BELEIDS- EN MARKTANALYSE
SAMENVATTING
INTRODUCTIE
ACHTERGROND BELEIDSANALYSE
UITGANGSPUNT VAN HET BELEIDSANALYTISCH ONDERZOEK
1. Wat is het probleem?
2. Welke acties kunnen we ondernemen / welke beleidsopties zijn er?
3. Wat zijn de gevolgen van de verschillende opties? En welke beleidsoptie is het meest wenselijk?
4. Welke zijn de uitkomsten van de gekozen beleidsoptie?
5. Leiden deze uitkomsten tot een oplossing van het vastgestelde probleem?
BELEIDSCYCLUS VAN DUNN
1. WAT IS HET BELEIDSPROBLEEM?
Stap 1: Vanuit theorie/wetenschap: Wat is het ideaaltypisch beleid dat nodig is?
Stap 2: Welk beleid wordt er geïmplementeerd? (SOTA = State Of The Art)
Stap 3: Hoe verschilt het geïmplementeerde beleid met het ideaaltypisch beleid?
Stap 4: Welke beleidsproblemen worden naar voor gebracht door de betrokken stakeholders?
Stap 5: Zijn dit effectief de onderliggende problemen? Of dienen zij een specifiek belang of ideologie?
Definitie van “probleem” is van cruciaal belang
Definitie van probleem beïnvloedt de selectie van oplossingen
Waarom wordt iets als een probleem beschouwd? Door wie? Door wie niet? Wiens belangen worden
gediend door een bepaald probleem actief op de beleidsagenda te plaatsen?
Altijd te plaatsen t.o.v. het ideaaltypisch beleid dat volgens wetenschap/theorie nodig is
1
,2. MOGELIJKE BELEIDSOPTIES
Stap 1: Identificeren van ontbrekende delen in het bestaand beleid t.o.v. het ideaaltypisch beleid bv.
close reading, multistakeholderconsultatie
Stap 2: Concretiseren van meerdere beleidsopties bv. multistakeholderconsultatie, expertinterviews,
internationale case studies, brown paper
3. GEWENST BELEID T.O.V. BELEIDSOPTIES
Stap 1: Voor- en nadelen van de beleidsopties in kaart brengen bv. kosten-baten analyse / ROI, SWOT,
regressie / foresight
Stap 2: Aanbevelen welke optie het meest gewenst is (in vergelijking met ideaaltypisch beleid en
maatschappelijke pragmatiek)
Stap 3: Hopen dat de aangegeven beleidsoptie geïmplementeerd wordt
Stap 4: Blijven benoemen indien NIET geïmplementeerd / NIET gewijzigd
4. WAT IS DE UITKOMST VAN HET GEKOZEN BELEID?
Stap 1: Monitoren van wat er wel/niet verandert → directe en indirecte effecten bv. bevragingen,
impactstudies
Stap 2: Identificeren van “nieuwe” beleidsproblemen die opduiken
Stap 3: Aanbevelen van wat moet aangepast/gewijzigd worden
5. PERFORMANTIE BELEID
Heeft de gekozen optie (3), indien we kijken naar de uitkomt (4), het geïdentificeerde beleidsprobleem (1)
opgelost?
• In realiteit zijn beleidsproblemen dermate complex dat ze zelden het initiële probleem oplossen
• Beleidsproblemen worden continue aangepast, herformuleerd, …
KEUZE IN ONDERZOEKSTAKEN – ZIE STAP 4
2
,KEUZE TYPE BELEIDSONDERZOEK
Op basis van 5 doelstellingen van het beleidsonderzoek:
1. Probleem structureren
2. Voorspellen
3. Aanbevelen
4. Monitoren
5. Evalueren
Op basis van pragmatische context van het beleidsonderzoek:
1. Beoogde doelstelling
2. Complexiteit van het onderwerp
3. Aantal deelnemers & voorkennis
4. Rol deelnemers in het beslissingsproces
5. Beschikbare tijd & budget
6. Vraag vs. eigen initiatief
BEOOGDE RESULTAAT
• Informatie vergaren
• Genereren van ideeën
• Identificatie van uitdagingen
• Identificatie van oplossingen
• Discussie opwekken
• Positionering / visie achterhalen
• Bereiken van consensus
AARD & DIEPGANG VAN HET BELEIDSPROBLEEM
• Maturiteit
o Exploratief
o Verdieping
• Complexiteit van het onderwerp
o Wat wel / wat niet?
