2025
2026
Maatschappij in beweging
PAYTON EMMA
,1
,INHOUD
Bouwstenen Maatschappij in beweging ............................................................................................................................. 5
1. Ergotherapie in en met de wijk .................................................................................................................................. 6
Het gelaagd model van de ergotherapeutische dienstverlening .......................................................................................... 6
2. Cultuur en maatschappelijke veranderingen ............................................................................................................... 7
Het begrip cultuur en de invloed op gedrag ..................................................................................................................... 7
Vaardigheden om Betekenis te geven aan het leven en onze wereld ................................................................................... 7
Maatschappelijke Veranderingen in de moderne samenleving ........................................................................................... 8
Kenmerken en orzaken van sociale verandering .............................................................................................................. 8
Maatschappelijke veranderingen en thema’s .................................................................................................................. 9
Invloed van maatschappelijke thema’s op ergotherapie ................................................................................................... 9
3. Diversiteit, inclusie en kruispuntdenken ................................................................................................................... 10
Begrippen ............................................................................................................................................................... 10
Kruispunt denken/ intersectionaliteit ....................................................................................................................... 10
Diversiteit – superdiversiteit ................................................................................................................................... 10
Inclusie – segregatie – integratie – exclusie ............................................................................................................... 10
Stereotypen ......................................................................................................................................................... 11
Pluriformiteit ........................................................................................................................................................ 11
Polariteit ............................................................................................................................................................. 11
‘othering’ ............................................................................................................................................................. 11
Participatieve basishouding ....................................................................................................................................... 11
4. Participatie en occupational participation ................................................................................................................. 12
Participatie.............................................................................................................................................................. 12
Occupational participation ........................................................................................................................................ 12
Relatie tussen participatie en occupational participation ................................................................................................ 12
Gedachtengoed ergotherapie en participatie: kernelementen .......................................................................................... 13
Vormen van participatie: overeenkomsten en verschillen ............................................................................................... 13
Occupational participation verdiept: voorwaarden voor participatiemogelijkheden ............................................................. 14
5. Contexten en omgevingen & PEO model voor het werken met een gemeenschap ........................................................... 15
Inleiding .................................................................................................................................................................. 15
De drie kerncomponenten van het PEO-model ............................................................................................................. 15
Person ................................................................................................................................................................ 15
environment & context .......................................................................................................................................... 15
Occupation .......................................................................................................................................................... 16
PEO en werken met een gemeenschap ........................................................................................................................ 16
Toepassen van omgeving en context in ergotherapie op gemeenschapsniveau .................................................................. 17
Reflecteren op activiteiten op gemeenschapsniveau binnen het PEO-model ..................................................................... 17
6. Ergotherapeutische vaardigheden v/h werken in en met de wijk & KAWA model ............................................................. 18
Enabling skills (ergotherapeutische vaardigheden) ........................................................................................................ 18
2
, KAWA-model .......................................................................................................................................................... 19
Visie en uitgangspunten van het KAWA-model .......................................................................................................... 19
De rivier als metafoor voor het leven ........................................................................................................................ 19
De vijf kerncomponenten van het KAWA-model ........................................................................................................ 20
De rol van de ergotherapeut en wijkgericht werken ..................................................................................................... 21
7. Europese en mondiale ontwikkelingen & mensenrechten............................................................................................ 22
Sociaal-maatschappelijk perspectief in ergotherapie ..................................................................................................... 22
Mondiale organisaties en hun betekenis voor ergotherapie ............................................................................................. 23
Verenigde naties (vn) ............................................................................................................................................. 23
World health organization (who).............................................................................................................................. 24
Council of europe ................................................................................................................................................. 24
Sustainable development goals (sdg’s) ........................................................................................................................ 25
Wat zijn sdg’s ....................................................................................................................................................... 25
