SAMENVATTING ACTUELE
METHODIEKEN CLIËNTPERSPECTIEF
HC 1 – ALGEMEEN BEGRIPPENKADER + GASTLES HOUSING FIRST
HISTORISCH BESEF
• Waar is het sociaal werk gestart?
- Middeleeuwse armoedezorg/caritas: men keek naar armoede als het lot van God, iets goed
doen voor God, men probeerde iets goed te doen voor de armen, kijken naar goede en
slechte armen (dubbelheid is nog steeds aanwezig – vb.: goede en slechte leefloners)
- Angst voor de opstand die zou komen
- Gevolgen: overbevolking, slechte hygiënische omstandigheden, kindersterfte, …
- Filantropie ontwikkelt de sociale interventiepraktijk: welzijn van anderen
verbeteren/verhogen gaat om de visie hoe ze naar die omstandigheden kijken
Redenen: angst voor gevaarlijke klasse, angst om in opstand te treden, angst voor
uitbreken ziektes, …
Vanuit armoede: vrouwen en kinderen moeten werken om te overleven (burgerij dames
vonden het hun taak om de norm naar voor toe te brengen
Angst en norm leiden tot heropvoeding
Alles werd bekeken vanuit individuele verantwoordelijkheid
Vb.: opstart kinderopvangen – moeders zijn slechte moeders hun kinderen naar de
crèche
- Hefbomen om preventief in te grijpen op sociale problemen: opvoeding, onderwijs en
tewerkstelling (vb.: leerplicht, verbod op kinderarbeid, wet op kinderbescherming in 1912)
- Focus: kinderen hebben recht op een goede opvoeding
- Men ging er van uit dat ouders verantwoordelijk waren voor opvoeding tenzij hun recht in
gedrang komt
- Professionalisme ingezet bij kinderbescherming in het belang van het kind
• Spanningsvelden
- Spanningsveld: disciplinering – emancipering
Moeten we de samenleven in de maatschappij beschermen of omvormen?
Disciplinering: enge visie
Emancipering: brede, sociale visie
Vb.: activering – iemand controleren/dwingen om richting arbeidsmarkt te gaan (d) – naar
een dagcentrum gaan (e)
- Spanningsveld individu-structuur
Werkt het sociaal werk wanneer we het individu helpen of wanneer we de samenleving
goed in elkaar kunnen steken zodat er geen individuele vraag meer nodig is?
1
, • Mary Richmond
- Legde de basis voor de professionalisering in het sociaal werk: kijken naar oorzaken van
armoede – keek naar wisselwerking tussen individu en structuur – oog voor cliënt en cliënt
actief betrekken in proces
- Grondlegster van een stappenplan (onderzoek, diagnose, handelingsplan en evaluatie –
vergelijkt dit met de medische wereld)
- Nood aan theoretisch kader, methoden en methodieken
- Stappenplan vergt scholing en deskundigheidsontwikkeling
- Invloed van inzichten uit de psychoanalyse
- Actueel: social-casework staat voor een diversiteit van benaderingen
• Eerste sociale scholen opgericht (1920)
- Eerste sociale scholen werden opgericht om dit stappenplan te kunnen aanleren
- Erkend door ministerie van Justitie (minister Emile Vandevelde): grote rol in de opbouw van
de samenleving van de samenleving na WOII – gevolgen zoals criminaliteit, vandalisme,
alcoholisme en verwaarlozing
- Doelstelling: aanpassing naar de norm naar voor brengen (disciplinering komt naar voor)
- Functioneerden op 2 sporen: spanningsveld individu-structuur
Brussel: school gericht op sociale actie (structuur)
Antwerpen: school gericht op individuele hulpverlening (individu)
• Internationale definitie sociaal werk
- Maakt verbinding tussen individuele en structurele component zien we hier terug
- En-en-verhaal: en inzetten op individueel werken en inzetten op structureel werken
- Referentiekader: diversiteit, sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, … krijgen vorm door
verschillende methodes
• Perspectieven
- Systeem- en actorperspectief
- Definitie stelt verschillende zaken in vraag: hoe doen we de dingen/op welke manier doen we
zaken
- Vanuit sociaal werk: doen we de dingen goed en doen we de goede dingen?
