POLITICOLOGIE
‘Polis’ = politiek ‘Logie’ of logos = rede, logica, gedachte,
principe
Doelstellingen:
o inleiding op wetenschappelijke discipline ‘politicologie’
(politieke verschijnselen verklaren en begrijpen)
o Belgische politiek leren kennen en begrijpen (politieke
instellingen, actoren, processen)
o dubbel doel: (cfr. titel)
• academisch: wat is deze wetenschappelijke discipline?
• praktisch: hoe werkt de Belgische politiek?
ü H1: Wat is politiek/politicologie?
ü H2: Ideologieën
ü H3: De usp van politiek en politicologie: macht
ü H4: Macht in weinig handen (elites)
ü H5: Macht in veel handen (massa)
ü H6: Partijen en partijsystemen
ü H7: Staatsvormen en parlement
ü H8: De uitvoerende macht: de regering
ü H9: Democratie
ü H10: Verkiezingen en kiessystemen
ü H11: Europese politiek
ü H12: Internationale politiek
1
,H1: Wat is politiek?
1.1 Een fundamentele (existentiële) vraag
Politicologie gaat inzichten van andere (zuster)disciplines (sociologie,
CW, bestuurskunde, geschiedenis etc.) integreren en toepassen op het
domein van politiek = integratiewetenschap.
Bart Tromp (1944-2007):
• geen specifieke politieke wetenschap wél sociale wetenschap
• geen algemeen aanvaarde theorie
• geen centraal begrippenkader of neutrale taal bv. “macht” (veel
definities)
Gevolgen:
• kwetsbaar voor kritiek door eclecticisme en openheid
• geen eigenheid of Unique Selling Proposition (USP) -> eerder een Field
of Enquiry (onderzoeksgebied) dan een afzonderlijke / eigen discipline
Wat is politiek? geen algemeen aanvaarde definitie politiek debat
over overheidsoptreden (“Is dit een politiek probleem?”) en
wetenschappelijk debat
Minimal State (19e eeuw) Nannystate
(hedendaags)
Kleine OH Interventionistische
Vooral orde en bescherming van welvaartsstaat
eigendomsrecht
Benaderingen van ‘politiek’ volgens Marsh, Stoker en Heywood
1. Arena- of domeinbenadering: afzonderlijk domein zoals staat,
partijen
2. Proces- of aspectbenadering: onderdeel van alle sociale
verhoudingen van gedrag: macht, conflict, samenwerking, omgaan
met diversiteit …
Gallie (1912-1998) & Connolly: alle centrale begrippen (macht, politiek,
vrijheid, elite …) zijn een essentially contested concept: ondanks de
vele verschillende interpretaties, erkent iedereen dat ze politiek wezenlijk
betwistbaar zijn.
Doel inleidend handboek: vastleggen kern, anders geen basis voor
gesprek met respect voor diversiteit en relativiteit maar we maken een
keuze, houvast voor een tocht door de complexiteit
2
,1.2 Essentiële onderdelen van / hoogtepunten uit het denken over
politiek
1. Besturen van een samenleving
Oorsprong (mannen in debat):
• polis (polity, policy, politics) = leven van burger in gemeenschap
• politikos = leven in + beheer van een samenleving idiotikos (privé
leven)
Politiek = publieke leven van burgers in een gemeenschap,
gericht op beheer van de samenleving
2. Bevolking op een territorium
ü niet-territoriale verenigingen leden bv. kerk, studentenclub
(vrijblijvend)
ü territoriaal gebonden samenleving iedere burger moet alle regels
hierop volgen (staten, EU, kleine nuance, bindende allocaties)
Territorialisering van politiek = (samenwerking tussen) staten
Historische evolutie: verandering in globalisering,
decentralisering, federalisering, Europese integratie,
internationale samenwerking, stijgende macht van niet-statelijke
actoren (Apple, Google, Elon Musk)
3. Collectief bindende beslissingen – David Easton
Orde in de samenleving op een territorium instellingen (OH) nemen
collectieve beslissingen om problemen en conflicten (schaarste,
verschillende visies) op te lossen = m.a.w. toebedeling van (im)materiële
waarden = bindende besluitvorming (authorative allocation /
gezaghebbende beslissingen) = ontstaan (para)politiek systeem.
