Les 1 (13/02/2024)
Algemeen overzicht
1. Wat is forensische psychologie?
2. Aanpak en opbouw cursus
3. Jeugddelinquentie
4. Een ontwikkelingsperspectief op antisociaal gedrag
1. Wat is forensische psychologie?
1.1 Geschiedenis van de forensische psychologie
1.2 Forensische psychologie =
1.3 Forensische psychologie vs. klinische psychologie
1.4 Forensische psychologie en recht
1.5 Veld in beweging
1.1 Geschiedenis forensische psychologie
EUROPA:
• 1896: Albert von Schrenck-Notzing, Duitsland
o Eerste psychiater als expert in de rechtbank bij moordzaak
o Haalt studies aan over suggestibiliteit en geheugen (om te bewijzen dat
ooggetuigen niet altijd even betrouwbaar zijn)
• 1900: Alfred Binet
o Pleit voor het gebruik van psychologische tests bij delinquenten
• 1907: Hugo Munsterberg
o Publicatie ‘On the witness stand’
Þ Forensische toepassingen van de psychologie: accuraatheid van
ooggetuigen, suggestibiliteit voor getuigenissen/bekentenissen,
preventie van misdaad, …
Þ Beetje de 1e publicatie binnen dit domein
• 1911: Juliaan Varendonck, Belgische psycholoog
o Pleit tegen het gebruik van getuigenissen van kinderen in de rechtbank omwille
van nog niet voldoende ontwikkelde mentale capaciteit
• Gelijkaardige evolutie in USA
Je ziet hoe psychologie en inzichten daaruit gebruikt worden om rechtspraak te gaan
ondersteunen
• 1950-1960
o Verschillende zaken waarin kennis uit de sociale psychologie gebruikt werd in
justitiële besluitvorming
o Vb. Brown v. Board of Education
Þ Rechtszaak over rassenscheiding in openbare scholen
, Þ Besluitvoering mee op basis van sociaal psychologisch experiment dat
kinderen Afro-Amerikaanse en witte poppen niet gelijkaardig
behandelen.
• 1970: forensische psychologie als aparte divisie binnen the American Psychological
Association (APA)
• 2001: klinische forensische psychologie als specialiteit voor klinische praktijk
1.2 Forensische psychologie =
Een groot deel v.d. lessen zal gaan over daders en soorten daders en wat hen heeft gedreven tot
hun daden
Enkele definities:
• APA’s speciality guidelines for Forensic psychologists:
o ‘Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working
within any subdiscipline of psychology (e.g., clinical, developmental, social,
cognitive) when applying the scientific, technical or specialized knowledge of
psychology to the law to assist in addressing legal, contractual and
administrative matters.’
o Het gaat over alle soorten psychologie: zowel klinische als
ontwikkelingspsychologie, sociale psychologie, communicatieve psychologie, …
maar eindelijk staat het toepassen van deze psychologie op rechtspraak en alles
wat daarmee te maken heeft centraal
• Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP)
o Heeft aparte divisie Forensische psychologie
o “Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere
klinisch psycholoog die wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde
psychologische kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking tot
contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-
justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend gedrag (onder andere
preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening). De forensisch psycholoog is
diegene die gespecialiseerd is in preventie van crimineel/normoverschrijdend
gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de behandeling van plegers dan
wel slachtoffers”
Vele verschillende takken van forensische psychologie:
,1.3 Forensische vs. klinische psychologie
Als forensisch psycholoog kan je in de 1e (in een CAW: Centrum Algemeen Welzijnswerk), 2e
(CGG) en 3e lijn (in forensische psychiatrie) a/d slag gaan.
Voor een klinisch psycholoog staat welzijn cliënt centraal
Vaardigheden rond motivationele gespreksvoering kunnen in een forensische setting heel nuttig
zijn, aangezien je hier vooral geconfronteerd wordt met mensen waarbij de hulpverlening
eigenlijk opgelegd is…
Als klinisch psycholoog in een forensische context heb je ook vaak te maken met een 3e partij:
justitie à je moet regelmatig gaan rapporteren bv. in het kader van deskundigenonderzoek zal je
een verslag voor de rechtbank moeten schrijven
Als gwn klinisch psycholoog ga je altijd iemand zijn subjectief verhaal als uitgangspunt nemen:
iemand voelt zich niet goed in zijn vel en daarmee ga jij aan de slag. Het is die persoon zijn
perceptie die centraal staat terwijl als forensisch psycholoog je ook rekening moet houden met
heteroanamnese (andere personen in het netwerk bevragen), je ook objectieve dossiers zal
moeten bekijken. Praktijk toont dat daders vaak de werkelijkheid vervormen.
