Samenvatting Psychologie
Hoofdstuk 9 — Kiezen en oordelen
Heuristieken en denkfouten — gebaseerd op de collegeslides bij Een inleiding in de
psychologie in 11 ¾ hoofdstukken (G. Storms)
★ Rood kader = zeer belangrijk: definities en kernbegrippen die je letterlijk moet kennen
■ Groen kader = experiment: opzet + resultaat + conclusie, uitgelegd om goed te begrijpen
Grijs kader = voorbeeld of illustratie ter verduidelijking (begrijpen, niet vanbuiten leren)
✎ Geel kader = examentip: hoe dit op het examen gevraagd wordt
0. De 15 openingsvragen — overzicht en oplossingen
De les start met 15 vragen die je zelf beantwoordt; elk komt later in het hoofdstuk terug als
demonstratie van een denkfout. Dit overzicht is meteen je studiegids:
, Nr Vraag (kort) Correct antwoord Denkfout / thema
1 Verkoopvoorspelling 4 warenhuizen Voorspellingen dichter bij het niet-regressieve
(+10%) gemiddelde trekken (regressie!) voorspelling
2 Vaakste doodsoorzaak: Val (1335 vs. 1013 in 2008) availability
verkeersongeval of val?
3 'Ik kan hem niet opereren, dit is mijn De chirurg is zijn moeder systeem 1-stereotype
zoon'
4 Papier 0,1 mm 100 × vouwen: hoe 1,27 × 10²³ km (± 800 biljoen × verankering (veel te laag
dik? afstand aarde–zon) geschat)
5 Linda: bankbediende of Bankbediende (a): een conjunction fallacy
bankbediende én feministe? deelverzameling kan nooit
waarschijnlijker zijn
6 Kans op borstkanker na positieve ± 7,5% base rate verwaarloosd
röntgenfoto (Bayes)
7 Steekproef n=50, eerste IQ = 150: (150 + 49 × 100)/50 = 101 representativiteit
gemiddelde?
8 1×2×3×4×5×6×7×8 in 5 sec 40.320 (mediaan schatting: 512; verankering
omgekeerde volgorde: 2250)
9 Welke reeks lijkt het meest Beide even toevallig; mensen kiezen representativiteit / hot
toevallig? de reeks met veel afwisseling hand
10 Ketting: 4 stukken van 3 schakels, Open de 3 schakels van één stuk (6 probleemoplossen
17 € €) en sluit ze als verbindingen (9 €) (Anderson)
= 15 €
11 Duizeligheid en hersentumor: Geen verband: 4:1 bij duizelig én bij contingentie: enkel naar
verband? niet-duizelig ++-cel kijken
12 Wason: E, K, 4, 7 — welke E en 7 confirmation bias
omdraaien?
13 Smartphone + hoesje = 110 €; Hoesje = 5 € (niet 10!) systeem 1 (Frederick)
verschil 100 €
14 8 printers, 8 min, 8 brochures → 8 minuten (niet 24!) systeem 1 (Frederick)
24/24?
15 Lotusbloemen verdubbelen; meer Dag 29 (niet dag 15!) systeem 1 / exponentiële
vol na 30 dagen groei
1. Heuristieken: het antwoord van Kahneman & Tversky
★ ZEER BELANGRIJK — KENNEN VOOR HET EXAMEN
Hoe beslissen mensen, hoe kiezen ze tussen opties en hoe oordelen ze over waarde of
waarschijnlijkheid? Niet door nauwkeurige, rationele evaluatie, maar via heuristieken: snelle
vuistregels.
Heuristieken leiden meestal tot acceptabele of gewenste resultaten, maar soms tot
systematische fouten of vertekeningen (biases). De drie grote heuristieken van dit hoofdstuk:
representativiteit, availability (beschikbaarheid) en verankering en aanpassing.
Hoofdstuk 9 — Kiezen en oordelen
Heuristieken en denkfouten — gebaseerd op de collegeslides bij Een inleiding in de
psychologie in 11 ¾ hoofdstukken (G. Storms)
★ Rood kader = zeer belangrijk: definities en kernbegrippen die je letterlijk moet kennen
■ Groen kader = experiment: opzet + resultaat + conclusie, uitgelegd om goed te begrijpen
Grijs kader = voorbeeld of illustratie ter verduidelijking (begrijpen, niet vanbuiten leren)
✎ Geel kader = examentip: hoe dit op het examen gevraagd wordt
0. De 15 openingsvragen — overzicht en oplossingen
De les start met 15 vragen die je zelf beantwoordt; elk komt later in het hoofdstuk terug als
demonstratie van een denkfout. Dit overzicht is meteen je studiegids:
, Nr Vraag (kort) Correct antwoord Denkfout / thema
1 Verkoopvoorspelling 4 warenhuizen Voorspellingen dichter bij het niet-regressieve
(+10%) gemiddelde trekken (regressie!) voorspelling
2 Vaakste doodsoorzaak: Val (1335 vs. 1013 in 2008) availability
verkeersongeval of val?
3 'Ik kan hem niet opereren, dit is mijn De chirurg is zijn moeder systeem 1-stereotype
zoon'
4 Papier 0,1 mm 100 × vouwen: hoe 1,27 × 10²³ km (± 800 biljoen × verankering (veel te laag
dik? afstand aarde–zon) geschat)
5 Linda: bankbediende of Bankbediende (a): een conjunction fallacy
bankbediende én feministe? deelverzameling kan nooit
waarschijnlijker zijn
6 Kans op borstkanker na positieve ± 7,5% base rate verwaarloosd
röntgenfoto (Bayes)
7 Steekproef n=50, eerste IQ = 150: (150 + 49 × 100)/50 = 101 representativiteit
gemiddelde?
8 1×2×3×4×5×6×7×8 in 5 sec 40.320 (mediaan schatting: 512; verankering
omgekeerde volgorde: 2250)
9 Welke reeks lijkt het meest Beide even toevallig; mensen kiezen representativiteit / hot
toevallig? de reeks met veel afwisseling hand
10 Ketting: 4 stukken van 3 schakels, Open de 3 schakels van één stuk (6 probleemoplossen
17 € €) en sluit ze als verbindingen (9 €) (Anderson)
= 15 €
11 Duizeligheid en hersentumor: Geen verband: 4:1 bij duizelig én bij contingentie: enkel naar
verband? niet-duizelig ++-cel kijken
12 Wason: E, K, 4, 7 — welke E en 7 confirmation bias
omdraaien?
13 Smartphone + hoesje = 110 €; Hoesje = 5 € (niet 10!) systeem 1 (Frederick)
verschil 100 €
14 8 printers, 8 min, 8 brochures → 8 minuten (niet 24!) systeem 1 (Frederick)
24/24?
15 Lotusbloemen verdubbelen; meer Dag 29 (niet dag 15!) systeem 1 / exponentiële
vol na 30 dagen groei
1. Heuristieken: het antwoord van Kahneman & Tversky
★ ZEER BELANGRIJK — KENNEN VOOR HET EXAMEN
Hoe beslissen mensen, hoe kiezen ze tussen opties en hoe oordelen ze over waarde of
waarschijnlijkheid? Niet door nauwkeurige, rationele evaluatie, maar via heuristieken: snelle
vuistregels.
Heuristieken leiden meestal tot acceptabele of gewenste resultaten, maar soms tot
systematische fouten of vertekeningen (biases). De drie grote heuristieken van dit hoofdstuk:
representativiteit, availability (beschikbaarheid) en verankering en aanpassing.