o Voorkennis van deelnemers
o Nood tot inleiding / omkadering
• Controversiële karakter: consensus niet altijd mogelijk
BESCHIKBARE TIJD EN BUDGET
• Tijdspanne beleidsproces
o Vastlegging middelen
o Timing ministerraden
o Timing nieuwe regeerakkoorden
o Urgentie van het beleidsprobleem
• Tijdsspanne onderzoek
o Nood aan theoretische basis
o Pragmatische impact van uitvoer
• Geografische afbakening
• Kost van het onderzoek vs. beschikbare budget
3
, VRAAG VS. EIGEN INITIATIEF
• Publieke bilaterale projecten
o Kader wordt gecreëerd door opdrachtgever
o Weinig ruimte voor vernieuwing
o Probleemstructurering is gedefinieerd door opdrachtgever
o Risico op ideologische / waardengeladen invalshoek
• Masterproeven / (post-)doctoraten / Belspo / Innoviris / …
o Eigen focus
o Sterke fundamentele en wetenschappelijke invalshoek
o Meer keuzevrijheid en beslissingsmacht
WIE? BELEIDSMAKERS, BEDRIJVEN, MIDDENVELD, …
Veelheid aan actoren dat betrokken is in beleidsvorming:
• Politieke partijen, studiediensten, …
• Politieke instellingen, publieke instellingen, overheden, uitvoerende agentschappen, …
• Denktanken
• Ondersteunende diensten
• Bedrijven en private interessegroepen
• Middenveld (vzw’s, consumentenverenigingen, …)
• Academici
VERSCHILLENDE METHODOLOGIEËN VOOR BELEIDSONDERZOEK
Triangulatie van methoden toepasbaar op de verschillende focussen van beleidsonderzoek
Documentanalyse Design fiction
Inhoudsanalyse Expert interviews
Brainstrom methoden Diepte interviews
Participatieve methoden Discours analyse
PAR Doel-middel analyse
Multistakeholder consultatie Kosten-baten analyse
Survey studies Quick scan analyse
Netwerkanalyse Case study onderzoek
ENKELE VOORBEELDEN VAN BELEIDSONDERZOEK
IDEALIC – SETTING THE FUTURE SCENE OF E-INCLUSION
• Stakeholdermapping België
• Gebruikersonderzoek i.f.v. praktijkervaringen
• Documentanalyse van huidige beleid & focus
• Participatief traject met stakeholders i.f.v. verbetering van het bestaand beleid
• Gefinancierd door Federaal Wetenschapsbeleid
• Invulling o.b.v. hiaten in wetenschappelijk onderzoek
• Aanbevelingen op het conceptueel kader van digitale inclusie in België te hertekenen
• Looptijd 4 jaar (2015-2019)
• VUB en UC Louvain La Neuve
• Budget circa 888K
4
SAMENVATTING
INTRODUCTIE
ACHTERGROND BELEIDSANALYSE
UITGANGSPUNT VAN HET BELEIDSANALYTISCH ONDERZOEK
1. Wat is het probleem?
2. Welke acties kunnen we ondernemen / welke beleidsopties zijn er?
3. Wat zijn de gevolgen van de verschillende opties? En welke beleidsoptie is het meest wenselijk?
4. Welke zijn de uitkomsten van de gekozen beleidsoptie?
5. Leiden deze uitkomsten tot een oplossing van het vastgestelde probleem?
BELEIDSCYCLUS VAN DUNN
1. WAT IS HET BELEIDSPROBLEEM?
Stap 1: Vanuit theorie/wetenschap: Wat is het ideaaltypisch beleid dat nodig is?
Stap 2: Welk beleid wordt er geïmplementeerd? (SOTA = State Of The Art)
Stap 3: Hoe verschilt het geïmplementeerde beleid met het ideaaltypisch beleid?
Stap 4: Welke beleidsproblemen worden naar voor gebracht door de betrokken stakeholders?
Stap 5: Zijn dit effectief de onderliggende problemen? Of dienen zij een specifiek belang of ideologie?
Definitie van “probleem” is van cruciaal belang
Definitie van probleem beïnvloedt de selectie van oplossingen
Waarom wordt iets als een probleem beschouwd? Door wie? Door wie niet? Wiens belangen worden
gediend door een bepaald probleem actief op de beleidsagenda te plaatsen?
Altijd te plaatsen t.o.v. het ideaaltypisch beleid dat volgens wetenschap/theorie nodig is
1
,2. MOGELIJKE BELEIDSOPTIES
Stap 1: Identificeren van ontbrekende delen in het bestaand beleid t.o.v. het ideaaltypisch beleid bv.