7 WERKPRINCIPES
• Recht op privacy en vertrouwelijkheid
- Bescherming van het verhaal van de cliënt/het cliëntsysteem
- Correct, veilig en respectvol omgaan met informatie en gegevens
- Vertrouwelijke relatie opbouwen met de cliënt
- Verbonden aan discretieplicht en beroepsgeheim
Vb.: aan de start van een gesprek uitleggen aan de cliënt hoe je met informatie omgaat
2
,• Mensen hebben recht op een kwaliteitsvolle en transparante dienst- en hulpverlening
- Iedereen dezelfde kwaliteitsvolle zorg aanbieden
- Al onze kennis, vaardigheden en attitudes inzetten
- Vertrekken vanuit de vragen en noden van de cliënt
- Open, betrouwbare en transparante relatie opbouwen met de cliënt
- Stappen duidelijk communiceren naar cliënt
Vb.: telefoongesprek op luidspreker, zodat de cliënt alles kan horen
• Maximale participatie van cliënten en de systemen waartoe ze behoren, rekening houdend
met de mogelijkheden
- Cliënt betrekken, hem laten participeren in het proces of traject
- Rekening houden met het Nivea-principe (niet invullen voor een ander)
- Maximaal betrekken van de cliënt binnen capaciteiten van de eigen mogelijkheden
Vb.: cliënt met telefoonangst – opbouwen, rekening houden met capaciteiten door het eerst
samen te doen, dan een deeltje zelfstandig te laten doen, …
• Subsidiariteitsprincipe en maatzorg
- Kiezen voor de minst ingrijpende hulpverlening met maximale inschakeling van de
capaciteiten van een cliënt
- Op zoek gaan naar de best passende hulpverlening
Vb.: cliënt rookt af en toe een joint – niet direct in opname laten gaan
• Emancipatorische hulpverlening
- Bevorderen van de autonomie en zelfredzaamheid
- Zorgen dat mensen meer grip krijgen op hun leven
- Afhankelijkheid van de hulpverlening zo klein mogelijk maken door vaardigheden en kennis
aan te leren
- Een goede hulpverlening probeert zichzelf overbodig te maken
Vb.: “ga jij een woning zoeken voor mij?” – neen, aanleren hoe ze dit moeten doen
• Hulpverlening is een ethisch gevoelige materie waarbij het deontologisch kader continu
bewaakt moet worden
- Hulpverlening is niet waardenvrij
- Eigen referentiekader mag niet ons kompas zijn, wel ons beroepskader met specifieke
waarden en normen
- Aandacht en respect voor de keuzes en beslissingen van de cliënt
Vb.: hoogzwangere vrouw --> vluchten voor familiaal geweld, maar
eigenlijk illegaal in het land, begrijpen waarom de vrouw deze keuze
maken, weloverwogen keuze in het belang van haar kinderen
• Signaalfunctie binnen welzijnswerk
- Oog hebben voor zaken die het individuele overstijgen
- Systematisch opsporen en registreren in probleemsituaties
- Gaat over tekorten in wetgeving, voorziening, instanties of diensten
Vb.: inkomen elektronische enkelband – geen recht op inkomsten, maar inkomen is wel de
helft van een leefloon
3
, INTERVENTIES
• Wat zijn interventies?
