ETISCHE VRAAGSTUKKEN
0) INLEIDING VAN HET VAK
Rode draad: spanningsvelden
Ethiek toont zich in dillema’s waar er geen makkelijke oplossing is
spanning
Vb. ethische dillema’s
- abortus
- vondelingenschuif
- euthanasie
- vruchtwaterpunctie
- migratie
er zijn dus argumenten voor en tegen (= ethische dilemma)
Examen: alles linken aan de rode draad
Spanningsvelden:
- solidariteit (warm, koud)
- wantrouwend vs vertrouwend mensbeeld
- …
1) INLEIDING TOT ETISCHE VRAAGSTUKKEN
Ethiek:
- is het dat wat mensen van andere dieren scheidt?
dieren volgen hun instinct, wij mensen kunnen zeggen van nee dat kan
mss toch niet (wij hebben ethiek) -> is dus niet waar … het is niet hetgene
wat ons van dieren scheidt
- ἑthos: gewoonte, gebruik
Grote (geen seks met minderejarigen) en kleine (tafelgewoonten)
Gewoontes en gebruiken zijn gevaarlijk (wat is normaal) dwingend
Synoniem: moraal
- Ethiek = waarden en normen: hoe iets zou moeten zijn
We verwachten dat iemand vriendelijk, beleefd, oprecht … is
Hoe het is ≠ hoe het zou moeten zijn
,- 2 invalshoeken mogelijk:
* prescriptief: voorgeschreven, verplichten, regels, richtlijnen (vb. de deur
openhouden )
* descriptief: beschrijvend, hoe doen we het feitelijk? (we kennen de regels
wel maar volgen we die ook?) (vb. zijn mensen solidair, wordt er gegeven
aan een goed doel)
→ soms discours: iedereen sjoemelt als de kans zich voordoet (vb.
portemonnee)
- Sociaal werk is een ethisch beroep
wij gaan voortdurend in contact komen met ethiek en ethische
dilemma’s
Onrecht van een groep/individu in de samenleving
Onrechtvaardigheid: het ‘zou’ anders ‘moeten’: er is dus een norm
Geen neutrale opdracht vb. controle : in sommige gevallen moet je
controle uitvoeren, maar hoe rechtvaardig is het om die eisen te
stellen aan mensen
Methoden zijn niet ethisch neutraal (vb. empowerment): mensen in
hun kracht zetten, tegelijk zit daar ook een tendens in om ons op het
individu te focussen terwijl we beter de samenleving zouden
aanpassen
! waarschuwing !
Uitleg lijkt willekeur te suggereren (maakt niet uit wie waar staat) maar
die schijn bedriegt
Vb.1 Jij hebt andere normen dan ik moeten we relativeren
Vb.2 Mensenrechten lijken soms holle slogans te zijn
Maar die schijn bedriegt!
Vb.1 Gevaar van relativisme sommige normen tolereren we niet!
Vb.2 Ook al lappen ministers (en anderen) ze soms hun laars aan, het
blijven fundamenteel juridische principes
, 2) DESRIPTIEVE ETHIEK
2.1 Belang van het mensbeeld
- Handelen mensen ‘goed’?
Vaststellen hoe (on)ethisch we feitelijk handelen
Goed/slecht, sociaal/asociaal, eerlijk/oneerlijk,…
- Waar komt ethiek vandaan?
Zoeken naar natuur-lijke / biologische basis van (on)ethisch handelen
<-> Ethiek is gecreëerd vanuit de samenleving (door organisatie &
controle)
- Perspectief op de ander staat op een continuüm (het hoeft niet het een of
het ander te zijn)
Wantrouwend Vertrouwensvol
Iemand met:
Wantrouwend mensbeeld: weinig spontaan goed gedrag
vaststellen.
Vertrouwensvol mensbeeld: makkelijk spontaan goed gedrag
vaststellen.
Beide perspectieven zijn aanwezig in onze samenleving
MAAR achterliggende veronderstelling kan niet voor beide waar zijn!