Rol van ergotherapeuten bij sdg’s ............................................................................................................................ 25
Mensenrechten en vn-verdragen ................................................................................................................................ 26
Universele rechten van de mens ............................................................................................................................. 26
Vn conventie voor rechten van het kind (un crc) ......................................................................................................... 26
Vn conventie voor de rechten van personen met een handicap (un crpd) ....................................................................... 26
Rol van de ergotherapuet in het realiseren van verdragen................................................................................................ 27
8. Occupational rights en occupational justice.............................................................................................................. 28
Situering binnen sociale rechtvaardigheid ................................................................................................................ 28
Occupational rights ................................................................................................................................................ 28
Occupational justice – Occupational injustice ......................................................................................................... 29
De 3 voorwaarden voor occupational justice (WFOT, 2019) ....................................................................................... 29
Structuren en processen van exclusie...................................................................................................................... 29
Raamwerk voor occupational justice (Townsend & Polatajko) ................................................................................... 30
A) Structurele factoren – onderliggende determinanten ................................................................................... 30
B) Structurele factoren – programma’s en instrumenten .................................................................................. 30
C) Contextuele factoren ................................................................................................................................. 30
D) Uitkomsten ............................................................................................................................................... 30
9. Socialisatie, waarden, normen en ethiek .................................................................................................................. 31
Socialisatie ............................................................................................................................................................ 31
Waarden en normen ............................................................................................................................................... 32
IJsbergmodel (McClelland) – reflecteren op gedrag ................................................................................................... 32
Ethiek, moraal en moreel kompas ........................................................................................................................... 32
Ethische dilemma’s: wat is het en hoe aanpakken? .................................................................................................. 33
Instrumenten om een dilemma te “ontrafelen” ........................................................................................................ 33
A) Ethische toolkit (stappenplan) ......................................................................................................................... 33
B) Praktisch Ethisch Model (PEM) (Opdracht 32) ................................................................................................... 33
Koppeling naar “Ergotherapeut in en met de wijk” (reflectie) ..................................................................................... 34
3
,10. Opdracht in de wijk a.d.h.v. de leerdoelen ........................................................................................................... 35
Doel opdracht in de wijk ............................................................................................................................................ 35
Participatieve basishouding & outreached werken ......................................................................................................... 36
3 fasen van de opdracht in de wijk ............................................................................................................................... 36
Belang Buurtgerichte Zorg.......................................................................................................................................... 38
KAWA-model .......................................................................................................................................................... 38
Occupational participation op wijkniveau ..................................................................................................................... 38
Community engagement: betekenis en belang .............................................................................................................. 39
Ergotherapeutisch perspectief bij wijkgericht werken ..................................................................................................... 39
GDPR: theoretische basisprincipes ............................................................................................................................. 40
Evaluatie en reflectie (theoretisch) .............................................................................................................................. 40
Visie op werken als ergotherapeut in de wijk ................................................................................................................. 40
Test jezelf ................................................................................................................................................................... 41
1. Ergotherapie in en met de wijk ........................................................................................................................... 41
2. Cultuur en maatschappelijke veranderingen ........................................................................................................ 43
3. Diversiteit, inclusie en kruispuntdenken .............................................................................................................. 45
4. Participatie en occupational participation ........................................................................................................... 48
5. Contexten en omgevingen, PEO-model voor het werken met een gemeenschap ....................................................... 53
6. Ergotherapeutische vaardigheden voor het werken in en met de wijk, KAWA ............................................................ 56
7. Europese en mondiale ontwikkelingen & mensenrechten ...................................................................................... 58
8. Occupational rights en occupational justice ........................................................................................................ 60
9. Socialisatie, waarden, normen en ethiek ............................................................................................................. 62
4
,BOUWSTENEN MAATSCHAPPIJ IN BEWEGING
5
,1. ERGOTHERAPIE IN EN MET DE WIJK
Leerdoelen: De student…
- kan toelichten wat een participatieve basishouding en outreachend werken inhoudt.
- kan de 3 fasen voor het in kaart brengen van de wijk toelichten.
- kan uitleggen wat de ruimtelijke omgevingsanalyse inhoudt, zowel voor de desk search als on field research.
- kan het gelaagd model van de ergotherapeutische dienstverlening toelichten.
- kan voor iedere laag van het gelaagd model van de ergotherapeutische dienstverlening toelichten wat de focus van de
dienstverlening is en hierbij een voorbeeld geven.