- Verbinding door de vraag op welke gronden, ten aanzien van wie, door wie en met welke
effecten er geïntervenieerd wordt
- Geen gestandaardiseerde antwoorden: afhankelijk van cliënt tot cliënt
- Interventies zijn niet neutraal: hebben een bepaalde reden/doel, namelijk het welzijn van
anderen te verhogen
- Kadert binnen een bepaalde opvatting over de relatie tussen individu en samenleving
- Handelen en maatschappelijke discussies
- Spanningsvelden als inherent aan het sociaal werk
- Eenzelfde situatie kan leiden tot verschillende probleemdefiniëringen – leidt tot verschillende
uitkomsten en methoden
- Denken bepaalt de aanpak en geeft weer hoe er gedacht wordt
- Verantwoordingsopdracht: verantwoorden tegen interventies, de keuzes die we maken en
doen samen met de cliënt
Vb.: gezinnen met verontrustend gedrag bij kinderen – wanneer kom je tussen en wanneer
niet – bezorgdheden transparant en in samenspraak met ouders maken
• Personaliseren van interventies
- Eigen kleur en stijl: de waarde van de interventie wordt ook en bepaald door de wijze waarop
- Vereist een betrokken hulpverleningsrelatie
METHODIEK EN METHODE
• Methodiek
- Waarom kiezen we voor een bepaalde aanpak, waarom doen we iets als hulpverlener (ons
mens- en maatschappijbeeld)
- Doel en manier van kijken
- Gericht kiezen en richting geven aan ons proces van hulpverlening
- De verbinding tussen het theoretisch referentiekader en de aanpak
- Verwijst naar het waarom van een bepaalde aanpak, op een theoretisch model gebaseerd
keuze-instrument
- Geen receptenboek die we voor iedereen kunnen toepassen, kijken naar wat voor wie werkt
• Methode
- Het hoe, de aanpak zelf, hoe gaan we werken om een doel te bereiken
- Kiezen voor een systematische en weloverwogen wijze: hoe gaan we in een bepaalde situatie
met een cliënt aan de slag, vergt flexibiliteit en creativiteit)
- Geeft aan hoe er tussengekomen wordt, wat er gedaan wordt
- Elementen van een methode: noodzakelijk om doel te bereiken
Vaardigheden
Werkprincipes
Doelstellingen
Uitgangspunten
Vooronderstellingen
4
METHODIEKEN CLIËNTPERSPECTIEF
HC 1 – ALGEMEEN BEGRIPPENKADER + GASTLES HOUSING FIRST
HISTORISCH BESEF
• Waar is het sociaal werk gestart?
- Middeleeuwse armoedezorg/caritas: men keek naar armoede als het lot van God, iets goed
doen voor God, men probeerde iets goed te doen voor de armen, kijken naar goede en
slechte armen (dubbelheid is nog steeds aanwezig – vb.: goede en slechte leefloners)
- Angst voor de opstand die zou komen
- Gevolgen: overbevolking, slechte hygiënische omstandigheden, kindersterfte, …
- Filantropie ontwikkelt de sociale interventiepraktijk: welzijn van anderen
verbeteren/verhogen gaat om de visie hoe ze naar die omstandigheden kijken
Redenen: angst voor gevaarlijke klasse, angst om in opstand te treden, angst voor
uitbreken ziektes, …
Vanuit armoede: vrouwen en kinderen moeten werken om te overleven (burgerij dames
vonden het hun taak om de norm naar voor toe te brengen
Angst en norm leiden tot heropvoeding
Alles werd bekeken vanuit individuele verantwoordelijkheid
Vb.: opstart kinderopvangen – moeders zijn slechte moeders hun kinderen naar de
crèche
- Hefbomen om preventief in te grijpen op sociale problemen: opvoeding, onderwijs en
tewerkstelling (vb.: leerplicht, verbod op kinderarbeid, wet op kinderbescherming in 1912)
- Focus: kinderen hebben recht op een goede opvoeding
- Men ging er van uit dat ouders verantwoordelijk waren voor opvoeding tenzij hun recht in
gedrang komt
- Professionalisme ingezet bij kinderbescherming in het belang van het kind
• Spanningsvelden
- Spanningsveld: disciplinering – emancipering
Moeten we de samenleven in de maatschappij beschermen of omvormen?
