samenvatting volkenrecht

Volkenrecht 2026 – Aleydis Nissen

Les 1: openingscollege B2, B11

 Volkenrecht
 Internationaal (publiek) recht
 Is anders dan nationaal recht
 Geen ‘trias politica’
 Maar een gedecentraliseerd rechtssysteem

 VORIGE CURSUSSEN IN OPLEIDING RECHTEN
 recht dat voortspringt uit de soevereine authoriteit ‘van’ België

 VOLKENRECHT = INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
 deze cursus: recht ‘tussen’ landen aka ‘inter-nationaal recht’
 het rechtssysteem dat de relatie tussen soevereine staten reguleert,
evenals hun onderlinge rechten en verplichtingen

 INTERNATIONAAL PRIVAATRECHT
 nationale (i.e. Belgische) wetten die privaatrechelijke betrekkingen
met buitenlandse elementen regelen omdat er dan een ‘conflict of
law’ optreedt

1. Korte geschiedenis en eigentijdse kritieken
 Vroege sporen van IR
 Culturen komen al millennia met elkaar in contact
 Behoefte aan regels, zekerheid en voorspelbaarheid
 Modern internationaal recht heeft wortels in Europa

 Laat middeleeuws Europa (15e-16e eeuw)
 Meerdere niveaus van loyaliteiten, rechten en verplichtingen
 Transnationale krachten
 Roomse Rijk
 Katholieke Kerk (Paus)
 Transnationale netwerken van ridders en kooplieden

 Natuurrecht en jus gentium
 Natuurrecht
 Tijdloze allesomvattende verzameling ideeën over het natuurlijke
en sociale leven in het universum
 gericht op individuen en hun relaties tot de wereld
 ook van toepassing op staten

 Jus Gentium

1

,  Afgeleide ‘dagelijkse’ recht van volkeren/naties

 Francisco de Vitoria (1483-1546)
 Spaanse Dominicaanse professor
 Beroemde lezingen: De Indis et De Iure Belli (1532)
 De Spanjaarden mochten de Indianen niet zomaar overheersen
of hun land afnemen
 Alleen op basis van rechtmatige gronden (zoals schending van
het ius gentium) kon ingrijpen worden gerechtvaardigd.

 Inheemse bevolkingen deel van menselijke samenleving
 Verwierp verovering door
 'ontdekking' (moeilijk te ontdekken wat lokale bevolking al heeft
'gevonden’)
 pauselijke toekenning

 Oorlogen tegen inheemse bevolkingen moeten op natuurrecht
gebaseerd zijn
 Rechtvaardiging omdat
 verzet tegen Christelijke missionarissen
 oppositie tegen vrije doorgang en handel door de Spanjaarden

 17e-18e eeuw
 Internationaal recht ontwikkelt zich vanuit jus gentium
 Fundament voor praktische juridische kaders
 Francisco Suárez: De Legibus ac Deo Legislatore (1612)
 Emmerich de Vattel: Le Droit des Gens (1758)
 Hugo Grotius:
 Mare Liberum (De Vrijheid van de Zeeën) (1609)
 De Jure Belli ac Pacis (Recht van Oorlog en Vrede) (1625)

 Vrede van Westphalia (1648)
 Einde van de Dertigjarige Oorlog in Europa
 Vrede van Munster en Verdragen van Munster en Osnabrück
 Creëerde orde en structuur + verminderde macht van Romeinse rijk
en Kerk
 Staat werd primaire bron van autoriteit
 Toenemende loyaliteit van burgers aan hun natiestaat
 Internationale orde van staten met gelijke juridische status
 Europese origine




2

, Jean Bodin (1530-1596)
 Conceptualiseerde staatssoevereiniteit
 Het zou goed zijn om een concept te hebben van
staatssoevereiniteit, deed dat al jaren voor vrede van Westfalia
tot stand kwam
 Originele denker: Franse jurist vóór Vrede van Westphalia
 Beïnvloed door chaos van godsdienstoorlogen in Frankrijk
 Six Livres de la République (1576)
 Soeverein bezit 'absolute en ondeelbare' macht
 Verantwoording alleen aan God
 Soeverein staat boven de wet

 Tijdperk van positivisme
 Aanval op wil van God en natuurrecht
 Positivisme: enige ware bron van recht is de wil van de staat
 Denken vaak dat ze vanuit codex rechtssysteem kunnen
begrijpen en dat dit los staat van de samenleving  Kijken niet
verder dan wat de wet zegt
 Primair belang van staatstoestemming (expliciet via verdrag of
impliciet via gewoonte)
 Consensuele theorie: geen verplichting zonder toestemming
 Staat kiest zelf als natie met wat het al dan niet toestemt 
zonder toestemming, geen verplichting

 Opkomst van formele instituties
 Positivisme kreeg aantrekkingskracht door institutionele
ontwikkeling
 1865 International Telegraph Union
 1874 Universal Postal Union
 1899 Permanent Hof voor Arbitrage
 Eerste multilaterale verdragen over gewapende conflicten
 1856 Verklaring van Parijs: Juridische limieten op verovering van
privébezit op zee
 1868 Verklaring van St. Petersburg: Verbod op explosieve kogels
 1899 en 1907: Twee Haagse Vredesconferenties over oorlogsvoering

 Kolonialisme
 Zuid-Amerika: onafhankelijkheid in eerste helft 19e eeuw
 Kolonialisme piekte in Azië en vooral Afrika
 Koloniale machthebbers vonden het een goed idee om in afrika
grond te gaan verdelen  voornamelijk in conventie van parijs
1889
 1884-1885 Conferentie van Berlijn

3

,  TWAIL = third world approaches to international law
 Bias is inherent en moeilijk om te zien
 We leven midden in het neoliberalisme  andere systemen bestaan
 De taal van het globale Noorden is weerspiegeld in internationaal
recht om armoede en onderontwikkeling in de ‘Derde Wereld’ te
bestendigen
 WHO: bepaalde grondstoffen uit (arme) landen exporteren zodat
toegevoegde waarde gecreërd wordt in ontwikkelde landen

 FtAIL = Feminist approaches to international law
 Bias is inherent en moeilijk om te zien
 Ervaringen en ideeën van mannen weerspiegeld in internationaal
recht
 We leven midden in het patriarchiaat = ‘privilegeren van mannen in
sociale relaties’
 Illustratie: vrouwenrechtenverdrag ‘70  recht op sport
 Vrouwen sporten minder dan mannen, nemen meer sociale taken
op zich waardoor er minder tijd over is
 Minder toegang tot sport
 Verdrag werd over het hoofd gezien (mannelijke collega’s in
committees vaak geen interesse in vrouwenrechten = bias)
 Pas 20 jaar na committee werd opgericht werd dit recht wel
besproken

 Maar … Internationaal recht
 Was gecreëerd voor stabiliteit
 In EU gecreërd met als doel => minder oorlog en dus stabiliteit
 Meer dan voor rechtvaardigheid
 Niet noodzakelijk rechtvaardigheid, iedereen gelijk behandeld

 Ambitie IR
 Stabiliteit creëren door samenwerking
 Europese rechtsorde (Vrede van Westphalia 1648)
 Post ‘Wereld’ oorlog I: League of Nations
 Post ‘Wereld’ oorlog II: Verenigde Naties

 IR
 Reflecteert de wereld
 Reflecteert Westerse kapitalistische visie
 Sterkte verloren?
 Leden van veiligheidsraad andere macht

4