Informatieve en Communicatieve vaardigheden Volledige Samenvatting / KU Leuven / 2025/2026

Informatieve en communicatieve vaardigheden

Module 1: Kritisch denken

Inhoudstafel

H1: Van observatie naar verklaring
 Observeren (VIDEO)
 Verklaring zoeken voor observaties (VIDEO)
 Ter illustratie ‘nullius in verba’ (VIDEO)
 Kritisch denken (VIDEO)

H2: Wat is wetenschap?
 Verklaring van wetenschap
 Beoefening van wetenschap in oude culturen
 Het begin van de moderne wetenschap (VIDEO)
 Definities
 Theorieën: waar of niet waar? (VIDEO)
 Theorieën in beweging (VIDEO)

H3: Historie van biomedische wetenschappen
 Wat is biomedische wetenschap?
 Vroege observaties: menselijke anatomie 1/3
 Vroege observaties: menselijke anatomie 2/3
 Vroege observaties: menselijke anatomie 3/3
 Vroege observaties: microscopie
 Theorieën over ziektes: Virchow en de cellulaire pathologie
 Theorieën over ziektes: de Kiemtheorie (VIDEO)
 Therapieën tegen ziektes: het voorkomen van ziektes (VIDEO)
 Therapieën tegen ziektes: het genezen van ziektes
 Na de Tweede Wereldoorlog
 Biomedische vraagstukken van tegenwoordig
 Biomedicus worden




H1: Van observatie naar verklaring

1. Observeren

Natuurverschijnselen die de mens fascineren:
- Regenboog;
- Onweer;
- De getijden;
- Vulkaanuitbarstingen;

, - Tornado’s.

Trailer Sharknado (VIDEO):
Film die gaat over onder andere dieren dat door de lucht vliegen, maar komt zelden voor.
Observaties vroeger:
- Romeinse geschiedschrijver Plinius de Oudere:
Regen van vissen;
- Bijbelboek Exodus: plaag van kikkers. Dit is
mogelijk dat ze zich baseren op waargebeurde
situaties.

Observaties nu:
Waterhoos: kunnen vissen in zitten;



2. Verklaring zoeken voor observaties

De mens probeert om verklaringen hiervoor te zoeken:
 God heeft hiervoor gezorgd;
 Tornado’s zuigen dieren op en werpen ze veel verder weer op de grond.


Nog ander voorbeeld: Onweer.

 In vele culturen bestaat er een god voor donder (Thor, Wodan of Dondervogel)
 Bij de oude Grieken verklaarden ze (Anaximander en Anaximenes) de donder door
botsing van lucht met wolken. (6e eeuw v.C.)
 In 17e eeuw dacht Descartes dat hogere wolken met lagere wolken botsen.

Amerikaan Benjamin Franklin (18e eeuw) voerde experiment uit met vlieger.
Hij redeneerde dat als een elektrische vonk geluid maakte in het labo, dat dit ook moest
voorkomen in de buitenwereld.
18e – 19e eeuw  werd bevestigd dat donder en bliksem iets met elkaar te maken hadden.




1888: Hirn kwam met hypothese dat bliksem de lucht zo sterk en snel opwarmde dat de
lucht snel moest uitzetten en dit een geluid voortbrengt (VIDEO).

3. Ter illustratie ‘Nullius in verba’

Nullius in verba  lezing van Hans Rosling (professor
internationale gezondheid aan hhet Karolisnka-Instituut in
Zweden) (VIDEO)

,Anekdote

Deze anekdote wil aantonen dat je niet zomaar moet aannemen dat iemand iets weet,
alleen omdat diegene een titel of hoge positie heeft.
 Sluit aan bij motto van Royal Society (oudste wetenschappelijke academie ter wereld)

Op hun logo (deze foto), kan je de Latijnse spreuk ‘Nullius in verba’ terugvinden.
Letterlijke vertaling: ‘Geloof niemand zomaar op zijn woord’.


4. Kritisch denken


Deze anekdote laat zien dat mensen al vooropgezette gedachten hebben over de wereld.
Hans Rosling + zoon Ola Rosling + schoondochter Anna Rosling  samen Gaminder
Foundation gestart.

 Statistische gegevens over gezondheid en inkomen toegankelijk en visueel attractief
zichtbaar te maken.

(VIDEO)

Hoe kun je misleidende informatie herkennen?  Presentatie van Michael Shermer.
(VIDEO)


5. Voorbeeld

De historie van het atoommodel  goede illustratie hoe wetenschap werkt.

1897: Joseph John Thomson deed ontdekking.
Atomen zijn niet ondeelbaar, maar negatieve deeltjes kunnen eruit gehaald worden
(elektronen).
1906: Won Nobelprijs hiervoor.
‘Plum pudding’ model  de negatieve elektronen zitten als deeltjes in een grote wolk van
positieve lading.
 hield niet lang stand, werd omvergeworpen door Ernest Rutherford.


Experiment van Rutherford:
Positief geladen deeltjes op folie van goud afvuurde.
De alfadeeltjes zijn zo klein dat ze er door kunnen.
Positieve lading is verspreid  gaan allemaal in een rechte lijn.
MAAR: de banen zijn afgebogen.
 Afleiden dat positieve ladingen geconcentreerd zijn.
 De atoomkern.

, o Bestaande model aan een experimentele test onderworp;
o Noteerde waarnemingen die in tegenspraak waren met het model;
o Kritisch hierover nagedacht;
o Verfijnde zijn model van het atoommodel.




H2: Wat is wetenschap?

1. Verklaring en wetenschap

Wanneer wordt een verklaring voor een verschijnsel wetenschap?

 Moeilijk voor precieze definitie, want wetenschap is breed.
Begrip wetenschap is 2-delig:
1) Duidt het proces aan waarmee kennis wordt vergaard  wetenschap in de praktijk;
2) Het geheel aan kennis die voortkomt uit de wetenschappelijke activiteit.

Eigenschappen waaraan wetenschap te herkennen is:

 Wetenschap stelt vragen en geeft verklaringen die bertrekking hebben op de
natuurlijke wereld

Wat is een regenboog? Waarom drijft ijs op water?
 Wetenschap kan erop antwoorden (natuurlijke wereld).
Wat is het doel van leven? Bestaat de ‘ziel’?
 Wetenschap kan er niet op antwoorden (filosofische wereld).

 Wetenschap werkt met testbare ideeën
Geen testbaar idee? Geen ondersteuning aan idee.

“Naast ons eigen universum is er nog een ander, parallel universum, waarmee geen
fysieke interactie plaatsvindt…”
“Lieveheersbeestjes zijn een goede natuurlijke manier om luizeninfecties bij planten
te bestrijden.”
 Geen goede formulering: wat is een goede natuurlijke manier?


 Wetenschap werkt met falsifieerbare ideeën
Karl Popper (20ste eeuw) zegt dat elke hypothese falsifieerbaar moet zijn.
Falsifieerbaar = een hypothese moet te weerleggen zijn.

“Vroeger ging men er van uit dat alle zwanen wit waren. Tot een ontdekkingsreiziger
een niet witte zwaan tegenkwam.”  hypothese verworpen.
“Natuurrampen zijn een straf voor onzedelijk gedrag”  niet falsifieerbaar.