HET GELAAGD MODEL VAN DE ERGOTHERAPEUTISCHE DIENSTVERLENING
Het gelaagd model van de ergotherapeutische dienstverlening beschrijft op welk niveau
ergotherapeuten werken en wie zij bereiken.
Individueel niveau
Het model zegt niet wat de inhoud van de interventie is, maar wie bereikt wordt en op
welke maatschappelijk niveau de ergotherapeut werkt.
Groepsniveau
Het model wordt vaak voorgesteld als een piramide:
- Hoe lager het niveau, Populatieniveau
- Hoe meer mensen bereikt worden,
- Maar hoe minder individueel afgestemd de interventie is
1) Individueel niveau
Focus: één person en diens systeem
Doel: verbeteren of mogelijk maken van dagelijks handelen en participatie
Rol ergotherapeut: analyseren van handelingsproblemen en omgeving, opstellen van een gepersonaliseerd interventieplan
Voorbeelden:
Kinderen: begeleiding bij schrijfproblemen
Volwassenen: arm-handrevalidatie
Ouderen: rolstoeladvies
2) Groepsniveau
Focus: meerdere personen met gelijkaardige noden
Doel: versterken van vaardigheden, sociale interactie en participatie
Rol ergotherapeut: organiseren en begeleiden van groepsactiviteiten
Voorbeelden:
Kinderen: schrijfgroep in de klas
Volwassenen: groepsbehandeling arm-handfunctie
Ouderen: scootmobieltraining in de wijk
3) Populatieniveau
Focus: gemeenschap of bevolkingsgroep
Doel: participatie, inclusie, preventie en kwaliteit van leven
Rol van ergotherapeut: analyseren van maatschappelijke noden, samenwerken met bewoners, organisaties en beleid
Voorbeelden:
Kinderen: scholen adviseren over aanpassingen van schrijfonderwijs
Volwassenen: verbindende initiatieven voor mensen verminderde arm-handfunctionaliteit organiseren
Ouderen: mobiliteitsnoden van ouderen in kaart brengen
6
, 2. CULTUUR EN MAATSCHAPPELIJKE VERANDERINGEN
Leerdoelen: De student…
- kan het begrip cultuur toelichten en hoe dit het gedrag van mensen beïnvloed.
- kan beschrijven hoe wij betekenis geven aan onze wereld.
- kan verschillende vormen van veranderingen van de moderne samenleving uitleggen.
- kan de kenmerken en oorzaken van sociale verandering uitleggen.
- kan enkele maatschappelijke veranderingen/thema’s duiden.
- kan de invloed van maatschappelijke thema’s op ergotherapie toelichten.
HET BEGRIP CULTUUR EN DE INVLOED OP GEDRAG
Cultuur is het geheel van waarden, normen, overtuigingen, gewoonten, symbolen en betekenissen dat mensen delen binnen een
samenleving of groep.
Belangrijke kenmerken:
- Cultuur is niet aangeboren, maar aangeleerd via socialisatie
- Cultuur is dynamisch en voortdurend in verandering
- Binnen één cultuur bestaat grote diversiteit, er is geen “één cultuur”
Invloed op gedrag: cultuur beïnvloedt…
- Wat mensen normaal of wenselijk vinden
- Hoe mensen denken, voelen en handelen
- Hoe mensen participeren in de samenleving
mensen maken keuzes binnen een culturele context, niet los ervan.
VAARDIGHEDEN OM BETEKENIS TE GEVEN AAN HET LEVEN EN ONZE WERELD
Mensen geven betekenis aan hun wereld via vier samenhangende vaardigheden:
1) Waarnemen
Informatie verzamelen via zintuigen (zien, horen, voelen, ruiken, …)
Nieuwe prikkels worden vergeleken met eerdere ervaringen
2) Verbeelden
Het vermogen om nieuwe ideeën of mogelijkheden te creëren
Hangt samen met creativiteit en het actief vormgeven van de omgeving.
3) Conceptualiseren
De wereld ordenen door dingen te benoemen en te classificeren
Geeft structuur en houvast aan ervaringen
4) Analyseren
Verbanden en patronen ontdekken in de werkelijkheid
Nieuwe informatie vergelijken met bestaande kennis
Via deze processen krijgen activiteiten, rollen en relaties betekenis.
