CHEAT SHEET BIOLOGIE -
ADEMHALING & CIRCULATIE
1. Principes van gasuitwisseling
Wet van Fick
De snelheid van diffusie wordt bepaald door:
Diffusiesnelheid = diffusieconstante × oppervlakte × drukverschil /
afstand
Efficiëntere gasuitwisseling door:
Groter uitwisselingsoppervlak
Kleinere diffusieafstand
Groter verschil in partiële druk (ΔP)
Belangrijke begrippen
Partiële druk (PO₂, PCO₂) = bijdrage van één gas aan de totale druk.
Gassen diffunderen steeds van hoge naar lage partiële druk.
Gasuitwisseling verloopt altijd via een vochtige membraan.
2. Ademhalingsorganen
Kieuwen
Opbouw beenvissen
Kieuwboog → kieuwfilamenten → kieuwlamellen. [Ademhaling...tekst (1) | PDF]
Tegenstroomuitwisseling
Water en bloed stromen in tegenovergestelde richting.
Voordeel:
Maximaal zuurstofverschil blijft behouden.
Zeer efficiënte O₂-opname.
Ramventilatie
Bij snelle zwemmers (bv. tonijn):
Mond open
Water stroomt continu over de kieuwen.
Nadeel kieuwen
Werken enkel in water. Kieuwlamellen kleven samen in lucht.
Longen
Amfibieën
Larven: kieuwen
Volwassenen: huid + longen
Positieve drukademhaling (= lucht naar binnen persen).
Reptielen
Droge huid
, Sterker geplooide longen
Negatieve drukademhaling via ribbewegingen.
Zoogdieren
Ademweg:
Neus → pharynx → trachea → bronchi → bronchiolen → alveolen
Alveolen
± 300 miljoen per long
Wand bestaat uit 1 cellaag
Omgeven door dicht capillair netwerk
Enorme oppervlaktevergroting.
Vogels
Belangrijkste examenpunt:
Parabronchi i.p.v. alveolen
Voorste + achterste luchtzakken
Eénrichtingsverkeer van lucht
Geen menging van oude en nieuwe lucht
Ademhaling vereist 2 cycli
Kruisstroomuitwisseling verhoogt O₂-opname.
Vogels hebben de efficiëntste ademhaling van alle landdieren.
Tracheeën (Insecten)
Opbouw:
Spiracula → tracheeën → tracheolen.
Kenmerken
O₂ rechtstreeks naar weefsels
Weinig rol voor bloedtransport
Spiracula kunnen sluiten om waterverlies te beperken.
3. Ventilatie en ademhalingscontrole
Inademing
Contractie van:
Externe intercostale spieren
Diafragma
→ Thoraxvolume stijgt → Druk daalt → Lucht stroomt naar binnen.
Uitademing
Relaxatie ademhalingsspieren
Elastische terugveer van longen en thorax.
Ademhalingscentrum
Gelegen in: Medulla oblongata (hersenstam).
Sterkste stimulus voor ademhaling
Stijging van PCO₂.
Verloop:
ADEMHALING & CIRCULATIE
1. Principes van gasuitwisseling
Wet van Fick
De snelheid van diffusie wordt bepaald door:
Diffusiesnelheid = diffusieconstante × oppervlakte × drukverschil /
afstand
Efficiëntere gasuitwisseling door:
Groter uitwisselingsoppervlak
Kleinere diffusieafstand
Groter verschil in partiële druk (ΔP)
Belangrijke begrippen
Partiële druk (PO₂, PCO₂) = bijdrage van één gas aan de totale druk.
Gassen diffunderen steeds van hoge naar lage partiële druk.
Gasuitwisseling verloopt altijd via een vochtige membraan.
2. Ademhalingsorganen
Kieuwen
Opbouw beenvissen
Kieuwboog → kieuwfilamenten → kieuwlamellen. [Ademhaling...tekst (1) | PDF]
Tegenstroomuitwisseling
Water en bloed stromen in tegenovergestelde richting.
Voordeel:
Maximaal zuurstofverschil blijft behouden.
Zeer efficiënte O₂-opname.
Ramventilatie
Bij snelle zwemmers (bv. tonijn):
Mond open
Water stroomt continu over de kieuwen.
Nadeel kieuwen
Werken enkel in water. Kieuwlamellen kleven samen in lucht.
Longen
Amfibieën
Larven: kieuwen
Volwassenen: huid + longen
Positieve drukademhaling (= lucht naar binnen persen).
Reptielen
Droge huid
, Sterker geplooide longen
Negatieve drukademhaling via ribbewegingen.
Zoogdieren
Ademweg:
Neus → pharynx → trachea → bronchi → bronchiolen → alveolen
Alveolen
± 300 miljoen per long
Wand bestaat uit 1 cellaag
Omgeven door dicht capillair netwerk
Enorme oppervlaktevergroting.
Vogels
Belangrijkste examenpunt:
Parabronchi i.p.v. alveolen
Voorste + achterste luchtzakken
Eénrichtingsverkeer van lucht
Geen menging van oude en nieuwe lucht
Ademhaling vereist 2 cycli
Kruisstroomuitwisseling verhoogt O₂-opname.
Vogels hebben de efficiëntste ademhaling van alle landdieren.
Tracheeën (Insecten)
Opbouw:
Spiracula → tracheeën → tracheolen.
Kenmerken
O₂ rechtstreeks naar weefsels
Weinig rol voor bloedtransport
Spiracula kunnen sluiten om waterverlies te beperken.
3. Ventilatie en ademhalingscontrole
Inademing
Contractie van:
Externe intercostale spieren
Diafragma
→ Thoraxvolume stijgt → Druk daalt → Lucht stroomt naar binnen.
Uitademing
Relaxatie ademhalingsspieren
Elastische terugveer van longen en thorax.
Ademhalingscentrum
Gelegen in: Medulla oblongata (hersenstam).
Sterkste stimulus voor ademhaling
Stijging van PCO₂.
Verloop:
