Les 14: kanker
INHOUD
- Geschiedenis van kanker
- Wat is kanker?
- TNM-classficatie
- Soorten kanker
- Epidemiologie
A. Geschiedenis van kanker
Geschiedenis van oncologie
• Eerste gedocumenteerde diagnosen van kanker dateren van 3000
voor Christus, teruggevonden op papyrus manuscript uit Oude
Egypte.
• Acht borstkanker patiënten behandeld met “boor”.
“Er is geen behandeling voor deze ziekte”.
• 300 voor Christus: Griekse arts Hippocrates introduceert de term ‘kanker’
• CARCINOS = krab
• Poten staan symbool voor het metastaseringsproces
• 18e eeuw: Engels chirurg Pott beschrijft voor de eerste keer relatie tussen
carcinogeen en
kanker bij schoorsteenvegers
• Virchow, een Duitse bioloog (1821-1902), ontrafelde de biologie van kanker
• Begin van de moderne oncologie
SCC huid scrotum, ook schoorsteenkanker of roetwrat genoemd
Virchow: celtheorie
, • Marie Curie (1867 – 1934): ontdekking van radio-activiteit
• Radiotherapie
• WO II: daling van witte bloedcellen bij soldaten blootgesteld aan mosterdgas
• Op basis van deze bevindingen werd onderzoek gestart naar de
mogelijke effecten van mosterdgas bij hematologische kankers
• Vanaf 1965: gebruik van combinaties van chemotherapie
Chemotherapie werd bij toeval ontdekt tijdens de Tweede Wereldoorlog door de
Amerikaanse arts Cornelius Packard Rhoads (1898-1959). Hij was op dat moment
aanwezig in de Italiaanse stad Bari, waar geallieerden voor hun bevoorrading gebruik
maakten van de haven. In de nacht van 3 december 1943 werd de haven
gebombardeerd door de Duitsers en werden er zestien schepen tot zinken gebracht.
Onder deze schepen was ook het schip de Liberty, dat op dat moment een geheime
lading van honderd vaten mosterdgas aan boord had, bestemd voor de
oorlogsvoering. De vaten raakten lek en een grote groep mensen werd blootgesteld
aan het gas. De Amerikaanse arts Rhoads behandelde veel van de zeshonderd
overlevenden van de Liberty. Het viel hem op dat hun aantal witte bloedcellen
dramatisch was gedaald, terwijl de rest van hun weefsel onaangetast leek. Als
mosterdgas het aantal witte bloedcellen deed afnemen, kon dit een behandeling zijn
voor lymfklierkanker, aangezien lymfkanker voorkomt in de witte bloedcellen. De
ontdekking werd pas na de Tweede Wereldoorlog bekend gemaakt en leidde ertoe dat
wetenschappers op zoek gingen naar nog meer stoffen die soortgelijke effecten
zouden kunnen hebben op kanker.
• Sindsdien exponentiële toename van kennis over kanker, met nieuwe
behandelingsstrategieën tot gevolg
• 2001: gerichte behandeling die vasthecht aan receptor en groeisignaal
blokkeert (“tyrosine kinase inhibitoren”)
• 2011: immuuntherapie
• Eigen immuunsysteem leert kankercellen herkennen en aanvallen
, B. Wat is kanker?
Definitie kanker
• Kanker is een ziekte waarbij sommige cellen in het lichaam zich
ongecontroleerd gaan delen.
• Normaal gesproken groeien, delen en sterven cellen op een gecontroleerde
manier. Bij kanker raakt die controle weg: cellen blijven zich delen, ook als dat
niet nodig is. Daardoor kunnen ze een tumor vormen (een ophoping van
abnormale cellen).
Wat is kanker?
• Neoplasie (nieuwvorming) of gezwel
(tumor)
• Ongecontroleerd, autonoom
• Zwelling
• (geen complete autonomie)
• Uitgaande van een getransformeerde cel met
• Kwaardaadig (maligne) aspect =
KANKER
• Goedaadig (benigne) aspect
Goedaardig vs kwaadaardig
Cel:kernatypie/ zien ze er
normaal uit?
Gering = mild
, Maligne tumoren
= kankerachtige gezwellen die snel en ongecontroleerd groeien, omliggend weefsel
binnendringen en kunnen uitzaaien (metastasen) via bloed of lymfe. De cellen zijn
sterk afwijkend. Voorbeelden zijn long-, borst-, darm- en huidkanker en leukemie.
Het tegenovergestelde zijn benigne (goedaardige) tumoren, die niet uitzaaien en
trager groeien.
Evolutie naar kanker
1. Normale cel
2. Cel met mutaties in het DNA
3. Hyperplasie (snelle maar
nog normale groei)
4. Dysplasie (abnormale groei)
5. Carcinoma in situ (“kanker op zijn plaats”)
6. Invasieve kanker (kwaadaardig en uitbreidend)
• Dysplasie betekent dat cellen abnormaal zijn: ze zien er anders uit onder de
microscoop, groeien rommeliger en rijpen niet normaal uit.
• Belangrijk: Bij dysplasie is de grens tussen gezond en ziek nog niet volledig
overschreden. Er is nog geen echte kanker, maar er kan kanker uit ontstaan als
het niet stopt of behandeld wordt.