7
2026
Maatschappij in beweging
PAYTON EMMA
,1
,INHOUD
Bouwstenen Maatschappij in beweging ............................................................................................................................. 5
1. Ergotherapie in en met de wijk .................................................................................................................................. 6
Het gelaagd model van de ergotherapeutische dienstverlening .......................................................................................... 6
2. Cultuur en maatschappelijke veranderingen ............................................................................................................... 7
Het begrip cultuur en de invloed op gedrag ..................................................................................................................... 7
Vaardigheden om Betekenis te geven aan het leven en onze wereld ................................................................................... 7
Maatschappelijke Veranderingen in de moderne samenleving ........................................................................................... 8
Kenmerken en orzaken van sociale verandering .............................................................................................................. 8
Maatschappelijke veranderingen en thema’s .................................................................................................................. 9
Invloed van maatschappelijke thema’s op ergotherapie ................................................................................................... 9
3. Diversiteit, inclusie en kruispuntdenken ................................................................................................................... 10
Begrippen ............................................................................................................................................................... 10
Kruispunt denken/ intersectionaliteit ....................................................................................................................... 10
Diversiteit – superdiversiteit ................................................................................................................................... 10
Inclusie – segregatie – integratie – exclusie ............................................................................................................... 10
Stereotypen ......................................................................................................................................................... 11
Pluriformiteit ........................................................................................................................................................ 11
Polariteit ............................................................................................................................................................. 11
‘othering’ ............................................................................................................................................................. 11
Participatieve basishouding ....................................................................................................................................... 11
4. Participatie en occupational participation ................................................................................................................. 12
Participatie.............................................................................................................................................................. 12
Occupational participation ........................................................................................................................................ 12
Relatie tussen participatie en occupational participation ................................................................................................ 12
Gedachtengoed ergotherapie en participatie: kernelementen .......................................................................................... 13
Vormen van participatie: overeenkomsten en verschillen ............................................................................................... 13
Occupational participation verdiept: voorwaarden voor participatiemogelijkheden ............................................................. 14
5. Contexten en omgevingen & PEO model voor het werken met een gemeenschap ........................................................... 15
Inleiding .................................................................................................................................................................. 15
De drie kerncomponenten van het PEO-model ............................................................................................................. 15
Person ................................................................................................................................................................ 15
environment & context .......................................................................................................................................... 15
Occupation .......................................................................................................................................................... 16
PEO en werken met een gemeenschap ........................................................................................................................ 16
Toepassen van omgeving en context in ergotherapie op gemeenschapsniveau .................................................................. 17
Reflecteren op activiteiten op gemeenschapsniveau binnen het PEO-model ..................................................................... 17
6. Ergotherapeutische vaardigheden v/h werken in en met de wijk & KAWA model ............................................................. 18
Enabling skills (ergotherapeutische vaardigheden) ........................................................................................................ 18
2
, KAWA-model .......................................................................................................................................................... 19
Visie en uitgangspunten van het KAWA-model .......................................................................................................... 19
De rivier als metafoor voor het leven ........................................................................................................................ 19
De vijf kerncomponenten van het KAWA-model ........................................................................................................ 20
De rol van de ergotherapeut en wijkgericht werken ..................................................................................................... 21
7. Europese en mondiale ontwikkelingen & mensenrechten............................................................................................ 22
Sociaal-maatschappelijk perspectief in ergotherapie ..................................................................................................... 22
Mondiale organisaties en hun betekenis voor ergotherapie ............................................................................................. 23
Verenigde naties (vn) ............................................................................................................................................. 23
World health organization (who).............................................................................................................................. 24
Council of europe ................................................................................................................................................. 24
Sustainable development goals (sdg’s) ........................................................................................................................ 25
Wat zijn sdg’s ....................................................................................................................................................... 25
