VZC3 - samenvatting
2025-2026
J. Pranger
Inhoud
4. Endocrinologie, NKO en aangezichtstrauma
5. Neurochirurgie
6. Orthopedie
VZC3 | pagina 1
, 4. Endocrinologie, NKO en aangezichtstrauma
4.1 Hypofyse: basis
● Hypofyse: klein kliertje (ongeveer 0,5 g) in sella turcica; voorkwab en achterkwab.
● Voorkwab: GH/STH, TSH, ACTH, FSH, LH en prolactine.
● Achterkwab/neurohypofyse: ADH/vasopressine en oxytocine; betrokken bij water- en
vochtregulatie.
● Diagnostiek hypofyseaandoeningen: goede anamnese, klinisch onderzoek,
bloed/hormoonanalyse; symptomen kunnen vaag zijn.
4.2 Acromegalie
● Niet-aangeboren zeldzame hypofyseaandoening door meestal goedaardig adenoom in GH-
producerend deel -> blijvende overproductie groeihormoon.
● Vroeg: hoofdpijn, vermoeidheid, gewrichtspijn, transpiratie, zwelling zachte weefsels,
visusstoornissen door druk op oogzenuwen.
● Laat: grotere handen/voeten, vergroting onderkaak/gelaatstrekken, vettige huid/transpiratie,
tintelingen/pijn handen, diabetes bij ongeveer 1/3, organomegalie.
● Behandeling: doel overproductie GH stoppen; chirurgie, radiotherapie, medicatie (somatostatine-
analogen).
● Transsfenoidale operatie: via sinus sphenoidalis/neusholte naar sella turcica.
4.3 Ziekte van Cushing
● Zeldzame aandoening met verhoogd cortisol; mogelijke oorzaken: hypofyseadenoom,
bijniertumor of langdurig corticosteroidgebruik.
● Kenmerken: centrale vetopstapeling, vollemaansgezicht, buffalo hump, dunne armen/benen,
dunne kwetsbare huid, blauwe plekken, paarse striae, vermoeidheid, spierzwakte, hyperglycemie,
hypertensie, osteoporose, stemmingswisselingen.
● Vrouwen: hirsutisme en menstruatieproblemen. Mannen: verminderde vruchtbaarheid en libido.
● Diagnostiek: anamnese/lichamelijk onderzoek; 24u-urine vrije cortisol; korte
dexamethasonsuppressietest; ACTH-bepaling; MRI/CT hypofyse/bijnieren.
● Behandeling vaak operatief en afhankelijk van oorzaak; hypofyseadenoom -> transsfenoidale
operatie.
4.4 Bijnieren en ziekte van Addison
● Bijniermerg: adrenaline en noradrenaline. Bijnierschors: aldosteron, cortisol en androgenen.
● Addison = primaire bijnierschorsinsufficientie met onvoldoende cortisol en aldosteron.
● Oorzaken: auto-immuun (meest voorkomend), infecties, tumoren/metastasen, bloedingen,
medicatie.
VZC3 | pagina 2
2025-2026
J. Pranger
Inhoud
4. Endocrinologie, NKO en aangezichtstrauma
5. Neurochirurgie
6. Orthopedie
VZC3 | pagina 1
, 4. Endocrinologie, NKO en aangezichtstrauma
4.1 Hypofyse: basis
● Hypofyse: klein kliertje (ongeveer 0,5 g) in sella turcica; voorkwab en achterkwab.
● Voorkwab: GH/STH, TSH, ACTH, FSH, LH en prolactine.
● Achterkwab/neurohypofyse: ADH/vasopressine en oxytocine; betrokken bij water- en
vochtregulatie.
● Diagnostiek hypofyseaandoeningen: goede anamnese, klinisch onderzoek,
bloed/hormoonanalyse; symptomen kunnen vaag zijn.
4.2 Acromegalie
● Niet-aangeboren zeldzame hypofyseaandoening door meestal goedaardig adenoom in GH-
producerend deel -> blijvende overproductie groeihormoon.
● Vroeg: hoofdpijn, vermoeidheid, gewrichtspijn, transpiratie, zwelling zachte weefsels,
visusstoornissen door druk op oogzenuwen.
● Laat: grotere handen/voeten, vergroting onderkaak/gelaatstrekken, vettige huid/transpiratie,
tintelingen/pijn handen, diabetes bij ongeveer 1/3, organomegalie.
● Behandeling: doel overproductie GH stoppen; chirurgie, radiotherapie, medicatie (somatostatine-
analogen).
● Transsfenoidale operatie: via sinus sphenoidalis/neusholte naar sella turcica.
4.3 Ziekte van Cushing
● Zeldzame aandoening met verhoogd cortisol; mogelijke oorzaken: hypofyseadenoom,
bijniertumor of langdurig corticosteroidgebruik.
● Kenmerken: centrale vetopstapeling, vollemaansgezicht, buffalo hump, dunne armen/benen,
dunne kwetsbare huid, blauwe plekken, paarse striae, vermoeidheid, spierzwakte, hyperglycemie,
hypertensie, osteoporose, stemmingswisselingen.
● Vrouwen: hirsutisme en menstruatieproblemen. Mannen: verminderde vruchtbaarheid en libido.
● Diagnostiek: anamnese/lichamelijk onderzoek; 24u-urine vrije cortisol; korte
dexamethasonsuppressietest; ACTH-bepaling; MRI/CT hypofyse/bijnieren.
● Behandeling vaak operatief en afhankelijk van oorzaak; hypofyseadenoom -> transsfenoidale
operatie.
4.4 Bijnieren en ziekte van Addison
● Bijniermerg: adrenaline en noradrenaline. Bijnierschors: aldosteron, cortisol en androgenen.
● Addison = primaire bijnierschorsinsufficientie met onvoldoende cortisol en aldosteron.
● Oorzaken: auto-immuun (meest voorkomend), infecties, tumoren/metastasen, bloedingen,
medicatie.
VZC3 | pagina 2
