Nell De Moerloose 2025/2026
Pathologie
1. Inleidende begrippen
Pathologie (pathos= lijden; logos= leer): wetenschappelijke studie van ziekte
Empedocles Griekse filosoof 4 elementen:
vuur, water, aarde en lucht
Hippocrates Griekse arts 4 lichaamssappen (humores):
bloed, gele gal, zwarte gal en slijm
Galenus Griekse arts Ziekte ontstaat door verstoring tussen deze
vloeistoOen → humorale pathologie
Virchow Duitse arts Cellulaire pathologie
ziekte = beschadiging van de kleinste levende
eenheid; de cel
Epidemiologie
De epidemiologie is de studie van het vóórkomenen de verspreiding van ziekten onder
de bevolking.
→ wie er door de ziekte is getroOen en welke factoren daarbij een rol spelen
Incidentie
De incidentie is het aantal nieuwe gevallen van ziekte per tijdseenheid, per aantal van
de bevolking.
Nut van het in kaart brengen van gegevens: oorzaak ziekte vinden (vb: locatiegebonden)
Prevalentie
De prevalentie is het aantal gevallen per duizend of per honderdduizend op een
specifiek moment in de bevolking.
Morbiditeit
De morbiditeit is het aantal personen die in een bepaalde tijdspanne door de ziekte
worden getroOen per eenheid van bevolking
Pathologie 1
,Nell De Moerloose 2025/2026
Mortaliteit
Mortaliteit (dodelijkheid) is het aantal sterfgevallen in de bevolking als gevolg van een
bepaalde ziekte gedurende een bepaalde tijdsperiode.
Etiologie en pathogenese
De etiologie is de oorzaak van een ziekte. (vb: genetisch, infectie, chemisch, straling, ...)
→ idiopathische etiologie: oorzaak is niet bekend
De pathogenese betekent het meestal stapsgewijze ontstaan, ontwikkelen en verloop
van een aandoening of ziekte
Classificatie naar oorzaak
Endogene ziekteoorzaken zijn aangeboren/ congenitale afwijkingen.
Exogene ziekteoorzaken zijn veroorzaakt door invloeden van buitenaf.
Endogene ziekteoorzaken
Erfelijke aandoeningen
Fout in het DNA dat in onze celkern zit onder de vorm van chromosomen (46, 23 paren)
→ bevatten alle informatie voor onze functies en eigenschappen
⇒ Numerieke chromosomale afwijkingen
→ aantal chromosomen wijkt af
Voorbeelden:
- 1 Patau syndroom (trisomie 13); 47,XY,+13
- 2 Edward syndroom (trisomie 18); 47,XY,+18
- 3 Turner syndroom; 45,X
- 4 Klinefelter syndroom; 47,XXY
Structurele chromosomale afwijkingen
→ wijken af in structuur
- Deletie: verdwijnen van chromosomaal fragment (vb: VCFS, Williams-Beuren, …)
- Duplicatie: verdubbelen
- Inversie: omkering
- Insertie: invoegen van een chromosomaal fragment in een ander chromosoom
- Translocatie: verplaatsing van een chromosomaal fragment naar een ander
chromosoom
VCFS: Velo Cardio Faciaal Syndroom
= CATCH 22: hartafwijking; abnormaal aangezicht; hypoplasie van de thymus
(onderontwikkeld, verzwakt afweersysteem); gespleten gehemelte; Hypocalcemie
→ deletie op chromosoom 22
Pathologie 2
, Nell De Moerloose 2025/2026
Opsporen met FISH analyse
→ stukje complementair DNA koppelen aan een kleur
→ kijken waar deze stukjes koppelen en of er dan kleur aanwezig is
Aangeboren, niet erfelijke aandoeningen
→ niet genetisch, wel aanwezig bij de geboorte door schadelijke inwerking op de foetus
(vooral tijdens de organogenese; orgaanvorming)
⇒ misvormde invloed op de foetus noemt men teratogeen e=ect
Infecties:
→ besmetting van de moeder door micro-organisme dat door de placenta naar de foetus
overgaat
Vb: Rubella = rodehond (vaccinatie)
→ veroorzaakt cataract, hartafwijkingen en doofheid
Stralen:
→ vermijden röntgenfoto’s
Chemisch:
→ medicatie, alcohol, drugs
Vb: Thalidomide (softenon): medicatie tegen ochtendmisselijkheid en slaapmiddel
→ bindt aan promotor van Vegf: zorgt ervoor dat er geen bloedvaten meer worden
aangemaakt bij de foetus
⇒ NU: gebruikt als behandeling van kanker
1. Kankercellen sturen signalen naar bloedvaten
2. Vorming van nieuwe bloedvaten richting de kanker: angiogenese
3. Door thalidomide wordt dit tegengehouden
Vb: FAS = Fetal Alcohol Syndrome door alcohol tijdens zwangerschap
→ mentale achterstand, niet erfelijk
Zuurstoftekort:
→ meest frequente oorzaak: bevalling zelf → gevolg: hersenbeschadiging
Erythroblastosis foetalis:
→ ziekte van de foetus door rhesusantagonisme tussen moeder en kind
Rh- = eiwit op rode bloedcellen; proteïne D afwezig
1e zwangerschap: Rh- moeder en Rh+ kind
Tijdens bevalling: bloed van moeder en kind komt met elkaar in aanraking
→ bloedcellen van de moeder maken antilichamen aan tegen Rh+
Na zwangerschap: Rh+ antilichamen blijven in de moeder haar bloed (+memory B)
2e zwangerschap: Rh+ kind wordt aangevallen door de Rh+ antilichamen van moeder
Pathologie 3
Pathologie
1. Inleidende begrippen
Pathologie (pathos= lijden; logos= leer): wetenschappelijke studie van ziekte
Empedocles Griekse filosoof 4 elementen:
vuur, water, aarde en lucht
Hippocrates Griekse arts 4 lichaamssappen (humores):
bloed, gele gal, zwarte gal en slijm
Galenus Griekse arts Ziekte ontstaat door verstoring tussen deze
vloeistoOen → humorale pathologie
Virchow Duitse arts Cellulaire pathologie
ziekte = beschadiging van de kleinste levende
eenheid; de cel
Epidemiologie
De epidemiologie is de studie van het vóórkomenen de verspreiding van ziekten onder
de bevolking.
