SAMENVATTING BESTUURSRECHT
2025-2026
Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen
Deel II. Besluitvormingsinstrumentarium van het bestuur
Deel III. Mensen en middelen van het bestuur
Deel IV. Bestuursorganisatie en het begrip bestuur
Deel V. Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Deel VI. Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Deel VII. Gastcollege: Gemeentelijke organisatie en werking
1
,Deel I: Bestuursrecht: begrip, indeling, k enmerken en bronnen
Definitie bestuursrecht
Onderscheid privaat vs. publiekrecht
Privaat recht: tussen private personen
Publiek recht:
- Organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin in algemeen)
- Tussen overheden onderling
- Tussen overheid en private personen
*Overheid, bestuur, uitvoerende macht = synoniemen
Het bestuursrecht?
“Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de bevoegdheden en de
werking van de organen die met uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen
die noch tot de wetgevende, noch tot de RM behoren.” (werkdefinitie)
Raakt aan diverse facetten van het dagelijks leven
o Vb. beroep tegen afschaffing verbouwpremies voor welverdienden
Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de ‘uitvoerende machten’ (in strikte
zin)
o Vb. FOD-justitie, OCMW, NMBS, DeLijn, SOgent
Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de ‘functies’
Bestuursrecht?
Maar:
- Wie is ‘de uitvoerende macht’?
Art. 37 GW: federale UM = Koning
- Dus OCMW’s, DeLijn vallen er niet onder
- Het bestuursrecht gaat verder dan ‘uitvoeren’/’besturen’ en omvat bv.:
Ook ‘regelgevende’ (reglementaire) bevoegdheid, bv. van de Koning,
van gemeenten (politiereglement, belastingsreglement, …)
2
, Ook ‘geschillenbeslechting’ (‘handhaving’) door besturen (bv. GAS-
boete)
Bestuurlijke handelingen van WM en RM (bv. Tuchtbeslissing,
aanwerving administratief personeel)
Indeling: algemeen vs. bijzonder bestuursrecht
Algemeen bestuursrecht
Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht regelen
o Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen vn behoorlijk bestuur,
…
Bijzonder bestuursrecht
Betreft diverse specifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht (vaak zeer
technisch, gedetailleerd, met eigen begrippensystematiek en werking)
o Bv. omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht, fiscaalrecht,
…
= verzamelnaam voor reeks vn bijzondere rechtstakken binnen dat globale
bestuursrecht
Kenmerken van het bestuursrecht
1. Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht
Bestuursrecht = uitzonderingsrecht?
Ontstaan als uitzonderingsrecht op het privaatrecht
o Vroeger bestond geen bestuursrecht
Bijzondere voorrechten (bv. EBR)
o Beschikt over bijzonder instrumentarium EBR
Bijzondere verplichtingen (bv. (formele) motiveringsplicht, geen vrije keuze in
medecontractant, …) om willekeur te vermijden
Nuancering van uitzonderingspositie
̶ Nu: bestuursrecht = alomvattende, volwaardige aparte rechtstak
̶ Bestuursrecht blijft verbonden met het privaatrecht
→ scheiding publiek- en privaatrecht steeds meer onder druk
̶ Wisselwerking met het privaatrecht (‘privatisering’ van het
bestuursrecht)
Privatisering
o Besturen handelen soms via privaatrechtelijke
middelen (bv. private aankoop ipv onteigening van
grond)
Redenen: goedkoper, eenvoudiger, efficiënter
o → Bestuursrecht “wordt opnieuw een beetje
privaatrecht”
̶ Naar een meer onderhandelend of ‘horizontaal’ bestuur
Horizontalisering
3
, o Moderne OH betrekt burgers in besluitvorming.
o Burgers worden partners in het bestuur.
Vb: inspraak- en participatieprocedures, soms
zelfs wettelijk verplicht
2. Meergelaagdheid van het bestuursrecht
- Fragmentarisch karakter v Belgisch bestuursrecht door diverse
staatshervormingen:
‘Vlaams’, ‘Waals’, ‘Brussels’ bestuursrecht
- Overgave van bevoegdheden, incl bestuursrechtelijke
- Per deelniveau = apart bestuursrecht
- vb. Veel verch regels voor energiesector
- Maar ook harmonisering van het bestuursrecht:
Opmars ‘Europees bestuursrecht’, bv.:
- EU-regelgeving met invloed op nationaal bestuursrecht
- Gemeenschappelijke regels en beginselen van bestuursrecht in
alle Europese landen (vb. Gelijkheidsbeginsel)
- Invloed Raad van Europa en rechtspraak EHRM (bv. art. 6 EVRM,
…)
Bronnen van het bestuursrecht
Geen ‘Algemene wet bestuursrecht’ (geen codex)
o Waaier aan normen en regels
Wel al op Vlaams niveau: decreet lokaal bestuur & kaderdecreet
Vlaamse handhaving
1. Metaprincipes- of waarden van het bestuursrecht (de ‘wortels’)
o Van waaruit bestuursrecht is ontstaan
Onderscheid:
- (Meta)constitutionele principes (grondwettelijke wortels of waarden)
- Beginselen van ‘good governance’
(Meta)constitutionele principes
A. Principe van de scheiding der machten
B. Rechtstaat-beginsel of ‘rule of law’
C. Democratiebeginsel
A. Principe van de scheiding der machten
Algemeen rechtsbeginsel (ongeschreven)
4
2025-2026
Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen
Deel II. Besluitvormingsinstrumentarium van het bestuur
Deel III. Mensen en middelen van het bestuur
Deel IV. Bestuursorganisatie en het begrip bestuur
Deel V. Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Deel VI. Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Deel VII. Gastcollege: Gemeentelijke organisatie en werking
1
,Deel I: Bestuursrecht: begrip, indeling, k enmerken en bronnen
Definitie bestuursrecht
Onderscheid privaat vs. publiekrecht
Privaat recht: tussen private personen
Publiek recht:
- Organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin in algemeen)
- Tussen overheden onderling
- Tussen overheid en private personen
*Overheid, bestuur, uitvoerende macht = synoniemen
Het bestuursrecht?
“Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de bevoegdheden en de
werking van de organen die met uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen
die noch tot de wetgevende, noch tot de RM behoren.” (werkdefinitie)
Raakt aan diverse facetten van het dagelijks leven
o Vb. beroep tegen afschaffing verbouwpremies voor welverdienden
Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de ‘uitvoerende machten’ (in strikte
zin)
o Vb. FOD-justitie, OCMW, NMBS, DeLijn, SOgent
Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de ‘functies’
Bestuursrecht?
Maar:
- Wie is ‘de uitvoerende macht’?
Art. 37 GW: federale UM = Koning
- Dus OCMW’s, DeLijn vallen er niet onder
- Het bestuursrecht gaat verder dan ‘uitvoeren’/’besturen’ en omvat bv.:
Ook ‘regelgevende’ (reglementaire) bevoegdheid, bv. van de Koning,
van gemeenten (politiereglement, belastingsreglement, …)
2
, Ook ‘geschillenbeslechting’ (‘handhaving’) door besturen (bv. GAS-
boete)
Bestuurlijke handelingen van WM en RM (bv. Tuchtbeslissing,
aanwerving administratief personeel)
Indeling: algemeen vs. bijzonder bestuursrecht
Algemeen bestuursrecht
Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht regelen
o Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen vn behoorlijk bestuur,
…
Bijzonder bestuursrecht
Betreft diverse specifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht (vaak zeer
technisch, gedetailleerd, met eigen begrippensystematiek en werking)
o Bv. omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht, fiscaalrecht,
…
= verzamelnaam voor reeks vn bijzondere rechtstakken binnen dat globale
bestuursrecht
Kenmerken van het bestuursrecht
1. Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht
Bestuursrecht = uitzonderingsrecht?
Ontstaan als uitzonderingsrecht op het privaatrecht
o Vroeger bestond geen bestuursrecht
Bijzondere voorrechten (bv. EBR)
o Beschikt over bijzonder instrumentarium EBR
Bijzondere verplichtingen (bv. (formele) motiveringsplicht, geen vrije keuze in
medecontractant, …) om willekeur te vermijden
Nuancering van uitzonderingspositie
̶ Nu: bestuursrecht = alomvattende, volwaardige aparte rechtstak
̶ Bestuursrecht blijft verbonden met het privaatrecht
→ scheiding publiek- en privaatrecht steeds meer onder druk
̶ Wisselwerking met het privaatrecht (‘privatisering’ van het
bestuursrecht)
Privatisering
o Besturen handelen soms via privaatrechtelijke
middelen (bv. private aankoop ipv onteigening van
grond)
Redenen: goedkoper, eenvoudiger, efficiënter
o → Bestuursrecht “wordt opnieuw een beetje
privaatrecht”
̶ Naar een meer onderhandelend of ‘horizontaal’ bestuur
Horizontalisering
3
, o Moderne OH betrekt burgers in besluitvorming.
o Burgers worden partners in het bestuur.
Vb: inspraak- en participatieprocedures, soms
zelfs wettelijk verplicht
2. Meergelaagdheid van het bestuursrecht
- Fragmentarisch karakter v Belgisch bestuursrecht door diverse
staatshervormingen:
‘Vlaams’, ‘Waals’, ‘Brussels’ bestuursrecht
- Overgave van bevoegdheden, incl bestuursrechtelijke
- Per deelniveau = apart bestuursrecht
- vb. Veel verch regels voor energiesector
- Maar ook harmonisering van het bestuursrecht:
Opmars ‘Europees bestuursrecht’, bv.:
- EU-regelgeving met invloed op nationaal bestuursrecht
- Gemeenschappelijke regels en beginselen van bestuursrecht in
alle Europese landen (vb. Gelijkheidsbeginsel)
- Invloed Raad van Europa en rechtspraak EHRM (bv. art. 6 EVRM,
…)
Bronnen van het bestuursrecht
Geen ‘Algemene wet bestuursrecht’ (geen codex)
o Waaier aan normen en regels
Wel al op Vlaams niveau: decreet lokaal bestuur & kaderdecreet
Vlaamse handhaving
1. Metaprincipes- of waarden van het bestuursrecht (de ‘wortels’)
o Van waaruit bestuursrecht is ontstaan
Onderscheid:
- (Meta)constitutionele principes (grondwettelijke wortels of waarden)
- Beginselen van ‘good governance’
(Meta)constitutionele principes
A. Principe van de scheiding der machten
B. Rechtstaat-beginsel of ‘rule of law’
C. Democratiebeginsel
A. Principe van de scheiding der machten
Algemeen rechtsbeginsel (ongeschreven)
4