1.4 Forensische psychologie en recht
Zijn heel nauw verbonden
Forensische psychologie is alles wat met psychologie te maken heeft op de kruising v/h recht
Er is een grote samenwerking/overlap met recht… MAAR dat geeft soms wel aanleiding tot een
spanningsveld!
• Verschillen in taal/training
o Psychologie: stoornis
Þ Vanuit psychologie is men getraind om te spreken over een stoornis
waardoor de vrije wil mogelijks werd aangetast, maar is die persoon dan
wel schuldig?
o Recht: schuldig/niet schuldig; goed/kwaad
, Þ Het recht gaat eerder uit van een benadering: ‘iemand is schuldig of niet
schuldig’
• Andere methode om ‘waarheid’ te achterhalen:
In de rechtspraak wordt de
waarheid achterhaald d.m.v.
deductie. Er zijn 2 versies v.d.
feiten die i/d rechtbank
gepresenteerd worden door de
advocaten en de echte waarheid
ligt ergens in het midden. Maar in
the end is er maar 1 versie die kan
winnen = legal truth
Bij psychologie wordt de
wetenschappelijke, inductieve
methode meer voorop gesteld.
O.b.v. observatie komt met tot
een bepaalde hypothese. Bv.
deze dader heeft psychopatie. Dit
ga je dan testen adhv een
meetinstrument en ga je toetsen
of de hypothese klopt. Hier is de
waarheid meer gebaseerd op wat
je kan meten. Maar kan je alles
meten…?
• Verschillen in paradigma
o Vrije wil (recht) vs. determinisme (psychologie)
o Aard van de feiten:
Þ Kans (psychologie) vs. zekerheid
§ Iemand met de diagnose psychopaat, die heeft meer kans om te
recidiveren, maar het is niet omdat dit op groepsniveau zo is dat
het ook voor die individuele dader met 100% zekerheid zo gaat
zijn.
Þ Groep versus individueel
§ Rechtspraak verwacht echter dat je uitspraak gaat doen over één
bepaald persoon, maar een psycholoog baseert zich grotendeels
op studies op groepsniveau.
1.5 Veld in beweging
Als maar meer interesse in psychologie, psychologie staat niet stil…
Evoluties binnen algemene psychologie
• Bv. Inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek
Sociale omwentelingen
• Bv. Kindermisbruik
Algemeen overzicht
1. Wat is forensische psychologie?
2. Aanpak en opbouw cursus
3. Jeugddelinquentie
4. Een ontwikkelingsperspectief op antisociaal gedrag
1. Wat is forensische psychologie?
1.1 Geschiedenis van de forensische psychologie
1.2 Forensische psychologie =
1.3 Forensische psychologie vs. klinische psychologie
1.4 Forensische psychologie en recht
1.5 Veld in beweging
1.1 Geschiedenis forensische psychologie
EUROPA:
• 1896: Albert von Schrenck-Notzing, Duitsland
o Eerste psychiater als expert in de rechtbank bij moordzaak
o Haalt studies aan over suggestibiliteit en geheugen (om te bewijzen dat
ooggetuigen niet altijd even betrouwbaar zijn)
• 1900: Alfred Binet
o Pleit voor het gebruik van psychologische tests bij delinquenten
• 1907: Hugo Munsterberg
o Publicatie ‘On the witness stand’
Þ Forensische toepassingen van de psychologie: accuraatheid van
ooggetuigen, suggestibiliteit voor getuigenissen/bekentenissen,
preventie van misdaad, …
Þ Beetje de 1e publicatie binnen dit domein
• 1911: Juliaan Varendonck, Belgische psycholoog
o Pleit tegen het gebruik van getuigenissen van kinderen in de rechtbank omwille
van nog niet voldoende ontwikkelde mentale capaciteit
• Gelijkaardige evolutie in USA
Je ziet hoe psychologie en inzichten daaruit gebruikt worden om rechtspraak te gaan
ondersteunen
• 1950-1960
o Verschillende zaken waarin kennis uit de sociale psychologie gebruikt werd in
justitiële besluitvorming
o Vb. Brown v. Board of Education
Þ Rechtszaak over rassenscheiding in openbare scholen
, Þ Besluitvoering mee op basis van sociaal psychologisch experiment dat
kinderen Afro-Amerikaanse en witte poppen niet gelijkaardig
behandelen.