INHOUD
- Geschiedenis van kanker
- Wat is kanker?
- TNM-classficatie
- Soorten kanker
- Epidemiologie
A. Geschiedenis van kanker
Geschiedenis van oncologie
• Eerste gedocumenteerde diagnosen van kanker dateren van 3000
voor Christus, teruggevonden op papyrus manuscript uit Oude
Egypte.
• Acht borstkanker patiënten behandeld met “boor”.
“Er is geen behandeling voor deze ziekte”.
• 300 voor Christus: Griekse arts Hippocrates introduceert de term ‘kanker’
• CARCINOS = krab
• Poten staan symbool voor het metastaseringsproces
• 18e eeuw: Engels chirurg Pott beschrijft voor de eerste keer relatie tussen
carcinogeen en
kanker bij schoorsteenvegers
• Virchow, een Duitse bioloog (1821-1902), ontrafelde de biologie van kanker
• Begin van de moderne oncologie
SCC huid scrotum, ook schoorsteenkanker of roetwrat genoemd
Virchow: celtheorie
, • Marie Curie (1867 – 1934): ontdekking van radio-activiteit
• Radiotherapie
• WO II: daling van witte bloedcellen bij soldaten blootgesteld aan mosterdgas
• Op basis van deze bevindingen werd onderzoek gestart naar de
mogelijke effecten van mosterdgas bij hematologische kankers
• Vanaf 1965: gebruik van combinaties van chemotherapie
Chemotherapie werd bij toeval ontdekt tijdens de Tweede Wereldoorlog door de
Amerikaanse arts Cornelius Packard Rhoads (1898-1959). Hij was op dat moment
aanwezig in de Italiaanse stad Bari, waar geallieerden voor hun bevoorrading gebruik
maakten van de haven. In de nacht van 3 december 1943 werd de haven
gebombardeerd door de Duitsers en werden er zestien schepen tot zinken gebracht.
Onder deze schepen was ook het schip de Liberty, dat op dat moment een geheime
lading van honderd vaten mosterdgas aan boord had, bestemd voor de
oorlogsvoering. De vaten raakten lek en een grote groep mensen werd blootgesteld
aan het gas. De Amerikaanse arts Rhoads behandelde veel van de zeshonderd
overlevenden van de Liberty. Het viel hem op dat hun aantal witte bloedcellen
dramatisch was gedaald, terwijl de rest van hun weefsel onaangetast leek. Als
mosterdgas het aantal witte bloedcellen deed afnemen, kon dit een behandeling zijn
voor lymfklierkanker, aangezien lymfkanker voorkomt in de witte bloedcellen. De
ontdekking werd pas na de Tweede Wereldoorlog bekend gemaakt en leidde ertoe dat
wetenschappers op zoek gingen naar nog meer stoffen die soortgelijke effecten
zouden kunnen hebben op kanker.
• Sindsdien exponentiële toename van kennis over kanker, met nieuwe
behandelingsstrategieën tot gevolg
• 2001: gerichte behandeling die vasthecht aan receptor en groeisignaal
blokkeert (“tyrosine kinase inhibitoren”)
• 2011: immuuntherapie
• Eigen immuunsysteem leert kankercellen herkennen en aanvallen
, B. Wat is kanker?
Definitie kanker
• Kanker is een ziekte waarbij sommige cellen in het lichaam zich
ongecontroleerd gaan delen.
• Normaal gesproken groeien, delen en sterven cellen op een gecontroleerde
manier. Bij kanker raakt die controle weg: cellen blijven zich delen, ook als dat
niet nodig is. Daardoor kunnen ze een tumor vormen (een ophoping van
abnormale cellen).
Wat is kanker?
• Neoplasie (nieuwvorming) of gezwel
(tumor)
• Ongecontroleerd, autonoom
• Zwelling
• (geen complete autonomie)
• Uitgaande van een getransformeerde cel met
• Kwaardaadig (maligne) aspect =
KANKER
• Goedaadig (benigne) aspect
Goedaardig vs kwaadaardig
Cel:kernatypie/ zien ze er
normaal uit?
Gering = mild
, Maligne tumoren
= kankerachtige gezwellen die snel en ongecontroleerd groeien, omliggend weefsel
binnendringen en kunnen uitzaaien (metastasen) via bloed of lymfe. De cellen zijn
sterk afwijkend. Voorbeelden zijn long-, borst-, darm- en huidkanker en leukemie.
Het tegenovergestelde zijn benigne (goedaardige) tumoren, die niet uitzaaien en
trager groeien.
Evolutie naar kanker
1. Normale cel
2. Cel met mutaties in het DNA
3. Hyperplasie (snelle maar
nog normale groei)
4. Dysplasie (abnormale groei)
5. Carcinoma in situ (“kanker op zijn plaats”)
6. Invasieve kanker (kwaadaardig en uitbreidend)
• Dysplasie betekent dat cellen abnormaal zijn: ze zien er anders uit onder de
microscoop, groeien rommeliger en rijpen niet normaal uit.
• Belangrijk: Bij dysplasie is de grens tussen gezond en ziek nog niet volledig
overschreden. Er is nog geen echte kanker, maar er kan kanker uit ontstaan als
het niet stopt of behandeld wordt.