Disciplinering: enge visie
Emancipering: brede, sociale visie
Vb.: activering – iemand controleren/dwingen om richting arbeidsmarkt te gaan (d) – naar
een dagcentrum gaan (e)
- Spanningsveld individu-structuur
Werkt het sociaal werk wanneer we het individu helpen of wanneer we de samenleving
goed in elkaar kunnen steken zodat er geen individuele vraag meer nodig is?
1
, • Mary Richmond
- Legde de basis voor de professionalisering in het sociaal werk: kijken naar oorzaken van
armoede – keek naar wisselwerking tussen individu en structuur – oog voor cliënt en cliënt
actief betrekken in proces
- Grondlegster van een stappenplan (onderzoek, diagnose, handelingsplan en evaluatie –
vergelijkt dit met de medische wereld)
- Nood aan theoretisch kader, methoden en methodieken
- Stappenplan vergt scholing en deskundigheidsontwikkeling
- Invloed van inzichten uit de psychoanalyse
- Actueel: social-casework staat voor een diversiteit van benaderingen
• Eerste sociale scholen opgericht (1920)
- Eerste sociale scholen werden opgericht om dit stappenplan te kunnen aanleren
- Erkend door ministerie van Justitie (minister Emile Vandevelde): grote rol in de opbouw van
de samenleving van de samenleving na WOII – gevolgen zoals criminaliteit, vandalisme,
alcoholisme en verwaarlozing
- Doelstelling: aanpassing naar de norm naar voor brengen (disciplinering komt naar voor)
- Functioneerden op 2 sporen: spanningsveld individu-structuur
Brussel: school gericht op sociale actie (structuur)
Antwerpen: school gericht op individuele hulpverlening (individu)
• Internationale definitie sociaal werk
- Maakt verbinding tussen individuele en structurele component zien we hier terug
- En-en-verhaal: en inzetten op individueel werken en inzetten op structureel werken
- Referentiekader: diversiteit, sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, … krijgen vorm door
verschillende methodes
• Perspectieven
- Systeem- en actorperspectief
- Definitie stelt verschillende zaken in vraag: hoe doen we de dingen/op welke manier doen we
zaken
- Vanuit sociaal werk: doen we de dingen goed en doen we de goede dingen?
7 WERKPRINCIPES
• Recht op privacy en vertrouwelijkheid
- Bescherming van het verhaal van de cliënt/het cliëntsysteem
- Correct, veilig en respectvol omgaan met informatie en gegevens
- Vertrouwelijke relatie opbouwen met de cliënt
- Verbonden aan discretieplicht en beroepsgeheim
Vb.: aan de start van een gesprek uitleggen aan de cliënt hoe je met informatie omgaat
2
,• Mensen hebben recht op een kwaliteitsvolle en transparante dienst- en hulpverlening
- Iedereen dezelfde kwaliteitsvolle zorg aanbieden
- Al onze kennis, vaardigheden en attitudes inzetten
- Vertrekken vanuit de vragen en noden van de cliënt
- Open, betrouwbare en transparante relatie opbouwen met de cliënt
- Stappen duidelijk communiceren naar cliënt
Vb.: telefoongesprek op luidspreker, zodat de cliënt alles kan horen
• Maximale participatie van cliënten en de systemen waartoe ze behoren, rekening houdend
met de mogelijkheden
- Cliënt betrekken, hem laten participeren in het proces of traject
- Rekening houden met het Nivea-principe (niet invullen voor een ander)
- Maximaal betrekken van de cliënt binnen capaciteiten van de eigen mogelijkheden
Vb.: cliënt met telefoonangst – opbouwen, rekening houden met capaciteiten door het eerst
samen te doen, dan een deeltje zelfstandig te laten doen, …
• Subsidiariteitsprincipe en maatzorg
- Kiezen voor de minst ingrijpende hulpverlening met maximale inschakeling van de
