Werkveldverkenning 1
Les 1 + leerpad 1 (23.09.2025) – Introductie
4 domeinen:
Gezondheid
Algemeen welzijn
Jeugdhulp
Forensisch sociaal werk
- We zien de domeinen las van elkaar, maar ook samen met elkaar
ze kunnen elkaar overlappen
1) Soorten interventies binnen sociaal werk
- Interventies naar/met individuen en individuele cases (1ste
interventie) basisbenadering social case work
o Richten zich op een individu/gezin-systeem
o De ‘case’ of ‘cliënt’ kan een individu zijn, of een systeem
rond een individu zoals een gezin
o Interventie start vanuit de vragen, noden of problemen van
deze cliënt en heeft als doel hier met de individuele
belanghebbende een antwoord uit te werken
o In het werken naar dat antwoord is het zeker mogelijk dat
sociale diensten of de in het sociale netwerk aanwezige
ondersteuningsmogelijkheden worden ingeschakeld
o de ‘individuele cliënt/case’ is de ingang EN uitgang
o Emancipatorisch werken: doel belanghebbenden actief
betrekken en zijn/haar/hun handelingsvermogen te
versterken
- Interventies naar/met groepen en gemeenschappen (2de
interventie) basisbenadering social group work en community
work
o Verbinden het individuele uitdrukkelijk met de groep(en)
waartoe mensen behoren en het gedeelde of
gemeenschappelijke
o Behandelen thema’s en moeilijkheden die mensen ervaren
doordat ze samenhangen met ‘de groep’ (of categorie)
waartoe mensen behoren
o Het gaat om problemen omdat men bv. vrouw, migrant, jong,
bejaard is… of om problemen die men gemeenschappelijk
ervaart zoals bv. een verslaving
, o De interventies gaan aan de slag samen met groepen,
gemeenschappen of ‘communities’ in de ondersteuning
richt men er zich op om via inzicht in de maatschappelijke
component van het ontstaan van de probleemsituaties ook
de individuele situaties te verbeteren
o Het tussenkomen op onderdelen van de samenleving wordt
gezien als een voorwaarden om effectief iets te kunnen doen
aan de individuele problemen
o Deze interventies richten zich soms uitdrukkelijk op het
versterken en vernieuwen van het sociaal weefsel en de
groepsvorming met het oog op een democratische, solidaire,
open en cultureel diverse samenleving
o Het emancipatorische en participatieve kerncomponent
o ‘social group work’
o Samenlevingsopbouw/ het opbouwwerk (basisbenadering!!):
er wordt MET burgers gewerkt aan maatschappelijke
problemen deze soort interventies werken dan ook aan
structurele verbeteringen van de situatie van mensen
o Door zich ook op de ‘systemen’ te richten: in- en
uitsluitingsmechanismen in de organisatie van onze
samenleving, regelgeving, organisatievormen…
- Interventies naar/met organisaties en/of (structuren van de)
maatschappij (3de interventie)
o Organisaties, diensten en praktijken die zich niet zozeer naar
individuen of doelgroepen van het SW richten, maar eerder
naar het sociaal werkveld zelf en naar overheden en
organisaties
o Gaat eerder om koepels, overheidsinstanties en
ondersteuners voor het werkveld belabgrijke bronnen voor
(toekomstige) SW’ers om kennis te vergaren over thema’s en
beleidskaders, met collega’s te kunnen uitwisselen…
o De ‘doelgroep’ van de interventies van de praktijken die we
hieronder zien = de sociaal-werk-praktijken zelf, MAAR in de
meeste gevallen gaan dezelfde organisaties ook interventies
opzetten naar het beleid en de brede samenleving, doordat
ze de thema’s en uitdagingen die ze ontmoeten in de
praktijken van hun werkvelden ook structureel willen
aanpakken
o Vele van deze organisaties zullen dus ook groepswerk doen,
waarop ze hun beleids- en politieke acties baseren
o Ook overheidsorganisaties zoals Steunpunten, Kenniscentra,
departementen van ministeries en Agentschappen vallen
onder deze interventie
, o Samenwerken met andere organisaties is inherent aan
sociaal werk. Dit valt niet onder deze interventie, werken
naar/met andere organisaties
2) Echelonnering van het Sociaal Werk
INLEIDING:
- Het SW wordt opgedeeld in verschillende ‘lijnen’ geven informatie
over hoe ‘toegankelijk’ de sociaal werk organisatie is
2.1) De nulde lijn
- Bundelt alle initiatieven die laagdrempelig zijn en vrij toegankelijk
- Zorg binnen het eigen netwerk (bv. vrijwilliger die eten bereidt voor
zijn/haar buurvrouw)
- Zelfhulp, bv. je probeert via een app te stopen met roken
- De nulde lijn houdt ook ‘mantelzorg’ in: een (chronisch) zieke wordt
ondersteund door een inwonend gezinslid die persoon staat in
voor een groot deel van de zorg van de hulpbehoevende (bv.
