KWALITATIEVE METHODEN
SAMENVATTING
HOOFDSTUK 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK? (HANDBOEK P13-24)
Klassieke verklaringen: niet geheel correct/volledig
• Verwijzing naar soort gegevens waarmee men werkt
o Cijfers = kwantitatief
o Niet-cijfermatige; woorden = kwalitatief?
• Verwijzing naar schaal van onderzoek
o Grootschalig en/of “representatief” = kwantitatief
o Kleinschalig = kwalitatief?
• Verwijzing naar welbepaalde technieken van dataverzameling
o Diepte-interviews; focusgroep-interviews; participatieve observaties; analyse van
persoonlijke documenten; etc.
WEL niet enkel aanpak, maar WAT!
‘(…) kwalitatieve onderzoeksmethoden worden gebruikt om de aard van sociale verschijnselen te
onderzoeken. Dit houdt in dat kwalitatief onderzoek zich voornamelijk bezighoudt met de eigenschappen,
de gesteldheid en het karakter van verschijnselen als interacties, situaties, groeperingen, problemen etc.’
(Maso, 1987:11; eigen klemtoon)
Verschil kwantitatief & kwalitatief niet louter hoe je zaken onderzoekt, maar ook van wat je onderzoekt
KENMERKEN KWALITATIEF ONDERZOEK
1. Vraagstelling & doel van onderzoek
2. Onderzoeksdesign
3. Dataverzamelingsmethode
4. Analyse
5. Rapportering
KENMERK 1: VRAAG & DOELSTELLING
DAGELIJKSE WERKELIJKHEID STAAT CENTRAAL
Wiens betekenisgeving is belangrijk? Onderzoeker (outsider, etic) of de onderzochten (insider, emic)?
deductief benadering → inductieve benadering
Wereldbeeld van de onderzoeker (paradigma)!
Mortelmans: “transcendentale realisten” = sociale fenomenen bestaan in ons brein en er los van
≠ positivisme: de wereld bestaat los van het brein
≠ constructivisme: de wereld bestaat enkel in het brein
1
,VRAAGSTELLING ANDERS: SOCIALE PROCESSEN EN/OF COMPLEXE THEMA’S
NIET WEL
Hoe zijn sociale processen ?
Hoe vaak, hoe sterk is dit verband?
Hoe komt het dat men die betekenis geeft ?
Inzicht zoeken in complexe thema’s
KENMERK 2: ONDERZOEKSDESIGN
1. Flexibel: plan is noodzakelijk maar open voor verandering
2. Gericht op natuurlijke omgeving: context en betekenisgeven wederzijds beïnvloedende
factoren
3. “Holistisch” begrijpen van de context: systematisch, allesomvattend, geïntegreerd (vs.
specifiek klein stuk, alleenstaand, los)
Voorbeeld: Wonder – icon project (2015 – 2027) → 2 woonzorgcentra, partners in project rond inzet van
sociale robots bij dwaal of onrustig gedrag bewoners
KENMERKT 3: DATAVERZAMELINGSMETHODE
1. Uitgebreid gamma methoden
2. Vaak meerdere methoden, maar één dominant
3. Gebruik methoden flexibel
4. Vaak intens en/of langdurig contact met veld
5. Balans betrokkenheid en afstand nemen
6. Iteratief verzamelen en analyseren
Kwalitatieve methoden te vaak = aan dit kenmerk
KENMERK 4: ANALYSE
1. (Eerder) op basis van teksten
2. Cijfers kunnen helpen : context onderzoeksdomein, als randinformatie
3. Doel is betekenis achterhalen
4. Processen staan centraal
5. In diepte te begrijpen en niet statistisch representatief
6. Geen voorgeprogrammeerde routines in analyse software
HOE ANALYSEREN? PROCEDURES
≠ statistische procedures
= zoeken naar inzicht in betekenisgeving
Hoe? ‘Verstehende’ methode (Weber): ‘role taking’ (Mead) oftewel het vermogen je te verplaatsen in de
positie van individu of groep → Als eerste stap en dan (vaak)…
Als tweede stap verder gaan dan ‘inner-perspective’ op sociale
werkelijkheid bv. door categoriseren in begrippen o.a. Grounded
theory, en/of bestaande theoretisch/conceptuele kaders toe te
passen als bril bv. kwalitatieve analyse software Nvivo met code
tree
2
,KENMERK 5: RAPPORTERING
1. Onderzochten worden betrokken: feedback op resultaten, vorm van kwaliteitscontrole
2. Zoveel mogelijk context van het geheel: dus niet zo compact mogelijk, materiaal laten spreken
3. Invloed van onderzoeker geëxpliciteerd: wat is jou achtergrond, wereldbeeld, …
Voorbeeld examenvraag: Wat zijn de 5 kenmerken van kwalitatief onderzoek? Leg ze uit.