close reading, multistakeholderconsultatie
Stap 2: Concretiseren van meerdere beleidsopties bv. multistakeholderconsultatie, expertinterviews,
internationale case studies, brown paper
3. GEWENST BELEID T.O.V. BELEIDSOPTIES
Stap 1: Voor- en nadelen van de beleidsopties in kaart brengen bv. kosten-baten analyse / ROI, SWOT,
regressie / foresight
Stap 2: Aanbevelen welke optie het meest gewenst is (in vergelijking met ideaaltypisch beleid en
maatschappelijke pragmatiek)
Stap 3: Hopen dat de aangegeven beleidsoptie geïmplementeerd wordt
Stap 4: Blijven benoemen indien NIET geïmplementeerd / NIET gewijzigd
4. WAT IS DE UITKOMST VAN HET GEKOZEN BELEID?
Stap 1: Monitoren van wat er wel/niet verandert → directe en indirecte effecten bv. bevragingen,
impactstudies
Stap 2: Identificeren van “nieuwe” beleidsproblemen die opduiken
Stap 3: Aanbevelen van wat moet aangepast/gewijzigd worden
5. PERFORMANTIE BELEID
Heeft de gekozen optie (3), indien we kijken naar de uitkomt (4), het geïdentificeerde beleidsprobleem (1)
opgelost?
• In realiteit zijn beleidsproblemen dermate complex dat ze zelden het initiële probleem oplossen
• Beleidsproblemen worden continue aangepast, herformuleerd, …
KEUZE IN ONDERZOEKSTAKEN – ZIE STAP 4
2
,KEUZE TYPE BELEIDSONDERZOEK
Op basis van 5 doelstellingen van het beleidsonderzoek:
1. Probleem structureren
2. Voorspellen
3. Aanbevelen
4. Monitoren
5. Evalueren
Op basis van pragmatische context van het beleidsonderzoek:
1. Beoogde doelstelling
2. Complexiteit van het onderwerp
3. Aantal deelnemers & voorkennis
4. Rol deelnemers in het beslissingsproces
5. Beschikbare tijd & budget
6. Vraag vs. eigen initiatief
BEOOGDE RESULTAAT
• Informatie vergaren
• Genereren van ideeën
• Identificatie van uitdagingen
• Identificatie van oplossingen
• Discussie opwekken
• Positionering / visie achterhalen
• Bereiken van consensus
AARD & DIEPGANG VAN HET BELEIDSPROBLEEM
• Maturiteit
o Exploratief
o Verdieping
• Complexiteit van het onderwerp
o Wat wel / wat niet?
o Voorkennis van deelnemers
o Nood tot inleiding / omkadering
• Controversiële karakter: consensus niet altijd mogelijk
BESCHIKBARE TIJD EN BUDGET
• Tijdspanne beleidsproces
o Vastlegging middelen
o Timing ministerraden
o Timing nieuwe regeerakkoorden
o Urgentie van het beleidsprobleem
• Tijdsspanne onderzoek
o Nood aan theoretische basis
o Pragmatische impact van uitvoer
• Geografische afbakening
• Kost van het onderzoek vs. beschikbare budget
3
, VRAAG VS. EIGEN INITIATIEF
• Publieke bilaterale projecten
o Kader wordt gecreëerd door opdrachtgever
o Weinig ruimte voor vernieuwing
o Probleemstructurering is gedefinieerd door opdrachtgever
o Risico op ideologische / waardengeladen invalshoek
• Masterproeven / (post-)doctoraten / Belspo / Innoviris / …
o Eigen focus
o Sterke fundamentele en wetenschappelijke invalshoek
o Meer keuzevrijheid en beslissingsmacht
WIE? BELEIDSMAKERS, BEDRIJVEN, MIDDENVELD, …
Veelheid aan actoren dat betrokken is in beleidsvorming:
• Politieke partijen, studiediensten, …
• Politieke instellingen, publieke instellingen, overheden, uitvoerende agentschappen, …
• Denktanken
• Ondersteunende diensten
• Bedrijven en private interessegroepen
• Middenveld (vzw’s, consumentenverenigingen, …)
• Academici
VERSCHILLENDE METHODOLOGIEËN VOOR BELEIDSONDERZOEK
Triangulatie van methoden toepasbaar op de verschillende focussen van beleidsonderzoek
Documentanalyse Design fiction
Inhoudsanalyse Expert interviews
Brainstrom methoden Diepte interviews
Participatieve methoden Discours analyse
PAR Doel-middel analyse
Multistakeholder consultatie Kosten-baten analyse
Survey studies Quick scan analyse
Netwerkanalyse Case study onderzoek
ENKELE VOORBEELDEN VAN BELEIDSONDERZOEK
IDEALIC – SETTING THE FUTURE SCENE OF E-INCLUSION
• Stakeholdermapping België
• Gebruikersonderzoek i.f.v. praktijkervaringen
• Documentanalyse van huidige beleid & focus
• Participatief traject met stakeholders i.f.v. verbetering van het bestaand beleid
• Gefinancierd door Federaal Wetenschapsbeleid
• Invulling o.b.v. hiaten in wetenschappelijk onderzoek
• Aanbevelingen op het conceptueel kader van digitale inclusie in België te hertekenen
• Looptijd 4 jaar (2015-2019)
• VUB en UC Louvain La Neuve
• Budget circa 888K
4