huishoudelijke taken, hulp aanbieden bij het wassen…)
2.2) De eerste lijn
- Omvat alle organisaties die vrij toegankelijk zijn
- Je moet er wel zelf vaak een afspraak bij maken
- Huisartsen, kinesitherapeuten, psychologen, welzijnswerkers…
- OCMW, mutualiteit, CLB…
2.3) De tweede lijn
- Bevat organisaties waarvoor je een doorverwijzing nodig hebt
- Niet-rechtstreeks toegankelijke hulp
- Er wordt gespecialiseerde zorg aangeboden
2.4) De derde lijn
, - Bieden gespecialiseerde hulp aan die niet vrij toegankelijke is en
vaak intramuraal (binnen de muren van een voorziening)
aangeboden wordt
3) Mate van hulp en zorg binnen Sociaal Werk organisaties
- Hulp en zorg kan op verschillende manieren aangeboden worden
- De meeste vorm van hulp of zorg wordt ambulant aangeboden = de
belanghebbende gaat op consulatie voor een heel beperkte duur
(bv. afspraak met de VDAB-consulent waarin een opleidingstraject
wordt gestart)
- Het kan ook zijn dat de professional naar de hulpverlener toegaat
(bv. wanneer een medewerken van een wijkgezondheidscentrum
een moeilijk bereikbare doelgroep zoals allochtone oudere vrouwen,
wil warm maken voor een aankomend initiatief rond gezonde
levensstijl. Of bv. huiswerkbegeleiding voor lagere-school kinderen
- Naast ambulante hulp bestaat er ook semi-residentiële hulp en zorg
hulp waarbij er in de meeste gevallen geen overnachting of
verblijf aan vast hangt, maar wel intensiever hulp en zorg nodig is
- Bv. ouderen met een vorm van dementie die in een dagcentrum hun
vrije tijd invullen
- Residentiële zorg is zorg en hulp die dag- en nachtopvang aanbiedt
de betrokkene verblijft tijdelijk of permanent in de voorziening, dit
omdat het niet haalbaar meer is om thuis te wonen
- De hulp en zorg wordt ‘intramuraal’ aangeboden en vindt dus plaats
binnen de muren van een voorziening
- Bv. een minderjarige jongere die misdrijf heeft gepleegd en verplicht
wordt in een gemeenschapscentrum te verblijven
- In dit geval is het verblijf tijdelijk maar er zijn ok omstandigheden
waarbij het verblijf permanent is, bv. een oudere die omwille van een
ernstige vorm van dementie en de onveiligheid die deze situatie met
zich meebrengt, niet meer thuis kan wonen
Les 2 + leerpad 2 (29.09.2025) – Domein
algemeen welzijnswerk
1) Inleiding
- Welzijn verwijst naar een zekere mate van materiële en immateriële
tevredenheid. Zich goed voelen wat ook wel beschreven wordt als
geluk. We kunnen dit opdelen in geestelijk, fysisch en sociaal
welbevinden
- Het Algemeen Welzijnswerk helpt de gebruikers zich persoonlijk en
sociaal te ontplooien, hun individuele en sociale rechten uit te
oefenen, zodat ze een menswaardig leven kunnen leiden
Les 1 + leerpad 1 (23.09.2025) – Introductie
4 domeinen:
Gezondheid
Algemeen welzijn
Jeugdhulp
Forensisch sociaal werk
- We zien de domeinen las van elkaar, maar ook samen met elkaar
ze kunnen elkaar overlappen
1) Soorten interventies binnen sociaal werk
- Interventies naar/met individuen en individuele cases (1ste
interventie) basisbenadering social case work
o Richten zich op een individu/gezin-systeem
o De ‘case’ of ‘cliënt’ kan een individu zijn, of een systeem
rond een individu zoals een gezin
o Interventie start vanuit de vragen, noden of problemen van
deze cliënt en heeft als doel hier met de individuele
belanghebbende een antwoord uit te werken
o In het werken naar dat antwoord is het zeker mogelijk dat
sociale diensten of de in het sociale netwerk aanwezige
ondersteuningsmogelijkheden worden ingeschakeld
o de ‘individuele cliënt/case’ is de ingang EN uitgang