• Politiek = betrekking op de meest inclusieve eenheid (samenleving)
• Parapolitiek= interne systemen van groepen of organisaties (gezin,
bedrijf)
3
, 1.3 Bijdragen uit de geschiedenis die nog invloed hebben op het denken
over politiek vandaag
Aristoteles: “Meesterwetenschap: de zoektocht naar de Goede
Samenleving”
Polis (stadstaten) stond in Griekenland (6e eeuw v.C.) voor de geordende
samenleving.
Eudaimonia / volwaardig leven waarin alle menselijke capaciteiten beleefd
worden om morele deugden te ontwikkelen enkel mogelijk binnen een
politieke gemeenschap waar we communiceren en overleggen met
anderen (enkel mannen of ‘zoön politikon’ zijn burger van de polis). M.a.w.
door politiek (deelname aan de publieke zaak in de context van polis –
sociaal dier) kunnen we echt volwaardig leven en ons bevrijden van de
beperkingen van ons privéleven.
Machiavelli: Il Principe (1532): Macht als doel en eigenbelang
Hoe kom je aan de macht?
1. Machtsverwerving – hoe streef je naar macht?
2. Machtsbehoud (staat = status regis, staat als abstractum, bescherming
van vijanden = negatieve associatieve betekenis) – hoe gebruik je die
macht?
• Franse Revolutie: democratisering
• Bredere lagen van de bevolking doen mee aan politiek
• Ontstaan ideologieën (stromingen zoals liberalisme): tegenstelling
tussen ideeën over hoe de ideale samenleving georganiseerd moet zijn
+ realisatie van ideeën = inrichting van de staat
4
‘Polis’ = politiek ‘Logie’ of logos = rede, logica, gedachte,
principe
Doelstellingen:
o inleiding op wetenschappelijke discipline ‘politicologie’
(politieke verschijnselen verklaren en begrijpen)
o Belgische politiek leren kennen en begrijpen (politieke
instellingen, actoren, processen)
o dubbel doel: (cfr. titel)
• academisch: wat is deze wetenschappelijke discipline?
• praktisch: hoe werkt de Belgische politiek?
ü H1: Wat is politiek/politicologie?
ü H2: Ideologieën
ü H3: De usp van politiek en politicologie: macht
ü H4: Macht in weinig handen (elites)
ü H5: Macht in veel handen (massa)
ü H6: Partijen en partijsystemen
ü H7: Staatsvormen en parlement
ü H8: De uitvoerende macht: de regering
ü H9: Democratie
ü H10: Verkiezingen en kiessystemen
ü H11: Europese politiek
ü H12: Internationale politiek
1
,H1: Wat is politiek?
1.1 Een fundamentele (existentiële) vraag
Politicologie gaat inzichten van andere (zuster)disciplines (sociologie,
CW, bestuurskunde, geschiedenis etc.) integreren en toepassen op het
domein van politiek = integratiewetenschap.
