Motorische controle en
2024-2025 Leren: M. Lenoir
INHOUDSTAFEL
1. Afbakening en definities
2. Het meten van motorische vaardigheden
3. Theorieën over motorische controle en leren
4. Informatieverwerking
5. Motorische controle van specifieke vaardigheden
6. Wat is motorisch leren?
7. Etappes in motorisch leren
8. Instructie en feedback
9. Organisatie van een oefensessie
10. Een kritische blik op de cognitieve benadering van motorisch leren
11. Inleiding op motorische ontwikkeling
,H1: AFBAKENING EN DEFINITIES
Het is een kruispunt tussen verschillende disciplines, de kijk op de maatschappij hangt
samen met de kijk op de patiënt:
- Filosofie
- Psychologie
- Biomechanica/bewegingsanalyse
- (Neuro)fysiologie
Controle wijst naar een geheel van processen die ervoor zorgen dat een intentie tot
handelen ook effectief in die handeling wordt omgezet.
Leren wijst naar de veranderingen in deze processen tijdens het systematisch oefenen van
een handeling.
Ontwikkeling zijn de veranderingen in de processen door natuurlijke invloeden.
De mens en de dier bezitten over een zeer hoog vaardigheidsniveau. Bijvoorbeeld:
eenhandig balvangen, baseball, herleren na een blessure,…
1. VAARDIGHEID EN BEWEGING
Motorische vaardigheid (motor skill) of handeling (action)
= een geheel van bewegingen van lichaamsdelen die bewust en doelgericht uitgevoerd
worden en aangeleerd zijn.
zwaaien
Beweging (movement)
= een deelcompetentie van vaardigheid en kan op verschillende manieren tot dezelfde
vaardigheid leiden.
hand op en neer
1.1. Waarom een onderscheidt tussen vaardigheid en beweging?
- Eenzelfde doel (vaardigheid) bestaat uit verschillende individuen uit verschillende
bewegingen.
- Fysieke eigenschappen en/of beperkingen, zoals verschillen in morfologie
(lengte, gewicht,…) en er moet rekening gehouden worden met andersvaliden.
- Verschillende evaluatie-instrumenten voor beweging en vaardigheid.
2. SKILLS EN ABILITIES
Vaardigheid (skill) wordt gekenmerkt door:
- Doelgericht
= omzetten van een intentie in een succesvolle activiteit
- Consistent
= systematisch reproduceerbaar (niet éénmalig)
1
, - Efficiënt
= minimaal energieverbruik (fysiek/mentaal)
- Optimale timing
= geen synoniem voor maximale snelheid! Maar aangepast aan de taakvereisten.
Ability is een persoonlijke en relatief stabiele eigenschap die de onderbouw vormt van
iemands potentieel voor een specifieke taak (eerder iets genetisch). Een “motor ability” is
een ability voor een specifieke motorische taak (percepueel-motorische ability, psychomotor
ability). Een “All-round performers” is iemand die goed is in alles wat met motorisch gedrag
te maken heeft. “ All-round learners” zijn mensen die gemakkelijk nieuwe handelingen
leren.
Verschillen in gedrag of prestaties worden grotendeels toegeschreven aan de abilities voor
die specifieke taak. Er zijn twee visies:
1. General motor ability: alle abilities zijn sterk gerelateerd aan elkaar en reflecteren in
feite 1 onderliggende eigenschap (of gen?).
2. Specifiek motor ability: niet of nauwelijks met elkaar gerelateerd. Bijvoorbeeld
trage reacties, maar een fijne motoriek.
In de jaren 1960 zijn er veel experimentele onderzoeken gedaan naar abilities. De algemene
conclusie zegt dat abilities op enkele uitzonderingen na ongecorreleerd zijn. Dit wil zeggen
dat de meeste abilities nauwelijks of niet met elkaar samenhangen. Dit princiepe is
belangrijk met betrekking tot de opbouw van een leercyclus (LO les, training) of in de
revalidatie. Deze visie staat tegenover het idee van General motor ability.
Voorbeelden van perceptuele motorische vaardigheden:
- Multiledematen coordinatie
- Controle precisie
- Reactietijd
- Handigheid
- Mikken
- …
Voorbeelden van fysieke abilities:
- Statische kracht
- Explosieve kracht
- Dynamische kracht
- Uithouding
- Rompkracht
- …
Er werd een onderzoek gedaan met betrekking tot het evenwicht, waarbij 6 tests gebruikt
werden om evenwicht te evalueren. De resultaten van de ene test hangt niet sterk samen
met de andere testen. De score of uitkomst van de ene test is geen goede voorspelling van
een andere test. De conclusie van de test was dat elke test iets anders meet. Dit wijst erop
dat er niet zoiets bestaat als één algemene factor “evenwicht” en dan evenwichtscontrole
taakspecifiek is. De factor evenwicht bestaat dus niet, je meet altijd in context of een
bepaalde taak. Als de taak verandert, dan het evenwicht ook.
