Samenvatting Strafprocesrecht | Algemene Beginselen | UA | 2026/27

algemene beginselen

,1. Algemene beginselen strafprocesrecht
inhoud
-​ definitie
-​ accusatoir v. inquisitoir
-​ verloop strafproces
-​ actoren in het strafproces
-​ beleidsorganen

1.1 Definitie
A Begrip
-​ strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafrechtspleging = strafvordering
-​ de praktische toepassing van het materieel strafrecht kan slechts worden gerealiseerd via het
strafprocesrecht
-​ SPR is het geheel der rechtsregels betreffende de opsporing, vervolging en berechting van
personen die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd:
-​ scenario’s en vormvoorschriften die moeten worden gevolgd
-​ rechtspositie van de verschillende betrokken personen
-​ regels m.b.t. organisatie en werking van de strafgerechten
-​ regels m.b.t. tenuitvoerlegging v/d beslissingen van die gerechten

B Materieel v. formeel strafrecht
het onderscheid tussen de regels van het materieel en het formeel strafrecht eheft betrekking op:

personen tot wie de regels gericht zijn
materieel strafrecht
-​ is gericht tot de hele bevolking (overheid en burgers)
strafprocesrecht
-​ in de eerste plaats de overheid ⇒ de personen die met de toepassing van het
strafproces belast zijn (politie, magistratuur)
-​ strafproces = proces tussen gemeenschap (vertegenwoordigd door het OM)
en de verdachte
-​ uitzonderlijk dat de burger hiermee te maken zal hebben
-​ wel bijv. als de verdachte, de getuige, degene bij wie een
onderzoeksmaatregel wordt uitgevoerd (bijv. een huiszoeking, een
telefoontap, …), het slachtoffer

inhoud van de regels
materieel strafrecht
-​ vanzelfsprekend karakter → je mag niet doden, slaan, stelen, …
strafprocesrecht
-​ hebben niet de ‘vanzelfsprekendheid’ van het materieel strafrecht
-​ ‘spelregels’ waarover kan gediscussieerd worden
-​ berusten vaak op het onderling afwegen van verschillende belangen (waarheidsvinding
versus de bescherming van fundamentele rechten van eenieder)



1

,de sanctionering van de schending der regels van resp. materieel en formeel strafrecht
-​ materieel SR: op elk misdrijf staat een straf
-​ SPR: de precieze processuele sanctie varieert naargelang de norm en is veelal niet op
voorhand bij wet bepaald
-​ soms nietigheid
-​ soms gevolgen op vlak van bewijsvoering
-​ soms onontvankelijkheid of verval van de strafvordering
-​ soms is er geen sanctie
-​ dikwijls onzeker

C doelstellingen van het strafrecht
Het strafprocesrecht heeft een dubbele finaliteit: enerzijds de waarheidsvinding, en anderzijds de
bescherming van de individuele grondrechten.
-​ waarheidsvinding
-​ op welke wijze de bewijzen tegen de vermoedelijke daders van een misdrijf vergaard
moeten worden
-​ hoe rechtscolleges tot een eventuele veroordeling komen
-​ bescherming van de individuele grondrechten
-​ de overheid worden belangrijke bevoegdheden toegekend die de rechten van
burgers drastisch kunnen inperken
-​ vb schending van privacy → huiszoeking
-​ vb schending eigendomsrecht → inbeslagneming
-​ …
-​ daarom worden deze grondrechten beschermd (bron art 6 EVRM en 14 IVBPR)
-​ niet alleen ten voordele van de verdachte, maar ten voordele van eenieder
-​ onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten
-​ oorspronkelijk: alleen wettelijkheidsvereiste
-​ inperking grondrechten moest steeds op wettelijke basis berusten
-​ overheidsoptreden tegen burger is ook door een wettelijke basis gebonden
-​ later (met het EVRM): ook inhoudelijke vereisten
-​ voorwaarden vervullen opdat een inbreuk op grondrechten geoorloofd kan
zijn
-​ de belangen van de burger en de verdachte wegen meer door
-​ concrete afweging moet gebeuren door de rechtspraak
-​ slingerbeweging (eerst waarheidsvinding dat het belangrijkste was,
en dan individuele grondrechten en nu wordt die afweging vooral
door de rechter gedaan)
1.2. Accusatoir v. inquisitoir proces
inhoud
Principe
-​ horizontale versus verticale processtructuur
-​ openbaar, mondeling, tegensprekelijk
-​ geheim, schriftelijk, niet-tegensprekelijk
Common law landen v. continentale landen


2

, A principe
horizontale versus verticale processtructuur
-​ accusatoir = horizontale processtructuur
-​ aanklager en verdediging op gelijke voet, met gelijke wapens
-​ de partijen hebben het proces volledig in handen en bepalen welke
onderzoeksverrichtingen zullen plaatsvinden
-​ alle onderzoeksverrichtingen geschieden tegensprekelijk
-​ passieve rol van de rechter: toezien dat procedure correct verloopt
-​ volledige openbaarheid van het proces
-​ bij burgerlijke procedure
-​ inquisitoir = verticale processtructuur
-​ de overheid bepaalt het procesverloop
-​ procesvoering wordt niet aan de partijen overgelaten
-​ openbare aanklager die ambtshalve optreedt namens de gemeenschap
-​ actieve rol van de rechter: ontdekken van de waarheid
-​ rechter heeft verregaande bevoegdheden
-​ geheim en niet-tegensprekelijk onderzoek
-​ de verdachte is het ‘object’ van de rechtspleging

B Common law landen v. continentale landen
-​ Common law: meestal accusatoir
-​ Continentale landen: meestal inquisitoir, maar niet meer in de zuivere vorm
-​ inquisitoir vooronderzoek
-​ deze is schriftelijk, geheim en niet-tegensprekelijk
-​ onderleiding van het OM
-​ opstellen van een strafdossier
-​ accusatoire fase ter terechtzitting
-​ rechtspleging openbaar, mondeling en tegensprekelijk
-​ rechter is passiever dan in het vooronderzoek
-​ equality of arms is hier in ruime mate verzekerd
-​ inquisitoire kenmerken van de fase ter terechtzitting
-​ het onderzoek ter terechtzitting steunt oponderzoeksverichtingen
die tijdens het vooronderzoek zijn geschied
-​ de rechter kan bijkomend onderzoek bevelen
-​ de onderzoeksgegevens die op inquisitoire wijze zijn verkregen
wegen zeer sterk door in het onderzoek ten gronde
-​ rechter is ook meer actieevr dan in een accusatoir proces
(onderzoek bevelen)




3