Rol van ergotherapeuten bij sdg’s ............................................................................................................................ 25
Mensenrechten en vn-verdragen ................................................................................................................................ 26
Universele rechten van de mens ............................................................................................................................. 26
Vn conventie voor rechten van het kind (un crc) ......................................................................................................... 26
Vn conventie voor de rechten van personen met een handicap (un crpd) ....................................................................... 26
Rol van de ergotherapuet in het realiseren van verdragen................................................................................................ 27
8. Occupational rights en occupational justice.............................................................................................................. 28
Situering binnen sociale rechtvaardigheid ................................................................................................................ 28
Occupational rights ................................................................................................................................................ 28
Occupational justice – Occupational injustice ......................................................................................................... 29
De 3 voorwaarden voor occupational justice (WFOT, 2019) ....................................................................................... 29
Structuren en processen van exclusie...................................................................................................................... 29
Raamwerk voor occupational justice (Townsend & Polatajko) ................................................................................... 30
A) Structurele factoren – onderliggende determinanten ................................................................................... 30
B) Structurele factoren – programma’s en instrumenten .................................................................................. 30
C) Contextuele factoren ................................................................................................................................. 30
D) Uitkomsten ............................................................................................................................................... 30
9. Socialisatie, waarden, normen en ethiek .................................................................................................................. 31
Socialisatie ............................................................................................................................................................ 31
Waarden en normen ............................................................................................................................................... 32
IJsbergmodel (McClelland) – reflecteren op gedrag ................................................................................................... 32
Ethiek, moraal en moreel kompas ........................................................................................................................... 32
Ethische dilemma’s: wat is het en hoe aanpakken? .................................................................................................. 33
Instrumenten om een dilemma te “ontrafelen” ........................................................................................................ 33
A) Ethische toolkit (stappenplan) ......................................................................................................................... 33
B) Praktisch Ethisch Model (PEM) (Opdracht 32) ................................................................................................... 33
Koppeling naar “Ergotherapeut in en met de wijk” (reflectie) ..................................................................................... 34
3
,10. Opdracht in de wijk a.d.h.v. de leerdoelen ........................................................................................................... 35
Doel opdracht in de wijk ............................................................................................................................................ 35
Participatieve basishouding & outreached werken ......................................................................................................... 36
3 fasen van de opdracht in de wijk ............................................................................................................................... 36
Belang Buurtgerichte Zorg.......................................................................................................................................... 38
KAWA-model .......................................................................................................................................................... 38
Occupational participation op wijkniveau ..................................................................................................................... 38
Community engagement: betekenis en belang .............................................................................................................. 39
Ergotherapeutisch perspectief bij wijkgericht werken ..................................................................................................... 39
GDPR: theoretische basisprincipes ............................................................................................................................. 40
Evaluatie en reflectie (theoretisch) .............................................................................................................................. 40
Visie op werken als ergotherapeut in de wijk ................................................................................................................. 40
Test jezelf ................................................................................................................................................................... 41
1. Ergotherapie in en met de wijk ........................................................................................................................... 41
2. Cultuur en maatschappelijke veranderingen ........................................................................................................ 43
3. Diversiteit, inclusie en kruispuntdenken .............................................................................................................. 45
4. Participatie en occupational participation ........................................................................................................... 48
5. Contexten en omgevingen, PEO-model voor het werken met een gemeenschap ....................................................... 53
6. Ergotherapeutische vaardigheden voor het werken in en met de wijk, KAWA ............................................................ 56
7. Europese en mondiale ontwikkelingen & mensenrechten ...................................................................................... 58
8. Occupational rights en occupational justice ........................................................................................................ 60
9. Socialisatie, waarden, normen en ethiek ............................................................................................................. 62
4
,BOUWSTENEN MAATSCHAPPIJ IN BEWEGING
5
,1. ERGOTHERAPIE IN EN MET DE WIJK
Leerdoelen: De student…
- kan toelichten wat een participatieve basishouding en outreachend werken inhoudt.
- kan de 3 fasen voor het in kaart brengen van de wijk toelichten.
- kan uitleggen wat de ruimtelijke omgevingsanalyse inhoudt, zowel voor de desk search als on field research.
- kan het gelaagd model van de ergotherapeutische dienstverlening toelichten.
- kan voor iedere laag van het gelaagd model van de ergotherapeutische dienstverlening toelichten wat de focus van de
dienstverlening is en hierbij een voorbeeld geven.