KWANTITATIEF ONDERZOEK: VERRE FAMILIE OF AANGETROUWD?
METHODENSTRIJD: KLASSIEKE VERWIJTEN
1. Niet = wetenschappelijk
2. = Persoonlijke opinies
3. = “Soft” onderzoek
4. = Kleine & niet gerandomiseerde steekproef
Jaren 90: vooroordelen over kwalitatief onderzoek → Mensen hebben een duidelijker beeld van wat goed
kwantitatief onderzoek is dan wat goed kwalitatief onderzoek is
NIET = WETENSCHAPPELIJK
• “wetenschap” = ?
• Wereldbeeld/paradigma
• Als enkel wetenschap = positivisme → Dan geen wetenschappelijke methode
• Maar: Als je ander paradigma accepteert → Dan wel wetenschappelijk
• Want: Systematiek en kennis nodig om het goed uit te voeren
PERSOONLIJKE OPINIES
• Niet opinies onderzoeker, maar onderzochten staan centraal
• Niet enkel opinies, maar ook gedrag
• Onderzoeker moet eigen achtergrond expliciteren
• Systematische analyse procedures, met checks* voorbij persoonlijke opinie (*daarom is het
hoofdstuk over kwaliteitsvereisten van kwalitatief onderzoek zo belangrijk)
“SOFT” ONDERZOEK
• Als soft = onnauwkeurig, onzorgvuldig
• Slechts perceptie → Oorzaak: openheid van design en analyse process, maar er zijn geijkte
procedures om te volgen (daarom is je “methodologie” sectie in je paper zo belangrijk voor
geloofwaardigheid)
• Als soft = geen “exact” cijfer → cijfers hebben grotere geloofswaarde, maar andere aard van data,
andere informatie dan tekst
Het gaat ook over geloofwaardigheid → Welke methodes heb je gebruikt? → Belangrijk om te vermelden
voor vertrouwen
3
, KLEINE & NIET GERANDOMISEERDE STEEKPROEF
En dus = niet generaliseerbaar? Ja, niet generaliseerbaar naar populatie, maar wel generaliseerbaar naar
theoretisch kader
Betekent niet onbetrouwbaar; enkel anders want: eigen procedures/regels, onder andere:
• Theoretische steekproef (voor kwalitatieve steekproeven zie HOC 3)
• Tussentijdse analyse tot saturatie
Mensen selecteren op basis van kenmerken van waar we naar op zoek zijn!
KWALITATIEF ONDERZOEK IS BETER & DIEPGAANDER?
Dan doe je mee aan methoden strijd
Opletten: ene benadering is niet beter dan andere!
• Keuze gehanteerde onderzoeksbenadering is afhankelijk van onderzoeksvraag!
• Kritiek op kwantitatief onderzoek is vaak eerder kritiek op (post)positivistische/empiristische
benadering
WAAROM KWALITATIEVE METHODEN?
• Belangrijkste punten: kwalitatief onderzoek nodig
• Kwantitatieve benaderingen zijn ontoereikend
o Individuen zijn niet de bron van waarheid, waarden of cultuur
o Context is van belang
o De toekomst hoeft niet op het verleden te lijken
• De juiste vragen stellen
o Wat weten we over de samenleving en waarom? Bijvoorbeeld raciale categorieën en
replicatie
o Wie ontwerpt, wie neemt deel en wie is erbij betrokken
4
SAMENVATTING
HOOFDSTUK 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK? (HANDBOEK P13-24)
Klassieke verklaringen: niet geheel correct/volledig
• Verwijzing naar soort gegevens waarmee men werkt
o Cijfers = kwantitatief
o Niet-cijfermatige; woorden = kwalitatief?