capaciteiten van een cliënt
- Op zoek gaan naar de best passende hulpverlening
Vb.: cliënt rookt af en toe een joint – niet direct in opname laten gaan
• Emancipatorische hulpverlening
- Bevorderen van de autonomie en zelfredzaamheid
- Zorgen dat mensen meer grip krijgen op hun leven
- Afhankelijkheid van de hulpverlening zo klein mogelijk maken door vaardigheden en kennis
aan te leren
- Een goede hulpverlening probeert zichzelf overbodig te maken
Vb.: “ga jij een woning zoeken voor mij?” – neen, aanleren hoe ze dit moeten doen
• Hulpverlening is een ethisch gevoelige materie waarbij het deontologisch kader continu
bewaakt moet worden
- Hulpverlening is niet waardenvrij
- Eigen referentiekader mag niet ons kompas zijn, wel ons beroepskader met specifieke
waarden en normen
- Aandacht en respect voor de keuzes en beslissingen van de cliënt
Vb.: hoogzwangere vrouw --> vluchten voor familiaal geweld, maar
eigenlijk illegaal in het land, begrijpen waarom de vrouw deze keuze
maken, weloverwogen keuze in het belang van haar kinderen
• Signaalfunctie binnen welzijnswerk
- Oog hebben voor zaken die het individuele overstijgen
- Systematisch opsporen en registreren in probleemsituaties
- Gaat over tekorten in wetgeving, voorziening, instanties of diensten
Vb.: inkomen elektronische enkelband – geen recht op inkomsten, maar inkomen is wel de
helft van een leefloon
3
, INTERVENTIES
• Wat zijn interventies?
- Verbinding door de vraag op welke gronden, ten aanzien van wie, door wie en met welke
effecten er geïntervenieerd wordt
- Geen gestandaardiseerde antwoorden: afhankelijk van cliënt tot cliënt
- Interventies zijn niet neutraal: hebben een bepaalde reden/doel, namelijk het welzijn van
anderen te verhogen
- Kadert binnen een bepaalde opvatting over de relatie tussen individu en samenleving
- Handelen en maatschappelijke discussies
- Spanningsvelden als inherent aan het sociaal werk
- Eenzelfde situatie kan leiden tot verschillende probleemdefiniëringen – leidt tot verschillende
uitkomsten en methoden
- Denken bepaalt de aanpak en geeft weer hoe er gedacht wordt
- Verantwoordingsopdracht: verantwoorden tegen interventies, de keuzes die we maken en
doen samen met de cliënt
Vb.: gezinnen met verontrustend gedrag bij kinderen – wanneer kom je tussen en wanneer
niet – bezorgdheden transparant en in samenspraak met ouders maken
• Personaliseren van interventies
- Eigen kleur en stijl: de waarde van de interventie wordt ook en bepaald door de wijze waarop
- Vereist een betrokken hulpverleningsrelatie
METHODIEK EN METHODE
• Methodiek
- Waarom kiezen we voor een bepaalde aanpak, waarom doen we iets als hulpverlener (ons
mens- en maatschappijbeeld)
- Doel en manier van kijken
- Gericht kiezen en richting geven aan ons proces van hulpverlening
- De verbinding tussen het theoretisch referentiekader en de aanpak
- Verwijst naar het waarom van een bepaalde aanpak, op een theoretisch model gebaseerd
keuze-instrument
- Geen receptenboek die we voor iedereen kunnen toepassen, kijken naar wat voor wie werkt
• Methode
- Het hoe, de aanpak zelf, hoe gaan we werken om een doel te bereiken
- Kiezen voor een systematische en weloverwogen wijze: hoe gaan we in een bepaalde situatie
met een cliënt aan de slag, vergt flexibiliteit en creativiteit)
- Geeft aan hoe er tussengekomen wordt, wat er gedaan wordt
- Elementen van een methode: noodzakelijk om doel te bereiken
Vaardigheden
Werkprincipes
Doelstellingen
Uitgangspunten
Vooronderstellingen
4
