Samenvatting Bestuursrecht | UGent | 2025-26 (17/20 eerste zit)

SAMENVATTING BESTUURSRECHT

2025-2026




Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen
Deel II. Besluitvormingsinstrumentarium van het bestuur
Deel III. Mensen en middelen van het bestuur
Deel IV. Bestuursorganisatie en het begrip bestuur
Deel V. Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Deel VI. Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Deel VII. Gastcollege: Gemeentelijke organisatie en werking




1

,Deel I: Bestuursrecht: begrip, indeling, k enmerken en bronnen
Definitie bestuursrecht
Onderscheid privaat vs. publiekrecht

Privaat recht: tussen private personen

Publiek recht:

- Organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin  in algemeen)
- Tussen overheden onderling
- Tussen overheid en private personen

*Overheid, bestuur, uitvoerende macht = synoniemen




Het bestuursrecht?

“Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de bevoegdheden en de
werking van de organen die met uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen
die noch tot de wetgevende, noch tot de RM behoren.” (werkdefinitie)

 Raakt aan diverse facetten van het dagelijks leven
o Vb. beroep tegen afschaffing verbouwpremies voor welverdienden
 Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de ‘uitvoerende machten’ (in strikte
zin)
o Vb. FOD-justitie, OCMW, NMBS, DeLijn, SOgent
 Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de ‘functies’



Bestuursrecht?
Maar:
- Wie is ‘de uitvoerende macht’?
 Art. 37 GW: federale UM = Koning
- Dus OCMW’s, DeLijn vallen er niet onder
- Het bestuursrecht gaat verder dan ‘uitvoeren’/’besturen’ en omvat bv.:
 Ook ‘regelgevende’ (reglementaire) bevoegdheid, bv. van de Koning,
van gemeenten (politiereglement, belastingsreglement, …)



2

,  Ook ‘geschillenbeslechting’ (‘handhaving’) door besturen (bv. GAS-
boete)
 Bestuurlijke handelingen van WM en RM (bv. Tuchtbeslissing,
aanwerving administratief personeel)


Indeling: algemeen vs. bijzonder bestuursrecht
Algemeen bestuursrecht

 Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht regelen
o Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen vn behoorlijk bestuur,
…

Bijzonder bestuursrecht

 Betreft diverse specifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht (vaak zeer
technisch, gedetailleerd, met eigen begrippensystematiek en werking)
o Bv. omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht, fiscaalrecht,
…
 = verzamelnaam voor reeks vn bijzondere rechtstakken binnen dat globale
bestuursrecht



Kenmerken van het bestuursrecht
1. Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht

Bestuursrecht = uitzonderingsrecht?
 Ontstaan als uitzonderingsrecht op het privaatrecht
o Vroeger bestond geen bestuursrecht
 Bijzondere voorrechten (bv. EBR)
o Beschikt over bijzonder instrumentarium  EBR
 Bijzondere verplichtingen (bv. (formele) motiveringsplicht, geen vrije keuze in
medecontractant, …)  om willekeur te vermijden
Nuancering van uitzonderingspositie
̶ Nu: bestuursrecht = alomvattende, volwaardige aparte rechtstak
̶ Bestuursrecht blijft verbonden met het privaatrecht
→ scheiding publiek- en privaatrecht steeds meer onder druk
̶ Wisselwerking met het privaatrecht (‘privatisering’ van het
bestuursrecht)
 Privatisering
o Besturen handelen soms via privaatrechtelijke
middelen (bv. private aankoop ipv onteigening van
grond)
 Redenen: goedkoper, eenvoudiger, efficiënter
o → Bestuursrecht “wordt opnieuw een beetje
privaatrecht”

̶ Naar een meer onderhandelend of ‘horizontaal’ bestuur
 Horizontalisering


3

, o Moderne OH betrekt burgers in besluitvorming.
o Burgers worden partners in het bestuur.
 Vb: inspraak- en participatieprocedures, soms
zelfs wettelijk verplicht


2. Meergelaagdheid van het bestuursrecht

- Fragmentarisch karakter v Belgisch bestuursrecht door diverse
staatshervormingen:
 ‘Vlaams’, ‘Waals’, ‘Brussels’ bestuursrecht
- Overgave van bevoegdheden, incl bestuursrechtelijke
- Per deelniveau = apart bestuursrecht
- vb. Veel verch regels voor energiesector

- Maar ook harmonisering van het bestuursrecht:

 Opmars ‘Europees bestuursrecht’, bv.:

- EU-regelgeving met invloed op nationaal bestuursrecht

- Gemeenschappelijke regels en beginselen van bestuursrecht in
alle Europese landen (vb. Gelijkheidsbeginsel)

- Invloed Raad van Europa en rechtspraak EHRM (bv. art. 6 EVRM,
…)



Bronnen van het bestuursrecht
 Geen ‘Algemene wet bestuursrecht’ (geen codex)
o Waaier aan normen en regels
 Wel al op Vlaams niveau: decreet lokaal bestuur & kaderdecreet
Vlaamse handhaving

1. Metaprincipes- of waarden van het bestuursrecht (de ‘wortels’)
o Van waaruit bestuursrecht is ontstaan

Onderscheid:
- (Meta)constitutionele principes (grondwettelijke wortels of waarden)
- Beginselen van ‘good governance’



(Meta)constitutionele principes
 A. Principe van de scheiding der machten
 B. Rechtstaat-beginsel of ‘rule of law’
 C. Democratiebeginsel


A. Principe van de scheiding der machten

 Algemeen rechtsbeginsel (ongeschreven)


4