Bart Tromp (1944-2007):
• geen specifieke politieke wetenschap wél sociale wetenschap
• geen algemeen aanvaarde theorie
• geen centraal begrippenkader of neutrale taal bv. “macht” (veel
definities)
Gevolgen:
• kwetsbaar voor kritiek door eclecticisme en openheid
• geen eigenheid of Unique Selling Proposition (USP) -> eerder een Field
of Enquiry (onderzoeksgebied) dan een afzonderlijke / eigen discipline
Wat is politiek? geen algemeen aanvaarde definitie politiek debat
over overheidsoptreden (“Is dit een politiek probleem?”) en
wetenschappelijk debat
Minimal State (19e eeuw) Nannystate
(hedendaags)
Kleine OH Interventionistische
Vooral orde en bescherming van welvaartsstaat
eigendomsrecht
Benaderingen van ‘politiek’ volgens Marsh, Stoker en Heywood
1. Arena- of domeinbenadering: afzonderlijk domein zoals staat,
partijen
2. Proces- of aspectbenadering: onderdeel van alle sociale
verhoudingen van gedrag: macht, conflict, samenwerking, omgaan
met diversiteit …
Gallie (1912-1998) & Connolly: alle centrale begrippen (macht, politiek,
vrijheid, elite …) zijn een essentially contested concept: ondanks de
vele verschillende interpretaties, erkent iedereen dat ze politiek wezenlijk
betwistbaar zijn.
Doel inleidend handboek: vastleggen kern, anders geen basis voor
gesprek met respect voor diversiteit en relativiteit maar we maken een
keuze, houvast voor een tocht door de complexiteit
2
,1.2 Essentiële onderdelen van / hoogtepunten uit het denken over
politiek
1. Besturen van een samenleving
Oorsprong (mannen in debat):
• polis (polity, policy, politics) = leven van burger in gemeenschap
• politikos = leven in + beheer van een samenleving idiotikos (privé
leven)
Politiek = publieke leven van burgers in een gemeenschap,
gericht op beheer van de samenleving
2. Bevolking op een territorium
ü niet-territoriale verenigingen leden bv. kerk, studentenclub
(vrijblijvend)
ü territoriaal gebonden samenleving iedere burger moet alle regels
hierop volgen (staten, EU, kleine nuance, bindende allocaties)
Territorialisering van politiek = (samenwerking tussen) staten
Historische evolutie: verandering in globalisering,
decentralisering, federalisering, Europese integratie,
internationale samenwerking, stijgende macht van niet-statelijke
actoren (Apple, Google, Elon Musk)
3. Collectief bindende beslissingen – David Easton
Orde in de samenleving op een territorium instellingen (OH) nemen
collectieve beslissingen om problemen en conflicten (schaarste,
verschillende visies) op te lossen = m.a.w. toebedeling van (im)materiële
waarden = bindende besluitvorming (authorative allocation /
gezaghebbende beslissingen) = ontstaan (para)politiek systeem.
• Politiek = betrekking op de meest inclusieve eenheid (samenleving)
• Parapolitiek= interne systemen van groepen of organisaties (gezin,
bedrijf)
3
, 1.3 Bijdragen uit de geschiedenis die nog invloed hebben op het denken
over politiek vandaag
Aristoteles: “Meesterwetenschap: de zoektocht naar de Goede
Samenleving”
Polis (stadstaten) stond in Griekenland (6e eeuw v.C.) voor de geordende
samenleving.
Eudaimonia / volwaardig leven waarin alle menselijke capaciteiten beleefd
worden om morele deugden te ontwikkelen enkel mogelijk binnen een
politieke gemeenschap waar we communiceren en overleggen met
anderen (enkel mannen of ‘zoön politikon’ zijn burger van de polis). M.a.w.
door politiek (deelname aan de publieke zaak in de context van polis –
sociaal dier) kunnen we echt volwaardig leven en ons bevrijden van de
beperkingen van ons privéleven.
Machiavelli: Il Principe (1532): Macht als doel en eigenbelang
Hoe kom je aan de macht?
1. Machtsverwerving – hoe streef je naar macht?
2. Machtsbehoud (staat = status regis, staat als abstractum, bescherming
van vijanden = negatieve associatieve betekenis) – hoe gebruik je die
macht?
• Franse Revolutie: democratisering
• Bredere lagen van de bevolking doen mee aan politiek
• Ontstaan ideologieën (stromingen zoals liberalisme): tegenstelling
tussen ideeën over hoe de ideale samenleving georganiseerd moet zijn
+ realisatie van ideeën = inrichting van de staat
4