• Verwijzing naar schaal van onderzoek
o Grootschalig en/of “representatief” = kwantitatief
o Kleinschalig = kwalitatief?
• Verwijzing naar welbepaalde technieken van dataverzameling
o Diepte-interviews; focusgroep-interviews; participatieve observaties; analyse van
persoonlijke documenten; etc.
WEL niet enkel aanpak, maar WAT!
‘(…) kwalitatieve onderzoeksmethoden worden gebruikt om de aard van sociale verschijnselen te
onderzoeken. Dit houdt in dat kwalitatief onderzoek zich voornamelijk bezighoudt met de eigenschappen,
de gesteldheid en het karakter van verschijnselen als interacties, situaties, groeperingen, problemen etc.’
(Maso, 1987:11; eigen klemtoon)
Verschil kwantitatief & kwalitatief niet louter hoe je zaken onderzoekt, maar ook van wat je onderzoekt
KENMERKEN KWALITATIEF ONDERZOEK
1. Vraagstelling & doel van onderzoek
2. Onderzoeksdesign
3. Dataverzamelingsmethode
4. Analyse
5. Rapportering
KENMERK 1: VRAAG & DOELSTELLING
DAGELIJKSE WERKELIJKHEID STAAT CENTRAAL
Wiens betekenisgeving is belangrijk? Onderzoeker (outsider, etic) of de onderzochten (insider, emic)?
deductief benadering → inductieve benadering
Wereldbeeld van de onderzoeker (paradigma)!
Mortelmans: “transcendentale realisten” = sociale fenomenen bestaan in ons brein en er los van
≠ positivisme: de wereld bestaat los van het brein
≠ constructivisme: de wereld bestaat enkel in het brein
1
,VRAAGSTELLING ANDERS: SOCIALE PROCESSEN EN/OF COMPLEXE THEMA’S
NIET WEL
Hoe zijn sociale processen ?
Hoe vaak, hoe sterk is dit verband?
Hoe komt het dat men die betekenis geeft ?
Inzicht zoeken in complexe thema’s
KENMERK 2: ONDERZOEKSDESIGN
1. Flexibel: plan is noodzakelijk maar open voor verandering
2. Gericht op natuurlijke omgeving: context en betekenisgeven wederzijds beïnvloedende
factoren
3. “Holistisch” begrijpen van de context: systematisch, allesomvattend, geïntegreerd (vs.
specifiek klein stuk, alleenstaand, los)
Voorbeeld: Wonder – icon project (2015 – 2027) → 2 woonzorgcentra, partners in project rond inzet van
sociale robots bij dwaal of onrustig gedrag bewoners
KENMERKT 3: DATAVERZAMELINGSMETHODE
1. Uitgebreid gamma methoden
2. Vaak meerdere methoden, maar één dominant
3. Gebruik methoden flexibel
4. Vaak intens en/of langdurig contact met veld
5. Balans betrokkenheid en afstand nemen
6. Iteratief verzamelen en analyseren
Kwalitatieve methoden te vaak = aan dit kenmerk
KENMERK 4: ANALYSE
1. (Eerder) op basis van teksten
2. Cijfers kunnen helpen : context onderzoeksdomein, als randinformatie
3. Doel is betekenis achterhalen
4. Processen staan centraal
5. In diepte te begrijpen en niet statistisch representatief
6. Geen voorgeprogrammeerde routines in analyse software
HOE ANALYSEREN? PROCEDURES
≠ statistische procedures
= zoeken naar inzicht in betekenisgeving
Hoe? ‘Verstehende’ methode (Weber): ‘role taking’ (Mead) oftewel het vermogen je te verplaatsen in de
positie van individu of groep → Als eerste stap en dan (vaak)…
Als tweede stap verder gaan dan ‘inner-perspective’ op sociale
werkelijkheid bv. door categoriseren in begrippen o.a. Grounded
theory, en/of bestaande theoretisch/conceptuele kaders toe te
passen als bril bv. kwalitatieve analyse software Nvivo met code
tree
2
,KENMERK 5: RAPPORTERING
1. Onderzochten worden betrokken: feedback op resultaten, vorm van kwaliteitscontrole
2. Zoveel mogelijk context van het geheel: dus niet zo compact mogelijk, materiaal laten spreken
3. Invloed van onderzoeker geëxpliciteerd: wat is jou achtergrond, wereldbeeld, …
Voorbeeld examenvraag: Wat zijn de 5 kenmerken van kwalitatief onderzoek? Leg ze uit.
