HOOFDSTUK 1: (AB)NORMALITEIT
Opname les 10 oktober 2025
CRITERIA VOOR ABNORMAAL GEDRAG
SELIGMAN, WALKER en ROSENHAN onderscheiden 7 factoren die bepalen of gedrag (ab)normaal is
1. (Ab)normaal gedrag als gedrag waaronder mensen lijden
2. (Ab)normaal gedrag als disfunctioneel gedrag
3. (Ab)normaal gedrag als irrationeel en onbegrijpelijk gedrag
4. (Ab)normaal gedrag als onvoorspelbaar en oncontroleerbaar gedrag
5. (Ab)normaal gedrag als opvallend en onconventioneel gedrag
6. (Ab)normaal gedrag als ongemakkelijk aanvoelend gedrag
7. (Ab)normaal gedrag als norm overschrijdend gedrag
Belangrijke kanttekeningen:
1. Deze criteria zijn op zichzelf niet voldoende of noodzakelijk.
Naarmate volgens inschatting:
- Aan meer van de criteria voldaan is
- Een criterium extremer of frequenter voorkomt
- Meer mensen eensgezind (consensus) zijn in hun beoordeling van deze criteria
Bestaat er meer evidentie voor de abnormaliteit van het gedrag.
2. Zelden zullen alle 7 criteria aanwezig zijn
3. Abnormaal gedrag betekent niet noodzakelijk ook een psychische stoornis. Abnormaal gedrag kan
artistiek-excentriek, geniaal-creatief zijn of contextueel bepaald maar niet gestoord.
Psychisch gestoord gedrag impliceert een lijdensdruk en disfunctioneren
Tabel gemaakt met Chat
GPT (zie volgende pagina
voor uitgebreidere tabel)
1
, Criterium Uitgangspunt We noemen gedrag abnormaal…
1. Gedrag waaronder mensen lijden De betrokkene/cliënt staat centraal en kan het best zelf bepalen wat Wanneer iemand zeer sterk lijdt als gevolg van problematische
voor hen nog kan en wat niet. = individueel, uniek (idiografisch) emoties zoals sterke angsten, extreme negativiteit en gevoel van
Niet elk lijden is abnormaal. nooit stoppende ellende en van daaruit beslist dat het zo niet verder
Niet elke psychische stoornis kent persoonlijk lijden. Bv. manie kan.
2. Disfunctioneel gedrag Ieder mens heeft in zijn leven verschillende rollen te vervullen. Wanneer iemand faalt in het opnemen van de rol
Niet elk disfunctioneel gedrag = psychische stoornis (als partner, ouder, dochter/zoon, student, werknemer, …)
Bv. iemand die altijd te laat komt op het werk Bv. problematisch alcoholgebruik als je niet meer kan functioneren in
Bv. iemand die in paniek slaat op het examen je rollen.
3. Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag Ieder mens gedraagt zich rationeel vanuit zekere logica Wanneer iemand zich irrationeel/onlogisch, bizar of onbegrijpelijk
gedraagt.
Bv. extreme paranoia, hallucinaties, uithongeren, overeten op gevaar
van eigen leven
4. Onvoorspelbaar en Mensen hebben nood aan voorspelbaarheid & beheersbaarheid en Wanneer mensen zich niet voorspelbaar gedragen, ontremd gedragen
oncontroleerbaar gedrag voelen zich bedreigd wanneer anderen zich niet voorspelbaar en of zichzelf niet onder controle hebben, wanneer mensen de oorzaak
oncontroleerbaar gedragen. Zie ook behoeftepiramide van Maslow. of aanleiding van iemands gedrag niet kunnen achterhalen. Bv.
paniekstoornis Belangrijk: niet te verklaren vanuit de context.
5. Opvallend en onconventioneel Ieder mens gedraagt zich zoals ik mezelf gedraag/zoals de meeste Wanneer gedrag sterk afwijkt van hoe ik me gedraag of wanneer
gedrag zich gedragen gedrag opvalt Bv. (extreme) tattoos en piercings in gezicht
6. Ongemakkelijk aanvoelend gedrag We weten zo ongeveer wat we van andere mensen kunnen Wanneer iemand zich zo gedraagt dat andere mensen zich hierbij
verwachten en dat stelt ons gerust, het zorgt dat we weten hoe we ongemakkelijk voelen of niet weten hoe ze hierop moeten reageren.
moeten reageren. Bv. geen oogcontact in sociale situaties
Bv. wanneer partners ruzie maken op een openbare plaats
7. Norm overschrijdend gedrag Elke maatschappij heeft zijn eigen standaardnormen waarnaar wanneer mensen te zeer afwijken van die culturele normen en
mensen streven. idealen
Normaal is wat sociaal aanvaardbaar is Bv. kinderhuwelijken een cultureel bepaalde norm of een verdoken
Normaal is hoe mensen zich zouden moeten gedragen vorm van pedofilie
Bv. Rubens was 53j toen hij trouwde met een 16-jarig meisje
Het plaatst meteen abnormaliteit binnen zijn maatschappelijke normen zijn tijd en plaatsgebonden
context
Wat doen met gedragingen die aanvaard worden in een andere Tot in de jaren ’70 (amper 50 jaar geleden) was homoseksualiteit een
cultuur als de onze? Maatschappelijke normen en idealen zijn per ziekte (DSM II) In Oosterse en Afrikaanse landen is Homoseksualiteit
definitie tijds- en plaatsgebonden bij wet verboden.