• 1970: forensische psychologie als aparte divisie binnen the American Psychological
Association (APA)
• 2001: klinische forensische psychologie als specialiteit voor klinische praktijk
1.2 Forensische psychologie =
Een groot deel v.d. lessen zal gaan over daders en soorten daders en wat hen heeft gedreven tot
hun daden
Enkele definities:
• APA’s speciality guidelines for Forensic psychologists:
o ‘Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working
within any subdiscipline of psychology (e.g., clinical, developmental, social,
cognitive) when applying the scientific, technical or specialized knowledge of
psychology to the law to assist in addressing legal, contractual and
administrative matters.’
o Het gaat over alle soorten psychologie: zowel klinische als
ontwikkelingspsychologie, sociale psychologie, communicatieve psychologie, …
maar eindelijk staat het toepassen van deze psychologie op rechtspraak en alles
wat daarmee te maken heeft centraal
• Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP)
o Heeft aparte divisie Forensische psychologie
o “Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere
klinisch psycholoog die wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde
psychologische kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking tot
contractuele, administratieve en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-
justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend gedrag (onder andere
preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening). De forensisch psycholoog is
diegene die gespecialiseerd is in preventie van crimineel/normoverschrijdend
gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de behandeling van plegers dan
wel slachtoffers”
Vele verschillende takken van forensische psychologie:
,1.3 Forensische vs. klinische psychologie
Als forensisch psycholoog kan je in de 1e (in een CAW: Centrum Algemeen Welzijnswerk), 2e
(CGG) en 3e lijn (in forensische psychiatrie) a/d slag gaan.
Voor een klinisch psycholoog staat welzijn cliënt centraal
Vaardigheden rond motivationele gespreksvoering kunnen in een forensische setting heel nuttig
zijn, aangezien je hier vooral geconfronteerd wordt met mensen waarbij de hulpverlening
eigenlijk opgelegd is…
Als klinisch psycholoog in een forensische context heb je ook vaak te maken met een 3e partij:
justitie à je moet regelmatig gaan rapporteren bv. in het kader van deskundigenonderzoek zal je
een verslag voor de rechtbank moeten schrijven
Als gwn klinisch psycholoog ga je altijd iemand zijn subjectief verhaal als uitgangspunt nemen:
iemand voelt zich niet goed in zijn vel en daarmee ga jij aan de slag. Het is die persoon zijn
perceptie die centraal staat terwijl als forensisch psycholoog je ook rekening moet houden met
heteroanamnese (andere personen in het netwerk bevragen), je ook objectieve dossiers zal
moeten bekijken. Praktijk toont dat daders vaak de werkelijkheid vervormen.
1.4 Forensische psychologie en recht
Zijn heel nauw verbonden
Forensische psychologie is alles wat met psychologie te maken heeft op de kruising v/h recht
Er is een grote samenwerking/overlap met recht… MAAR dat geeft soms wel aanleiding tot een
spanningsveld!
• Verschillen in taal/training
o Psychologie: stoornis
Þ Vanuit psychologie is men getraind om te spreken over een stoornis
waardoor de vrije wil mogelijks werd aangetast, maar is die persoon dan
wel schuldig?
o Recht: schuldig/niet schuldig; goed/kwaad
, Þ Het recht gaat eerder uit van een benadering: ‘iemand is schuldig of niet
schuldig’
• Andere methode om ‘waarheid’ te achterhalen:
In de rechtspraak wordt de
waarheid achterhaald d.m.v.
deductie. Er zijn 2 versies v.d.
feiten die i/d rechtbank
gepresenteerd worden door de
advocaten en de echte waarheid
ligt ergens in het midden. Maar in
the end is er maar 1 versie die kan
winnen = legal truth
Bij psychologie wordt de
wetenschappelijke, inductieve
methode meer voorop gesteld.
O.b.v. observatie komt met tot
een bepaalde hypothese. Bv.
deze dader heeft psychopatie. Dit
ga je dan testen adhv een
meetinstrument en ga je toetsen
of de hypothese klopt. Hier is de
waarheid meer gebaseerd op wat
je kan meten. Maar kan je alles
meten…?
• Verschillen in paradigma
o Vrije wil (recht) vs. determinisme (psychologie)
o Aard van de feiten:
Þ Kans (psychologie) vs. zekerheid
§ Iemand met de diagnose psychopaat, die heeft meer kans om te
recidiveren, maar het is niet omdat dit op groepsniveau zo is dat
het ook voor die individuele dader met 100% zekerheid zo gaat
zijn.
Þ Groep versus individueel
§ Rechtspraak verwacht echter dat je uitspraak gaat doen over één
bepaald persoon, maar een psycholoog baseert zich grotendeels
op studies op groepsniveau.
1.5 Veld in beweging
Als maar meer interesse in psychologie, psychologie staat niet stil…
Evoluties binnen algemene psychologie
• Bv. Inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek
Sociale omwentelingen
• Bv. Kindermisbruik
