Samenvatting Strafprocesrecht | Hogeschool Gent | 2026/2027

Strafprocesrecht – 2025/2026 – Hanne Declerck



STRAFPROCESRECHT
INFO :

PLANNING :




RESULTATEN :

o 1ste zit, schriftelijk
o 2de zit mondeling

BELANGRIJKSTE HOOFSTUKKEN :
1. Vorderingen die uit een misdrijf ontstaan
2. Opsporing en onderzoek van strafbare feiten
3. Afsluiting van het onderzoek – rechtspleging onderzoeksgerechten
4. Rechtspleging voor de vonnisgerechten



INLEIDING TOT STRAFPROCESRECHT :

FORMEEL VS. MATERIEEL STRAFRECHT :

- Materieel strafrecht: strafwetboek
Dit deel van het strafrecht bepaalt wat strafbaar is en welke straffen kunnen worden
opgelegd.
 Het bevat dus de inhoudelijke regels over misdrijven, schuld,
strafuitsluitingsgronden en sancties.
Voorbeeld: het Strafwetboek (Sw.) bepaalt dat diefstal strafbaar is (art. 461 Sw.) en
vermeldt de straf (gevangenisstraf, geldboete...).
- Formeel strafrecht: strafvordering
Dit onderdeel regelt hoe het materieel strafrecht wordt toegepast.
 Het gaat over de procedure: van opsporing van misdrijven tot de uitspraak van de


1
straf en de uitvoering ervan.

,Strafprocesrecht – 2025/2026 – Hanne Declerck

Voorbeeld: het Wetboek van Strafvordering (Sv.) bepaalt hoe een onderzoek verloopt,
welke rechten de verdachte heeft, wie kan vervolgen, enz.

Verband tussen beide
Het formeel en materieel strafrecht zijn onlosmakelijk verbonden:
 Zonder materieel strafrecht zou het formele deel geen doel hebben (want er is dan niets te
vervolgen).
 Zonder formeel strafrecht kan het materiële deel niet worden toegepast (want er is dan geen
procedure om schuld en straf vast te stellen).

STRAFRECHT HOE TOEPASSEN? :

Het strafprocesrecht bepaalt hoe het strafrecht wordt toegepast in de praktijk.
Met andere woorden: het bevat alle regels die nodig zijn om het materieel strafrecht effectief
toe te passen.

Strafrecht toepassen: hoe?

Het strafprocesrecht regelt het procesverloop vanaf het moment dat een misdrijf wordt vastgesteld
tot de uitvoering van de straf.
Het omvat regels over:

🔹 Vaststelling van het misdrijf
 Hoe wordt een misdrijf ontdekt en onderzocht?
 Wie mag onderzoek verrichten (bv. politie, onderzoeksrechter)?

🔹 De pleger van het misdrijf
 Hoe wordt de verdachte geïdentificeerd en welke rechten heeft hij?
 Wat zijn de regels rond ondervraging, voorlopige hechtenis, bijstand van een advocaat…

🔹 Hoe straffen opleggen
 Welke rechtbank is bevoegd?
 Hoe verloopt het proces?
 Wat zijn de mogelijkheden van beroep of cassatie?

🔹 Werking en bevoegdheden van de instellingen
 Het strafprocesrecht bepaalt wie wat mag doen: de politie, de procureur des Konings, de
onderzoeksrechter, de rechtbanken en de strafuitvoeringsinstellingen.
 Elke instantie heeft zijn eigen bevoegdheden en verantwoordelijkheden.


“Wie kan wat?”
Deze vraag leidt naar het volgende onderdeel van de cursus, waarin zal worden uitgelegd welke
instanties betrokken zijn bij het strafproces en hoe hun bevoegdheden verdeeld zijn (bv. parket
vs. onderzoeksrechter vs. rechtbank).

BELANGRIJKE FASEN :




2

,Strafprocesrecht – 2025/2026 – Hanne Declerck



1. Onderzoek
Het onderzoek is de eerste fase van het strafproces.
Hierin wordt nagegaan of er een misdrijf gepleegd is, door wie, en met welke
omstandigheden.
Er bestaan twee soorten onderzoek:
 Opsporingsonderzoek
 Wordt geleid door de procureur des Konings.
 Doel: nagaan of er voldoende aanwijzingen van schuld zijn.
 De politie voert vaak de praktische taken uit (verhoren, huiszoekingen,
inbeslagnames...).
 Gerechtelijk onderzoek
 Wordt geleid door de onderzoeksrechter.
 Nodig bij zwaardere of complexere zaken.
 Hier kunnen dwangmaatregelen worden toegepast (zoals aanhouding, telefoontap...).
📍Het onderzoek eindigt wanneer het parket beslist of er vervolging wordt ingesteld of niet.