2
, Je hebt wel evenwichtscontrole in een specifieke taak-context zoals statisch, dynamisch, op
één been, in een specifiek medium (gravitatie, water) en een specifieke persoon (atleet,
fysieke beperking). Je gedrag is afhankelijk van de omgeving en de soort taak.
Skill (vaardigheid) Ability (eigenschap)
Gevolg van oefening Genetisch bepaald
Plastisch door oefening Stabiel en blijvend
Theoretisch onbeperkt Beperkt aantal (50-tal)
Gebaseerd op abilities Basis voor vaardigheid!
“ all-round atleet” is iemand die beschikt over een groot aantal abilities die op een hoog
niveau aanwezig zijn?
2.1. Van ability naar motorische vaardigheid
Taakanalyse
Via abilities kunnen we aan taakanalyse doen, we splitsen een vaardigheid op in
verschillende deelbewegingen om van daaruit de noodzakelijke abilities af te leiden.
Toepassingen:
- Een predictie van iemands vaardigheid op basis van een score op de ability-taken.
- Evaluatie: bijsturen tijdens een leerproces of revalidatie (berust op principe van transfer)
of bij motorische ontwikkeling.
- Therapie: schrijfmotoriek.
Welke abilities vormen de basis voor een vlotte schrijfstijl?
o Geheugen?
o Fijne handmotoriek?
o Aandacht?
Tseng en Chow correleerden schrijfsnelheid aan snelheid van de schrijfarm, handigheid,
sequentieel geheugen, visuo-motorische integratie, aandacht,… Telkens door middel van
een test werd dit gemeten. De conclusie was dat de visuele verwerking een grotere rol
speelt dan de fijne motoriek. Therapeutische interventies zouden dan meer daarop gericht
moeten zijn. Wanneer we een kind willen helpen, kunnen we de taak opdelen in
3
2024-2025 Leren: M. Lenoir
INHOUDSTAFEL
1. Afbakening en definities
2. Het meten van motorische vaardigheden
3. Theorieën over motorische controle en leren
4. Informatieverwerking
5. Motorische controle van specifieke vaardigheden
6. Wat is motorisch leren?
7. Etappes in motorisch leren
8. Instructie en feedback
9. Organisatie van een oefensessie
10. Een kritische blik op de cognitieve benadering van motorisch leren
11. Inleiding op motorische ontwikkeling
,H1: AFBAKENING EN DEFINITIES
Het is een kruispunt tussen verschillende disciplines, de kijk op de maatschappij hangt
samen met de kijk op de patiënt:
- Filosofie
- Psychologie
- Biomechanica/bewegingsanalyse
- (Neuro)fysiologie
Controle wijst naar een geheel van processen die ervoor zorgen dat een intentie tot
handelen ook effectief in die handeling wordt omgezet.
Leren wijst naar de veranderingen in deze processen tijdens het systematisch oefenen van
een handeling.
Ontwikkeling zijn de veranderingen in de processen door natuurlijke invloeden.
De mens en de dier bezitten over een zeer hoog vaardigheidsniveau. Bijvoorbeeld:
eenhandig balvangen, baseball, herleren na een blessure,…
1. VAARDIGHEID EN BEWEGING
Motorische vaardigheid (motor skill) of handeling (action)
= een geheel van bewegingen van lichaamsdelen die bewust en doelgericht uitgevoerd
worden en aangeleerd zijn.
zwaaien
Beweging (movement)
= een deelcompetentie van vaardigheid en kan op verschillende manieren tot dezelfde
vaardigheid leiden.
hand op en neer
1.1. Waarom een onderscheidt tussen vaardigheid en beweging?
- Eenzelfde doel (vaardigheid) bestaat uit verschillende individuen uit verschillende
bewegingen.
- Fysieke eigenschappen en/of beperkingen, zoals verschillen in morfologie
(lengte, gewicht,…) en er moet rekening gehouden worden met andersvaliden.
- Verschillende evaluatie-instrumenten voor beweging en vaardigheid.