HET GELAAGD MODEL VAN DE ERGOTHERAPEUTISCHE DIENSTVERLENING
Het gelaagd model van de ergotherapeutische dienstverlening beschrijft op welk niveau
ergotherapeuten werken en wie zij bereiken.
Individueel niveau
Het model zegt niet wat de inhoud van de interventie is, maar wie bereikt wordt en op
welke maatschappelijk niveau de ergotherapeut werkt.
Groepsniveau
Het model wordt vaak voorgesteld als een piramide:
- Hoe lager het niveau, Populatieniveau
- Hoe meer mensen bereikt worden,
- Maar hoe minder individueel afgestemd de interventie is
1) Individueel niveau
Focus: één person en diens systeem
Doel: verbeteren of mogelijk maken van dagelijks handelen en participatie
Rol ergotherapeut: analyseren van handelingsproblemen en omgeving, opstellen van een gepersonaliseerd interventieplan
Voorbeelden:
Kinderen: begeleiding bij schrijfproblemen
Volwassenen: arm-handrevalidatie
Ouderen: rolstoeladvies
2) Groepsniveau
Focus: meerdere personen met gelijkaardige noden
Doel: versterken van vaardigheden, sociale interactie en participatie
Rol ergotherapeut: organiseren en begeleiden van groepsactiviteiten
Voorbeelden:
Kinderen: schrijfgroep in de klas
Volwassenen: groepsbehandeling arm-handfunctie
Ouderen: scootmobieltraining in de wijk
3) Populatieniveau
Focus: gemeenschap of bevolkingsgroep
Doel: participatie, inclusie, preventie en kwaliteit van leven
Rol van ergotherapeut: analyseren van maatschappelijke noden, samenwerken met bewoners, organisaties en beleid
Voorbeelden:
Kinderen: scholen adviseren over aanpassingen van schrijfonderwijs
Volwassenen: verbindende initiatieven voor mensen verminderde arm-handfunctionaliteit organiseren
Ouderen: mobiliteitsnoden van ouderen in kaart brengen
6
, 2. CULTUUR EN MAATSCHAPPELIJKE VERANDERINGEN
Leerdoelen: De student…
- kan het begrip cultuur toelichten en hoe dit het gedrag van mensen beïnvloed.
- kan beschrijven hoe wij betekenis geven aan onze wereld.
- kan verschillende vormen van veranderingen van de moderne samenleving uitleggen.
- kan de kenmerken en oorzaken van sociale verandering uitleggen.
- kan enkele maatschappelijke veranderingen/thema’s duiden.
- kan de invloed van maatschappelijke thema’s op ergotherapie toelichten.
HET BEGRIP CULTUUR EN DE INVLOED OP GEDRAG
Cultuur is het geheel van waarden, normen, overtuigingen, gewoonten, symbolen en betekenissen dat mensen delen binnen een
samenleving of groep.
Belangrijke kenmerken:
- Cultuur is niet aangeboren, maar aangeleerd via socialisatie
- Cultuur is dynamisch en voortdurend in verandering
- Binnen één cultuur bestaat grote diversiteit, er is geen “één cultuur”
Invloed op gedrag: cultuur beïnvloedt…
- Wat mensen normaal of wenselijk vinden
- Hoe mensen denken, voelen en handelen
- Hoe mensen participeren in de samenleving
mensen maken keuzes binnen een culturele context, niet los ervan.
VAARDIGHEDEN OM BETEKENIS TE GEVEN AAN HET LEVEN EN ONZE WERELD
Mensen geven betekenis aan hun wereld via vier samenhangende vaardigheden:
1) Waarnemen
Informatie verzamelen via zintuigen (zien, horen, voelen, ruiken, …)
Nieuwe prikkels worden vergeleken met eerdere ervaringen
2) Verbeelden
Het vermogen om nieuwe ideeën of mogelijkheden te creëren
Hangt samen met creativiteit en het actief vormgeven van de omgeving.
3) Conceptualiseren
De wereld ordenen door dingen te benoemen en te classificeren
Geeft structuur en houvast aan ervaringen
4) Analyseren
Verbanden en patronen ontdekken in de werkelijkheid
Nieuwe informatie vergelijken met bestaande kennis
Via deze processen krijgen activiteiten, rollen en relaties betekenis.
7
