Samenvatting | Onderwijs en vorming: samenleving en cultuur | KU Leuven | 2025/26

Maarten Simons 2025-2026


ONDERWIJS EN VORMING: SAMENLEVING EN CULTUUR

HC 1: ALGEMENE INLEIDING BIJ CURSUS (23/09)


1. WAAROVER GAAT ‘ONDERWIJS IN RELATIE TOT SAMENLEVING EN CULTUUR’?

Een aantal kwesties, discussies, uitdagingen…
 Waarom is er in ons onderwijssysteem onderscheid tussen # onderwijsvormen (finaliteiten, richtingen, domeinen)?
o LLN zijn verschillend in interesses en onderwijs moet hierbij aansluiten
 Weerspiegelt MS-keuzes die we in onze SL maken

o Is OOK historisch resultaat
 Vroeger hing onderwijsvorm af vd klasse waartoe men behoorde
 Hedendaagse vormen stammen hier dus eigenlijk van af

 Heeft er iemand (groep/klasse) belang bij hoe het onderwijs nu georganiseerd is?
o Er is macht in het spel (onderwijs) waarbij bepaalde groepen in SL willen dat onderwijs blijft zoals het is.

o Bv. wie heeft belang bij vrijheid v onderwijs?
  Christelijk geïnspireerde scholen (blanke middenklasse)
 Hoofd v katholiek onderwijs wordt ook wel schaduwminister genoemd
o Omdat hij heel groot aandeel vd scholen vertegenwoordigt
o Hij heeft dus wel wat te zeggen

 Is er nood aan een kerncurriculum om (opnieuw) eenheid te creëren in de SL?
o Welke visie op onderwijs gaat schuil in dit curriculum?

 Waarom is er (vaak) meer sociale waardering voor wiskunde/exacte wetenschappen dan voor kunst/humane
wetenschappen?
o Voor bepaalde vakken meer sociale waardering. Waarom is dat zo?
o Er heerst nog steeds hiërarchie in richtingen
 Hangt samen met idee over welke soort kennis meer/minder gewaardeerd w

 Wat leren we op school buiten het officiële curriculum? En in wiens belang is dat?
o Niet alleen boek-inhouden
o OOK verborgen curriculum (= beleefdheid, ordelijk zijn, samenwerken, luisteren, etc.)
o Je leert heel veel door manier waarop onderwijs georganiseerd is

 Is naar school gaan een investering in jezelf die moet renderen?
o Naar school gaan is investeren in jezelf (human capital)
 Zal op LT renderen in hoger inkomen, bepaalde verworven competenties, etc.

 Is gebrek aan motivatie om te leren op school een probleem vd individuele leerling? Of is het een symptoom van
hoe onderwijs en de samenleving georganiseerd zijn?
o Drop-out groep: gebrek aan motivatie: om te leren op school, onderwijs in de samenleving, iets aan het
individu?

 Wat betekent digitalisering voor/van het onderwijs?

 Is er nog iets specifieks aan schoolse vormen van leren (in een tijdperk van levenslang leren)?
o Schools leren is eigenlijk iets om te koesteren  we zien het als te vanzelfsprekend

 Hoe/ wrm zouden we school verdedigen vandaag?

Situering vh onderzoek domein: Wat wordt onderzocht?
- Onderwijs/ vorming IN RELATIE TOT SL/cultuur

Relatie heeft wederzijdse beïnvloeding
- Onderwijs  effect op  samenleving/cultuur
o Onderwijs kan doel stellen om SL te veranderen
 Meer gelijkheid, bepaalde veranderingen
doorvoeren, …
1

,Maarten Simons 2025-2026


 Bv. gelijkheid? kwalificatie?, waarden?, …

- Onderwijs  beïnvloed door  samenleving/cultuur
o SL kan verwachtingen hebben tov onderwijs
 Toeleveren aan arbeidsmarkt,
 Bv. curriculum? markt?, positive LK?, …

- Aard van relaties ()
o Bv. Relatie in teken v reproductie, vernieuwing, functioneel, ...

Concrete thema’s die besproken gaan worden
- Waar ligt de relatie van onderwijs en samenleving?
- Hoe is onderwijs ingebed in de samenleving?

Focus = raakvlak onderwijs en samenleving/cultuur
- Uitgangspunt: onderwijs is ook maatschappelijk (sociaal/cultureel) fenomeen
- DOEL is:
o NIET in 1ste instantie- over ‘hoe kan of moet ‘ik’ (als pedagoog, LK, LLN, …) optimaal handelen/leren?’
 = individueel-didactische benadering, onderwijskundige benadering

o WEL (eerst en vooral)- over vraag naar de MS inbedding v onderwijs en welke de MS betekenis is/kan
zijn van onderwijs (sociale, cultureel-politieke benadering van onderwijs)

o  Niet over wat JIJ moet doen
o  MAAR WEL maatschappelijke betekenis van onderwijs
 Niet dat het daar totaal niet om gaat
 Door dat je in de juiste bril kijkt kun je wel hopelijk een positie innemen




2

,Maarten Simons 2025-2026


2. OPBOUW OPO: ALGEMEEN




Deel 1 klassieke colleges
- De kernconcepten en klassieke/recente theoretische kaders m.b.t. de relatie onderwijs/vorming-
samenleving/cultuur: situering, kennis/begrip, inzicht, vergelijking, toepassing

Deel 2 publiek experiment:
- Samen als groep een hedendaags maatschappelijke uitdaging onderzoeken die zich op het snijpunt van O-S
bevindt

Deel 3
- Examen: naast punten op het publiek experiment, een mondeling examen met als bedoeling toetsen van inzicht in
deel 1 en een integratie-oefening (het is tijdens het mondelinge examen, en in de vorm van concrete of
algemene vragen, dat beide onderdelen door de student met elkaar in verband moeten worden
gebracht)


SAMENGEVAT




3

, Maarten Simons 2025-2026




DEEL 1: CONCEPTEN + THEORETISCHE KADERS

Inhoud
- # Benaderingen vd relatie onderwijs/vorming VS SL/ cultuur
o  Ze verschillen in (zie P94)
 Opvatting over SL
 Opvatting over onderwijs
 Opvatting over relatie
 Curriculum
 Figuur vd LK

- 5 benaderingen + sleutelauteurs/ teksten

EXTERNE BENADERINGEN
• Functioneel-sociologisch: “Onderwijs als socialiseren”
• Durkheim

• Cultureel-sociologisch: “Onderwijs als cultiveren”
• Hirsch

• Conflict-sociologisch: “Onderwijs als bewustmaken”
• Bourdieu
• Willis

• Sociaal-economisch: “Onderwijs als produceren”
• Schultz (human capital)

INTERNE BENADERINGEN
• School-pedagogisch: “Onderwijs als vormen/scholing” (=onderwijs als vernieuwen)
• Simons/Masschelein
• Serres, Meirieu, Stiegler, Flusser
• + klassieke pedagogen: Dewey, Freinet, Don Bosco



DEEL 2: PEDAGOGISCH EXPERIMENT

“We weten niet wat we nog niet weten”

Publiek in “publiek experiment” betekend hier 3 dingen:
- Het gaat over publieke kwestie
- We doen dit/werken collectief/publiek/ samen
- Resultaten publiek maken


Doel vh publiek experiment
- Andere stem laten horen in huidige discussie over schoolprestaties
- ‘Vorming op school’ beeld / taal geven
- Aansluiting zoeken voor herwaardering vh ‘trage leren’ en ‘trage onderwijs’




4