2. Vordering

De vordering is de stap waarbij het Openbaar Ministerie (OM) beslist om de zaak voor de
rechtbank te brengen.
 Het OM vordert dus de berechting van de verdachte.
 Het stelt de inleidende akte op (bv. dagvaarding of rechtstreekse dagvaarding).

De vordering betekent dat het strafproces “echt” begint: de zaak komt voor de rechter.



3. Berechting

De fase van berechting vindt plaats voor de strafrechter.
 Hier wordt beslist over schuld of onschuld, en eventueel over de straf.
 De beklaagde heeft het recht om zich te verdedigen, vaak met bijstand van een advocaat.

Na de uitspraak kan eventueel nog beroep of cassatie worden aangetekend.
Daarna volgt de uitvoering van de straf, wat opnieuw onder het strafprocesrecht valt.

INQUISITOIRE EN ACCUSATOIRE RECHTSPLEGING :
In het strafprocesrecht onderscheiden we twee basisvormen van rechtspleging, elk met een eigen
werkwijze en doelstelling.

Inquisitoir Accusatior
Schriftelijk Geheim Niet- Mondeling Openbaar Tegenspreke
tegensprekel lijk
ijk


1. Inquisitoire rechtspleging
 Deze vorm ligt aan de basis van het vooronderzoek (het opsporings- en gerechtelijk
onderzoek).
Kenmerken:
 Schriftelijk 📄 → Het onderzoek verloopt vooral op papier: processen-verbaal,
verslagen, pv’s van verhoren, enz.
 Geheim 🔒 → Het publiek en zelfs de verdachte krijgen vaak pas later inzage in het
dossier.
3

, Strafprocesrecht – 2025/2026 – Hanne Declerck

 Niet-tegensprekelijk ⚖️ → De verdachte en zijn advocaat hebben nog geen volwaardig
recht om zich te verdedigen of om de bewijsvoering te betwisten.
Doel: de waarheid achterhalen, het misdrijf reconstrueren, en bewijzen verzamelen — zonder
de invloed van publieke druk of de tegenpartij.
Deze fase wordt geleid door het Openbaar Ministerie (bij opsporingsonderzoek) of de
onderzoeksrechter (bij gerechtelijk onderzoek).




2. Accusatoire rechtspleging
 Deze vorm is typisch voor de berechtingsfase van het strafproces, dus wanneer de zaak
voor de rechtbank komt.
Kenmerken:
 Mondeling 🗣️ → De procedure verloopt via zittingen, pleidooien en getuigenverhoren.
 Openbaar 👥 → Het proces is toegankelijk voor het publiek; openbaarheid bevordert
controle en eerlijkheid.
 Tegensprekelijk ⚔️ → Zowel het Openbaar Ministerie als de verdediging hebben het
recht om hun argumenten voor te leggen en op elkaars standpunten te reageren.
Doel: een eerlijk proces garanderen waarin beide partijen gehoord worden, onder toezicht van
een onafhankelijke rechter.



Het Belgische strafprocesrecht combineert beide systemen: ( gemengd systeem)
 Inquisitoir in het onderzoek (gericht op waarheidsvinding)
 Accusatoir in de berechting (gericht op een eerlijk, openbaar debat).




HOOFDSTUK 1 : VORDERINGEN DIE UIT EEN MISDRIJF ONTSTAAN :

GEVOLGEN VAN EEN MISDRIJF :


A. DE STRAFVORDERING :
Wanneer een misdrijf wordt vastgesteld, ontstaan er juridische gevolgen. Eén daarvan is de
strafvordering — het recht om een straf te eisen tegen de dader.

Wat is de strafvordering?

De strafvordering is het procesrechtelijk mechanisme waarmee de overheid, via het
Openbaar Ministerie (OM), een misdrijf voor de rechter brengt met het oog op een
bestraffing.
 Ze behoort dus uitsluitend toe aan het OM (de “openbare” vervolging).

Juridische basis: art. 1 Wetboek van Strafvordering (Sv.)

Bevoegdheid van het Openbaar Ministerie

Het OM (procureur des Konings of federale procureur) heeft het monopolie van de
strafvordering.
Dat betekent dat enkel het parket kan beslissen of een zaak voor de rechter wordt gebracht.

Het parket kan daarbij drie keuzes maken:

1. Seponeren – de zaak wordt geseponeerd (niet verder vervolgd, bv. wegens gebrek aan
bewijs of opportuniteitsredenen).

4