KWANTITATIEF ONDERZOEK: VERRE FAMILIE OF AANGETROUWD?
METHODENSTRIJD: KLASSIEKE VERWIJTEN
1. Niet = wetenschappelijk
2. = Persoonlijke opinies
3. = “Soft” onderzoek
4. = Kleine & niet gerandomiseerde steekproef
Jaren 90: vooroordelen over kwalitatief onderzoek → Mensen hebben een duidelijker beeld van wat goed
kwantitatief onderzoek is dan wat goed kwalitatief onderzoek is
NIET = WETENSCHAPPELIJK
• “wetenschap” = ?
• Wereldbeeld/paradigma
• Als enkel wetenschap = positivisme → Dan geen wetenschappelijke methode
• Maar: Als je ander paradigma accepteert → Dan wel wetenschappelijk
• Want: Systematiek en kennis nodig om het goed uit te voeren
PERSOONLIJKE OPINIES
• Niet opinies onderzoeker, maar onderzochten staan centraal
• Niet enkel opinies, maar ook gedrag
• Onderzoeker moet eigen achtergrond expliciteren
• Systematische analyse procedures, met checks* voorbij persoonlijke opinie (*daarom is het
hoofdstuk over kwaliteitsvereisten van kwalitatief onderzoek zo belangrijk)
“SOFT” ONDERZOEK
• Als soft = onnauwkeurig, onzorgvuldig
• Slechts perceptie → Oorzaak: openheid van design en analyse process, maar er zijn geijkte
procedures om te volgen (daarom is je “methodologie” sectie in je paper zo belangrijk voor
geloofwaardigheid)
• Als soft = geen “exact” cijfer → cijfers hebben grotere geloofswaarde, maar andere aard van data,
andere informatie dan tekst
Het gaat ook over geloofwaardigheid → Welke methodes heb je gebruikt? → Belangrijk om te vermelden
voor vertrouwen
3
, KLEINE & NIET GERANDOMISEERDE STEEKPROEF
En dus = niet generaliseerbaar? Ja, niet generaliseerbaar naar populatie, maar wel generaliseerbaar naar
theoretisch kader
Betekent niet onbetrouwbaar; enkel anders want: eigen procedures/regels, onder andere:
• Theoretische steekproef (voor kwalitatieve steekproeven zie HOC 3)
• Tussentijdse analyse tot saturatie
Mensen selecteren op basis van kenmerken van waar we naar op zoek zijn!
KWALITATIEF ONDERZOEK IS BETER & DIEPGAANDER?
Dan doe je mee aan methoden strijd
Opletten: ene benadering is niet beter dan andere!
• Keuze gehanteerde onderzoeksbenadering is afhankelijk van onderzoeksvraag!
• Kritiek op kwantitatief onderzoek is vaak eerder kritiek op (post)positivistische/empiristische
benadering
WAAROM KWALITATIEVE METHODEN?
• Belangrijkste punten: kwalitatief onderzoek nodig
• Kwantitatieve benaderingen zijn ontoereikend
o Individuen zijn niet de bron van waarheid, waarden of cultuur
o Context is van belang
o De toekomst hoeft niet op het verleden te lijken
• De juiste vragen stellen
o Wat weten we over de samenleving en waarom? Bijvoorbeeld raciale categorieën en
replicatie
o Wie ontwerpt, wie neemt deel en wie is erbij betrokken
4