o Emancipatorisch werken: doel belanghebbenden actief
betrekken en zijn/haar/hun handelingsvermogen te
versterken
- Interventies naar/met groepen en gemeenschappen (2de
interventie) basisbenadering social group work en community
work
o Verbinden het individuele uitdrukkelijk met de groep(en)
waartoe mensen behoren en het gedeelde of
gemeenschappelijke
o Behandelen thema’s en moeilijkheden die mensen ervaren
doordat ze samenhangen met ‘de groep’ (of categorie)
waartoe mensen behoren
o Het gaat om problemen omdat men bv. vrouw, migrant, jong,
bejaard is… of om problemen die men gemeenschappelijk
ervaart zoals bv. een verslaving
, o De interventies gaan aan de slag samen met groepen,
gemeenschappen of ‘communities’ in de ondersteuning
richt men er zich op om via inzicht in de maatschappelijke
component van het ontstaan van de probleemsituaties ook
de individuele situaties te verbeteren
o Het tussenkomen op onderdelen van de samenleving wordt
gezien als een voorwaarden om effectief iets te kunnen doen
aan de individuele problemen
o Deze interventies richten zich soms uitdrukkelijk op het
versterken en vernieuwen van het sociaal weefsel en de
groepsvorming met het oog op een democratische, solidaire,
open en cultureel diverse samenleving
o Het emancipatorische en participatieve kerncomponent
o ‘social group work’
o Samenlevingsopbouw/ het opbouwwerk (basisbenadering!!):
er wordt MET burgers gewerkt aan maatschappelijke
problemen deze soort interventies werken dan ook aan
structurele verbeteringen van de situatie van mensen
o Door zich ook op de ‘systemen’ te richten: in- en
uitsluitingsmechanismen in de organisatie van onze
samenleving, regelgeving, organisatievormen…
- Interventies naar/met organisaties en/of (structuren van de)
maatschappij (3de interventie)
o Organisaties, diensten en praktijken die zich niet zozeer naar
individuen of doelgroepen van het SW richten, maar eerder
naar het sociaal werkveld zelf en naar overheden en
organisaties
o Gaat eerder om koepels, overheidsinstanties en
ondersteuners voor het werkveld belabgrijke bronnen voor
(toekomstige) SW’ers om kennis te vergaren over thema’s en
beleidskaders, met collega’s te kunnen uitwisselen…
o De ‘doelgroep’ van de interventies van de praktijken die we
hieronder zien = de sociaal-werk-praktijken zelf, MAAR in de
meeste gevallen gaan dezelfde organisaties ook interventies
opzetten naar het beleid en de brede samenleving, doordat
ze de thema’s en uitdagingen die ze ontmoeten in de
praktijken van hun werkvelden ook structureel willen
aanpakken
o Vele van deze organisaties zullen dus ook groepswerk doen,
waarop ze hun beleids- en politieke acties baseren
o Ook overheidsorganisaties zoals Steunpunten, Kenniscentra,
departementen van ministeries en Agentschappen vallen
onder deze interventie
, o Samenwerken met andere organisaties is inherent aan
sociaal werk. Dit valt niet onder deze interventie, werken
naar/met andere organisaties
2) Echelonnering van het Sociaal Werk
INLEIDING:
- Het SW wordt opgedeeld in verschillende ‘lijnen’ geven informatie
over hoe ‘toegankelijk’ de sociaal werk organisatie is
2.1) De nulde lijn
- Bundelt alle initiatieven die laagdrempelig zijn en vrij toegankelijk
- Zorg binnen het eigen netwerk (bv. vrijwilliger die eten bereidt voor
zijn/haar buurvrouw)
- Zelfhulp, bv. je probeert via een app te stopen met roken
- De nulde lijn houdt ook ‘mantelzorg’ in: een (chronisch) zieke wordt
ondersteund door een inwonend gezinslid die persoon staat in
voor een groot deel van de zorg van de hulpbehoevende (bv.