2. SKILLS EN ABILITIES
Vaardigheid (skill) wordt gekenmerkt door:
- Doelgericht
= omzetten van een intentie in een succesvolle activiteit
- Consistent
= systematisch reproduceerbaar (niet éénmalig)
1
, - Efficiënt
= minimaal energieverbruik (fysiek/mentaal)
- Optimale timing
= geen synoniem voor maximale snelheid! Maar aangepast aan de taakvereisten.
Ability is een persoonlijke en relatief stabiele eigenschap die de onderbouw vormt van
iemands potentieel voor een specifieke taak (eerder iets genetisch). Een “motor ability” is
een ability voor een specifieke motorische taak (percepueel-motorische ability, psychomotor
ability). Een “All-round performers” is iemand die goed is in alles wat met motorisch gedrag
te maken heeft. “ All-round learners” zijn mensen die gemakkelijk nieuwe handelingen
leren.
Verschillen in gedrag of prestaties worden grotendeels toegeschreven aan de abilities voor
die specifieke taak. Er zijn twee visies:
1. General motor ability: alle abilities zijn sterk gerelateerd aan elkaar en reflecteren in
feite 1 onderliggende eigenschap (of gen?).
2. Specifiek motor ability: niet of nauwelijks met elkaar gerelateerd. Bijvoorbeeld
trage reacties, maar een fijne motoriek.
In de jaren 1960 zijn er veel experimentele onderzoeken gedaan naar abilities. De algemene
conclusie zegt dat abilities op enkele uitzonderingen na ongecorreleerd zijn. Dit wil zeggen
dat de meeste abilities nauwelijks of niet met elkaar samenhangen. Dit princiepe is
belangrijk met betrekking tot de opbouw van een leercyclus (LO les, training) of in de
revalidatie. Deze visie staat tegenover het idee van General motor ability.
Voorbeelden van perceptuele motorische vaardigheden:
- Multiledematen coordinatie
- Controle precisie
- Reactietijd
- Handigheid
- Mikken
- …
Voorbeelden van fysieke abilities:
- Statische kracht
- Explosieve kracht
- Dynamische kracht
- Uithouding
- Rompkracht
- …
Er werd een onderzoek gedaan met betrekking tot het evenwicht, waarbij 6 tests gebruikt
werden om evenwicht te evalueren. De resultaten van de ene test hangt niet sterk samen
met de andere testen. De score of uitkomst van de ene test is geen goede voorspelling van
een andere test. De conclusie van de test was dat elke test iets anders meet. Dit wijst erop
dat er niet zoiets bestaat als één algemene factor “evenwicht” en dan evenwichtscontrole
taakspecifiek is. De factor evenwicht bestaat dus niet, je meet altijd in context of een
bepaalde taak. Als de taak verandert, dan het evenwicht ook.
2
, Je hebt wel evenwichtscontrole in een specifieke taak-context zoals statisch, dynamisch, op
één been, in een specifiek medium (gravitatie, water) en een specifieke persoon (atleet,
fysieke beperking). Je gedrag is afhankelijk van de omgeving en de soort taak.
Skill (vaardigheid) Ability (eigenschap)
Gevolg van oefening Genetisch bepaald
Plastisch door oefening Stabiel en blijvend
Theoretisch onbeperkt Beperkt aantal (50-tal)
Gebaseerd op abilities Basis voor vaardigheid!
“ all-round atleet” is iemand die beschikt over een groot aantal abilities die op een hoog
niveau aanwezig zijn?
2.1. Van ability naar motorische vaardigheid
Taakanalyse
Via abilities kunnen we aan taakanalyse doen, we splitsen een vaardigheid op in
verschillende deelbewegingen om van daaruit de noodzakelijke abilities af te leiden.
Toepassingen:
- Een predictie van iemands vaardigheid op basis van een score op de ability-taken.
- Evaluatie: bijsturen tijdens een leerproces of revalidatie (berust op principe van transfer)
of bij motorische ontwikkeling.
- Therapie: schrijfmotoriek.
Welke abilities vormen de basis voor een vlotte schrijfstijl?
o Geheugen?
o Fijne handmotoriek?
o Aandacht?
Tseng en Chow correleerden schrijfsnelheid aan snelheid van de schrijfarm, handigheid,
sequentieel geheugen, visuo-motorische integratie, aandacht,… Telkens door middel van
een test werd dit gemeten. De conclusie was dat de visuele verwerking een grotere rol
speelt dan de fijne motoriek. Therapeutische interventies zouden dan meer daarop gericht
moeten zijn. Wanneer we een kind willen helpen, kunnen we de taak opdelen in
3
