lage luchtvochtigheidsgraad kan ook tot een probleem leiden: water verdwijnt sneller van huid dan
dat zweet kan worden gevormd -> droge huid.
104
f
DEEL 4: OMGEVINGSFYSIOLOGIE
“De aarde is een extreme omgeving.” Maar wij als mens
wonen op zo een 15% van de aarde -> waar omgeving
eigenlijk redelijk stabiel is. Op 85% van de aarde is het
oftewel te warm, oftewel te koud, oftewel te hoog, oftewel
te laag, oftewel te nat,…
We gaan steeds meer geconfronteerd worden met warmere temperaturen. Dit gaat ook een e ect
hebben op sporten, hierdoor gaan we ons ook moeten aanpassen. In België is alles redelijk neutraal
maar andere delen van de wereld ondervinden hier echt last van -> belangrijk te kijken naar
aanpassingen van warme omgeving.
Hiërarchie van het overleven (survival):
Welke aanpassingen hebben wij als mens doorgebracht bepaald door de omgeving?
- beharing: meer vrij huidoppervlakte om te zweten
- rechtop staan: minder zon opnemen (alleen op hoofd)
Vroeger werd dit thermoregulatorisch voordeel ten opzichte van andere diersoorten gebruikt om
bijvoorbeeld te jagen. Wat gingen we doen? Langdurig volgen op warmste moment van dag ->
kunnen ons voordeel van rechtop staan gebruiken.
101
 ff
,Eline Lievens Julie Demunter
Tegen koudheid kunnen wij ons als mensen dan weer veel minder gaan aanpassen -> dit is eerder
een gewenning dan dat er echt fysiologische aanpassingen gebeuren. Hoe passen we ons dan aan?
Anders gaan kleden.
Mens = homeotherm (proberen onze kerntemperatuur in evenwicht te houden). Dit wil niet zeggen
dat we hier niet van kunnen afwijken.
Vanaf 40° gaan er bepaalde lichaamsfuncties
uitgeschakeld worden.
Bij 27° en 42° zal je gaan sterven.
Enkele jaren geleden werd dodentocht ingekort -> het was te warm. Reactie van mensen is vaak:
drinken om evenwicht in balans te houden.
Mechanisme van dorst is redelijk goed -> als je drinkt wanneer je dorst hebt kan je goed inschatten
wanneer nodig om te drinken. Gevaar: elektrolytenbalans komt in onevenwicht en kan
doodsoorzaak zijn). Hoe? Minder elektrolyten innemen dan je water gaat innemen.
Wat gebeurt er bij een lichaam onder warme omstandigheden?
• Regulatiemechanismen van de lichaamstemperatuur
Wat is onze normale lichaamstemperatuur? A hankelijk van persoon tot persoon, normaal tussen
36,1 en 37,8°C. Er zijn wel luctuaties van dag tot dag of uur tot uur maar meestal is dit niet zo groot.
Er is ook zo iets als een ‘gemiddelde’ lichaamstemperatuur. Het is niet overal even warm.
Huidtemperatuur is vaak iets minder warm dan kerntemperatuur.
102
f f
,Eline Lievens Julie Demunter
Als het koud is op de huid & je hebt een warmere kerntemperatuur kun je meer warmte kwijtraken
door meer bloed naar oppervlakkige huid te sturen. Ook mogelijk door contact met een ander
materiaal.
De mens is homeotherm -> temperatuur niet te veel laten dalen of stijgen. Kerntemperatuur =
temperatuur die wordt gemeten in de hypothalamus, deze zal niet veel verschillen van andere
plaatsen.
Hoe kunnen we warmte gaan inschatten?
-> thermopil, innemen en in gastro-intestinaal systeem brengen ,totdat je die terug uitscheidt
-> warmtebeeld camera’s: voor en na inspanning een foto nemen en vergelijken
Soms hebben we toch een verstoring van balans of kerntemperatuur.
- warmteafgifte > warmteproductie -> kerntemperatuur gaat dalen
- warmteproductie > warmteafgifte -> kerntemperatuur gaat stijgen
Er is een soort “warmte - evenwicht” die we proberen te behouden. Er zijn een paar strategieën
waardoor we warmte kunnen gaan verminderen of laten toenemen. Balans tussen deze moeten
bewaard blijven.
Meer warmte krijgen:
- bewegen
70% van energie die we gaan produceren zal warmte zijn
(‘metabolic heat’)
- meer warmte opgenomen
via conductie, convectie en radiatie
radiatie = bestraling
conductie = vaste materialen doorgeven op elkaar
convectie = vaste materialen doorgeven aan gas
Minder warmte krijgen:
Ook via conductie, convectie en radiatie. Maar hierbij speelt
ook verdamping een grote rol.
“Mechanisch rendement” Er komt dus heel veel warmte vrij als je gaat bewegen.
Verschillende termen:
103
, Eline Lievens Julie Demunter
Wanneer zweet dus van je lichaam
gaat afdruipen (geen verdamping)
-> geen a koeling van de
temperatuur.
Ook mogelijk om lichaamswarmte te gaan transporteren naar de huid. Hoe gebeurt dit?
Meer bloed naar oppervlakkige venen sturen, omdat het hier kouder is zorgt dit er al voor dat hier
warmte afgegeven kan worden. Huid kan in contact komen met object, stroming, straling of
verdamping van zweet. MAAR warmte kan alleen afgegeven worden als omgevingstemperatuur >
huidtemperatuur (anders ga je in tegenstelling meer warmte opnemen).
Wat zien we?
In rust vooral gebruik maken van straling,
tijdens inspanning nog veel meer verdamping
(zweten) gebruiken om af te koelen
Verdamping als transport van lichaamswarmte:
Zweet bevat naast H20, tevens NaCl, K+, ureum en lactaat.
Verdamping van zweet niet de enige vorm van warmteafgifte via evaporatie -> naast visuele zweet
gaan we ook ongeveer 10% van totale metabole warmteproductie laten verlagen. Hoe? Via longen
bijvoorbeeld -> overal waar lucht in contact komt met water, slijmen,… (kunnen we niet verhogen bij
inspanning)
Bij verdamping is het cruciaal dat er geen te hoge luchtvochtigheid is. Bij lage
luchtvochtigheidsgraad kan je heel makkelijk zweet verdampen. Wanneer het al te hoog is kan je er
geen vocht meer bij krijgen -> heel moeilijk verdampen.
Hoge luchtvochtigheidsgraad -> veel watermoleculen -> vermindert mogelijkheid tot opnemen van
meer water (concentratiegradiënt gaat dalen) -> minder verdamping zweet en minder warmte
afgifte.
Lage luchtvochtigheidsgraad kan ook tot een probleem leiden: water verdwijnt sneller van huid dan
dat zweet kan worden gevormd -> droge huid.
104
f