huishoudelijke taken, hulp aanbieden bij het wassen…)
2.2) De eerste lijn
- Omvat alle organisaties die vrij toegankelijk zijn
- Je moet er wel zelf vaak een afspraak bij maken
- Huisartsen, kinesitherapeuten, psychologen, welzijnswerkers…
- OCMW, mutualiteit, CLB…
2.3) De tweede lijn
- Bevat organisaties waarvoor je een doorverwijzing nodig hebt
- Niet-rechtstreeks toegankelijke hulp
- Er wordt gespecialiseerde zorg aangeboden
2.4) De derde lijn
, - Bieden gespecialiseerde hulp aan die niet vrij toegankelijke is en
vaak intramuraal (binnen de muren van een voorziening)
aangeboden wordt
3) Mate van hulp en zorg binnen Sociaal Werk organisaties
- Hulp en zorg kan op verschillende manieren aangeboden worden
- De meeste vorm van hulp of zorg wordt ambulant aangeboden = de
belanghebbende gaat op consulatie voor een heel beperkte duur
(bv. afspraak met de VDAB-consulent waarin een opleidingstraject
wordt gestart)
- Het kan ook zijn dat de professional naar de hulpverlener toegaat
(bv. wanneer een medewerken van een wijkgezondheidscentrum
een moeilijk bereikbare doelgroep zoals allochtone oudere vrouwen,
wil warm maken voor een aankomend initiatief rond gezonde
levensstijl. Of bv. huiswerkbegeleiding voor lagere-school kinderen
- Naast ambulante hulp bestaat er ook semi-residentiële hulp en zorg
hulp waarbij er in de meeste gevallen geen overnachting of
verblijf aan vast hangt, maar wel intensiever hulp en zorg nodig is
- Bv. ouderen met een vorm van dementie die in een dagcentrum hun
vrije tijd invullen
- Residentiële zorg is zorg en hulp die dag- en nachtopvang aanbiedt
de betrokkene verblijft tijdelijk of permanent in de voorziening, dit
omdat het niet haalbaar meer is om thuis te wonen
- De hulp en zorg wordt ‘intramuraal’ aangeboden en vindt dus plaats
binnen de muren van een voorziening
- Bv. een minderjarige jongere die misdrijf heeft gepleegd en verplicht
wordt in een gemeenschapscentrum te verblijven
- In dit geval is het verblijf tijdelijk maar er zijn ok omstandigheden
waarbij het verblijf permanent is, bv. een oudere die omwille van een
ernstige vorm van dementie en de onveiligheid die deze situatie met
zich meebrengt, niet meer thuis kan wonen
Les 2 + leerpad 2 (29.09.2025) – Domein
algemeen welzijnswerk
1) Inleiding
- Welzijn verwijst naar een zekere mate van materiële en immateriële
tevredenheid. Zich goed voelen wat ook wel beschreven wordt als
geluk. We kunnen dit opdelen in geestelijk, fysisch en sociaal
welbevinden
- Het Algemeen Welzijnswerk helpt de gebruikers zich persoonlijk en
sociaal te ontplooien, hun individuele en sociale rechten uit te
oefenen, zodat ze een menswaardig leven kunnen leiden