Mensen kunnen er ook voor kiezen om zich niet te conformeren Bij onze sociale media wordt veel fake news verspreid
aan/af te wijken van de maatschappelijke normen
2
, 3
Opname les 10 oktober 2025
CRITERIA VOOR ABNORMAAL GEDRAG
SELIGMAN, WALKER en ROSENHAN onderscheiden 7 factoren die bepalen of gedrag (ab)normaal is
1. (Ab)normaal gedrag als gedrag waaronder mensen lijden
2. (Ab)normaal gedrag als disfunctioneel gedrag
3. (Ab)normaal gedrag als irrationeel en onbegrijpelijk gedrag
4. (Ab)normaal gedrag als onvoorspelbaar en oncontroleerbaar gedrag
5. (Ab)normaal gedrag als opvallend en onconventioneel gedrag
6. (Ab)normaal gedrag als ongemakkelijk aanvoelend gedrag
7. (Ab)normaal gedrag als norm overschrijdend gedrag
Belangrijke kanttekeningen:
1. Deze criteria zijn op zichzelf niet voldoende of noodzakelijk.
Naarmate volgens inschatting:
- Aan meer van de criteria voldaan is
- Een criterium extremer of frequenter voorkomt
- Meer mensen eensgezind (consensus) zijn in hun beoordeling van deze criteria
Bestaat er meer evidentie voor de abnormaliteit van het gedrag.
2. Zelden zullen alle 7 criteria aanwezig zijn
3. Abnormaal gedrag betekent niet noodzakelijk ook een psychische stoornis. Abnormaal gedrag kan
artistiek-excentriek, geniaal-creatief zijn of contextueel bepaald maar niet gestoord.
Psychisch gestoord gedrag impliceert een lijdensdruk en disfunctioneren
Tabel gemaakt met Chat
GPT (zie volgende pagina
voor uitgebreidere tabel)
1
, Criterium Uitgangspunt We noemen gedrag abnormaal…
1. Gedrag waaronder mensen lijden De betrokkene/cliënt staat centraal en kan het best zelf bepalen wat Wanneer iemand zeer sterk lijdt als gevolg van problematische
voor hen nog kan en wat niet. = individueel, uniek (idiografisch) emoties zoals sterke angsten, extreme negativiteit en gevoel van
Niet elk lijden is abnormaal. nooit stoppende ellende en van daaruit beslist dat het zo niet verder
Niet elke psychische stoornis kent persoonlijk lijden. Bv. manie kan.
2. Disfunctioneel gedrag Ieder mens heeft in zijn leven verschillende rollen te vervullen. Wanneer iemand faalt in het opnemen van de rol
Niet elk disfunctioneel gedrag = psychische stoornis (als partner, ouder, dochter/zoon, student, werknemer, …)
Bv. iemand die altijd te laat komt op het werk Bv. problematisch alcoholgebruik als je niet meer kan functioneren in
Bv. iemand die in paniek slaat op het examen je rollen.
3. Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag Ieder mens gedraagt zich rationeel vanuit zekere logica Wanneer iemand zich irrationeel/onlogisch, bizar of onbegrijpelijk
gedraagt.
Bv. extreme paranoia, hallucinaties, uithongeren, overeten op gevaar
van eigen leven
4. Onvoorspelbaar en Mensen hebben nood aan voorspelbaarheid & beheersbaarheid en Wanneer mensen zich niet voorspelbaar gedragen, ontremd gedragen
oncontroleerbaar gedrag voelen zich bedreigd wanneer anderen zich niet voorspelbaar en of zichzelf niet onder controle hebben, wanneer mensen de oorzaak
oncontroleerbaar gedragen. Zie ook behoeftepiramide van Maslow. of aanleiding van iemands gedrag niet kunnen achterhalen. Bv.
paniekstoornis Belangrijk: niet te verklaren vanuit de context.
5. Opvallend en onconventioneel Ieder mens gedraagt zich zoals ik mezelf gedraag/zoals de meeste Wanneer gedrag sterk afwijkt van hoe ik me gedraag of wanneer
gedrag zich gedragen gedrag opvalt Bv. (extreme) tattoos en piercings in gezicht
6. Ongemakkelijk aanvoelend gedrag We weten zo ongeveer wat we van andere mensen kunnen Wanneer iemand zich zo gedraagt dat andere mensen zich hierbij
verwachten en dat stelt ons gerust, het zorgt dat we weten hoe we ongemakkelijk voelen of niet weten hoe ze hierop moeten reageren.
moeten reageren. Bv. geen oogcontact in sociale situaties
Bv. wanneer partners ruzie maken op een openbare plaats
7. Norm overschrijdend gedrag Elke maatschappij heeft zijn eigen standaardnormen waarnaar wanneer mensen te zeer afwijken van die culturele normen en
mensen streven. idealen
Normaal is wat sociaal aanvaardbaar is Bv. kinderhuwelijken een cultureel bepaalde norm of een verdoken
Normaal is hoe mensen zich zouden moeten gedragen vorm van pedofilie
Bv. Rubens was 53j toen hij trouwde met een 16-jarig meisje
Het plaatst meteen abnormaliteit binnen zijn maatschappelijke normen zijn tijd en plaatsgebonden
context
Wat doen met gedragingen die aanvaard worden in een andere Tot in de jaren ’70 (amper 50 jaar geleden) was homoseksualiteit een
cultuur als de onze? Maatschappelijke normen en idealen zijn per ziekte (DSM II) In Oosterse en Afrikaanse landen is Homoseksualiteit
definitie tijds- en plaatsgebonden bij wet verboden.
Mensen kunnen er ook voor kiezen om zich niet te conformeren Bij onze sociale media wordt veel fake news verspreid
aan/af te wijken van de maatschappelijke normen
2
, 3