→ wie er door de ziekte is getroOen en welke factoren daarbij een rol spelen
Incidentie
De incidentie is het aantal nieuwe gevallen van ziekte per tijdseenheid, per aantal van
de bevolking.
Nut van het in kaart brengen van gegevens: oorzaak ziekte vinden (vb: locatiegebonden)
Prevalentie
De prevalentie is het aantal gevallen per duizend of per honderdduizend op een
specifiek moment in de bevolking.
Morbiditeit
De morbiditeit is het aantal personen die in een bepaalde tijdspanne door de ziekte
worden getroOen per eenheid van bevolking
Pathologie 1
,Nell De Moerloose 2025/2026
Mortaliteit
Mortaliteit (dodelijkheid) is het aantal sterfgevallen in de bevolking als gevolg van een
bepaalde ziekte gedurende een bepaalde tijdsperiode.
Etiologie en pathogenese
De etiologie is de oorzaak van een ziekte. (vb: genetisch, infectie, chemisch, straling, ...)
→ idiopathische etiologie: oorzaak is niet bekend
De pathogenese betekent het meestal stapsgewijze ontstaan, ontwikkelen en verloop
van een aandoening of ziekte
Classificatie naar oorzaak
Endogene ziekteoorzaken zijn aangeboren/ congenitale afwijkingen.
Exogene ziekteoorzaken zijn veroorzaakt door invloeden van buitenaf.
Endogene ziekteoorzaken
Erfelijke aandoeningen
Fout in het DNA dat in onze celkern zit onder de vorm van chromosomen (46, 23 paren)
→ bevatten alle informatie voor onze functies en eigenschappen
⇒ Numerieke chromosomale afwijkingen
→ aantal chromosomen wijkt af
Voorbeelden:
- 1 Patau syndroom (trisomie 13); 47,XY,+13
- 2 Edward syndroom (trisomie 18); 47,XY,+18
- 3 Turner syndroom; 45,X
- 4 Klinefelter syndroom; 47,XXY
Structurele chromosomale afwijkingen
→ wijken af in structuur
- Deletie: verdwijnen van chromosomaal fragment (vb: VCFS, Williams-Beuren, …)
- Duplicatie: verdubbelen
- Inversie: omkering
- Insertie: invoegen van een chromosomaal fragment in een ander chromosoom
- Translocatie: verplaatsing van een chromosomaal fragment naar een ander
chromosoom
VCFS: Velo Cardio Faciaal Syndroom
= CATCH 22: hartafwijking; abnormaal aangezicht; hypoplasie van de thymus
(onderontwikkeld, verzwakt afweersysteem); gespleten gehemelte; Hypocalcemie
→ deletie op chromosoom 22
Pathologie 2
, Nell De Moerloose 2025/2026
Opsporen met FISH analyse
→ stukje complementair DNA koppelen aan een kleur
→ kijken waar deze stukjes koppelen en of er dan kleur aanwezig is
Aangeboren, niet erfelijke aandoeningen
→ niet genetisch, wel aanwezig bij de geboorte door schadelijke inwerking op de foetus
(vooral tijdens de organogenese; orgaanvorming)
⇒ misvormde invloed op de foetus noemt men teratogeen e=ect
Infecties:
→ besmetting van de moeder door micro-organisme dat door de placenta naar de foetus
overgaat
Vb: Rubella = rodehond (vaccinatie)
→ veroorzaakt cataract, hartafwijkingen en doofheid
Stralen:
→ vermijden röntgenfoto’s
Chemisch:
→ medicatie, alcohol, drugs
Vb: Thalidomide (softenon): medicatie tegen ochtendmisselijkheid en slaapmiddel
→ bindt aan promotor van Vegf: zorgt ervoor dat er geen bloedvaten meer worden
aangemaakt bij de foetus
⇒ NU: gebruikt als behandeling van kanker
1. Kankercellen sturen signalen naar bloedvaten
2. Vorming van nieuwe bloedvaten richting de kanker: angiogenese
3. Door thalidomide wordt dit tegengehouden
Vb: FAS = Fetal Alcohol Syndrome door alcohol tijdens zwangerschap
→ mentale achterstand, niet erfelijk
Zuurstoftekort:
→ meest frequente oorzaak: bevalling zelf → gevolg: hersenbeschadiging
Erythroblastosis foetalis:
→ ziekte van de foetus door rhesusantagonisme tussen moeder en kind
Rh- = eiwit op rode bloedcellen; proteïne D afwezig
1e zwangerschap: Rh- moeder en Rh+ kind
Tijdens bevalling: bloed van moeder en kind komt met elkaar in aanraking
→ bloedcellen van de moeder maken antilichamen aan tegen Rh+
Na zwangerschap: Rh+ antilichamen blijven in de moeder haar bloed (+memory B)
2e zwangerschap: Rh+ kind wordt aangevallen door de Rh+ antilichamen van moeder
Pathologie 3