Belang:
- Perspectief op de ander staat op een continuüm
Wantrouwend Vertrouwensvol
- Interactie met anderen staat op zelfde continuüm, en overlapt makkelijk
Controle / Containment Begeleiding /
Experiment
- Hoe we denken over de ander beïnvloedt hoe we de ander behandelen
- Bovendien: risico op self-fulfilling prophecy
0) INLEIDING VAN HET VAK
Rode draad: spanningsvelden
Ethiek toont zich in dillema’s waar er geen makkelijke oplossing is
spanning
Vb. ethische dillema’s
- abortus
- vondelingenschuif
- euthanasie
- vruchtwaterpunctie
- migratie
er zijn dus argumenten voor en tegen (= ethische dilemma)
Examen: alles linken aan de rode draad
Spanningsvelden:
- solidariteit (warm, koud)
- wantrouwend vs vertrouwend mensbeeld
- …
1) INLEIDING TOT ETISCHE VRAAGSTUKKEN
Ethiek:
- is het dat wat mensen van andere dieren scheidt?
dieren volgen hun instinct, wij mensen kunnen zeggen van nee dat kan
mss toch niet (wij hebben ethiek) -> is dus niet waar … het is niet hetgene
wat ons van dieren scheidt
- ἑthos: gewoonte, gebruik
Grote (geen seks met minderejarigen) en kleine (tafelgewoonten)
Gewoontes en gebruiken zijn gevaarlijk (wat is normaal) dwingend
Synoniem: moraal
- Ethiek = waarden en normen: hoe iets zou moeten zijn
We verwachten dat iemand vriendelijk, beleefd, oprecht … is
Hoe het is ≠ hoe het zou moeten zijn
,- 2 invalshoeken mogelijk:
* prescriptief: voorgeschreven, verplichten, regels, richtlijnen (vb. de deur
openhouden )
* descriptief: beschrijvend, hoe doen we het feitelijk? (we kennen de regels
wel maar volgen we die ook?) (vb. zijn mensen solidair, wordt er gegeven
aan een goed doel)
→ soms discours: iedereen sjoemelt als de kans zich voordoet (vb.
portemonnee)
- Sociaal werk is een ethisch beroep
wij gaan voortdurend in contact komen met ethiek en ethische
dilemma’s
Onrecht van een groep/individu in de samenleving
Onrechtvaardigheid: het ‘zou’ anders ‘moeten’: er is dus een norm
Geen neutrale opdracht vb. controle : in sommige gevallen moet je
controle uitvoeren, maar hoe rechtvaardig is het om die eisen te
stellen aan mensen
Methoden zijn niet ethisch neutraal (vb. empowerment): mensen in
hun kracht zetten, tegelijk zit daar ook een tendens in om ons op het
individu te focussen terwijl we beter de samenleving zouden
aanpassen
! waarschuwing !
Uitleg lijkt willekeur te suggereren (maakt niet uit wie waar staat) maar
die schijn bedriegt
Vb.1 Jij hebt andere normen dan ik moeten we relativeren
Vb.2 Mensenrechten lijken soms holle slogans te zijn
Maar die schijn bedriegt!
Vb.1 Gevaar van relativisme sommige normen tolereren we niet!
Vb.2 Ook al lappen ministers (en anderen) ze soms hun laars aan, het
blijven fundamenteel juridische principes
, 2) DESRIPTIEVE ETHIEK
2.1 Belang van het mensbeeld
- Handelen mensen ‘goed’?
Vaststellen hoe (on)ethisch we feitelijk handelen
Goed/slecht, sociaal/asociaal, eerlijk/oneerlijk,…
- Waar komt ethiek vandaan?
Zoeken naar natuur-lijke / biologische basis van (on)ethisch handelen
<-> Ethiek is gecreëerd vanuit de samenleving (door organisatie &
controle)
- Perspectief op de ander staat op een continuüm (het hoeft niet het een of
het ander te zijn)
Wantrouwend Vertrouwensvol
Iemand met:
Wantrouwend mensbeeld: weinig spontaan goed gedrag
vaststellen.
Vertrouwensvol mensbeeld: makkelijk spontaan goed gedrag
vaststellen.
Beide perspectieven zijn aanwezig in onze samenleving
MAAR achterliggende veronderstelling kan niet voor beide waar zijn!
Belang:
- Perspectief op de ander staat op een continuüm
Wantrouwend Vertrouwensvol
- Interactie met anderen staat op zelfde continuüm, en overlapt makkelijk
Controle / Containment Begeleiding /
Experiment
- Hoe we denken over de ander beïnvloedt hoe we de ander behandelen
- Bovendien: risico op self-fulfilling prophecy
