Verpleegkundige methodiek en vaardigheden 1
Diabetes
1. Definitie en types
Diabetes mellitus is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door chronische
hyperglycemie
Type 1 DM 1 Auto – immuunziekte van bèta
(T1DM) – cellen in de pancreas
Type 2 DM 2 Die het gevolg is van
(T2DM) insulineresistentie
GDM Zwangerschapsdiabetes
Mogelijke misvatting over diabetesterminologie
1. Vroeger werden T1DM en T2DM ook wel omschreven als respectievelijk jeugddiabetes en
ouderdomsdiabetes. Deze benamingen zijn niet langer correct
Het klopt dat T1DM vaker op kinderleeftijd wordt gediagnosticeerd, maar een kwart van de
gevallen presenteert zich toch pas op volwassen leeftijd.
2. Omgekeerd worden ook steeds meet gevallen van T2DM vastgesteld op kinderleeftijd
3. Het onderscheid tussen deze twee types heeft te maken met de pathofysiologie en niet
met de leeftijd.
2. Epidemiologie
De incidentie van type 1 en type 2 is wereldwijd zeer sterk gestegen in de laatste decennia. 90% van
de patienten met diabetes lijden aan T2DM. Naast de groep mensen die diabetes hebben bevindt
6,5% van de volwassen bevolking zich in de grijze zone, waarbij sprake is van een gestoorde
glucoseverwerking, maar nog niet diabetes (= gestoord glucosetolerantie of prediabetes)
Zwangerschapsdiabetes (GDM) is een bijzondere vorm van diabetes die optreedt bij 2à 6% van de
zwangere vrouwen, meestal in de tweede helft van de zwangerschap
2.1 Risicofactoren
Deze facotren verhogen het risico op het voorkomen van diabetes. De stijgende incidentie van
T2DM valt hoofdzakelijk te verklaren door het frequenter voorkomen van obesitas( gemeten als
een verhoogd BMI of een verhoogde buikomtrek). Voor type 1 is het verhaal veel complexer.
Behalve obesitas zijn de belangrijkste risicofactoren voor T2DM:
o Ongezonde voeding
o Roken
o Leeftijd ( +45)
o Te weinig lichaamsbeweging
o Te hoog of te laag geboortegewicht
o Depressie
o Slaapstoornis
o Familiaal voorkomen
1
, Verpleegkundige methodiek en vaardigheden 1
3. Pathofysiologie
3.1 Anatomie en fysiologie
3.1.1 De pancreas
De pancreas ( alvleesklier) ligt in de buikholte, retroperitoneaal( gelegen achter het buikvlies), met de
kop in de bocht van de duodenum( twaalfvingerige darm) en de staart tot aan de milt ( spleen)
o Exocrien = productie van het benodigde pancreassap voor de spijsvertering. Dit sap bevat
verteringsenzymen zoals, amylase voor de koolhydraten
o Endocrien = dit zijn de eilandjes van langerhans. Deze bevatten verschillende soorten cellen
Alfa – cellen -> produceren glucagon: dit hormoon doet het bloedglucosegehalte
stijgen door omzetting van het opgeslagen glycogeen, uit de lever, naar glucose.
Glycolyse leidt dus tot gluconeogenese waardoor een stijging van de
bloedglucosespiegel wordt veroorzaakt.
Bèta – cellen -> produceren insuline: dit hormoon doet het bloedglucosegehalte
dalen. Het is een van de belangrijkste hormonen in ons lichaam. Insuline zorgt voor
opname van glucose onder andere in de spier – en vetcellen en de omzetting naar
glycogeen ( reserve) in de lever.
Delta – cellen -> produceren somatostatine: dit hormoon regelt de afgifte van het
groeihormoon. Groeihormoon zorgt voor een toegenomen insuline – ongevoeligheid,
waardoor makkelijker een hogere bloedglucoseconcentratie ontstaat. Hierdoor stijgt
continu de insulineproductie en concentratie in het bloed. Een hypoglycemisch effect
blijft echter uit. Hierdoor treedt een glucosurie op.
3.1.2 Opname van glucose
Insuline wordt vrijgegeven als reactie op een stijgend bloedsuikerspiegel en signaleert aan de
lichaamscellen dat het tijd is om glucose op te nemen
De belangrijkst regulator voor de insuline – productie is dus onze voeding. Wanneer we koolhydraten
innemen met de voeding stijgt de bloedsuikerspiegel, waardoor de bèta- cellen in de pancreas
insuline vrijgeven. Dit insuline komt in de bloedbaan terecht en bereikt zo diverse weefsels
( spierweefsel, lever, vetweefsel…)
De spieren nemen 2/3e van alle glucose op die tijdens een maaltijd
wordt aangevoerd. Op de celmembranen van deze cellen bevinden
zich insulinereceptoren. Door de binding van insuline op deze
receptoren vertrekt een signaal naar een glucose transporter om
glucose in de cel op te nemen. Door de afbraak van dat glucose
( glycolyse) kunnen de cellen vervolgens energie aanmaken.
Bij iedere maaltijd -> pancreas een hoeveelheid insuline aan het
bloed afgeven. Om de bloedglucosespiegel binnen de normale
grenzen te houden.
3.1.3 Opslaan van reserves
De functie van insuline is
Is een hormoon dat bindt op een receptor wanneer het daarop verbindt vertrekt er een signaal in de
cel en dit zorgt ervoor dat er een kanaal, een glucose transporter
De glucose raakt enkel in de cellen door de insuline. Het doel van de glucose is om energie te
produceren. Is precies een sleutel die de deur opendoet.
2
Diabetes
1. Definitie en types
Diabetes mellitus is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door chronische
hyperglycemie
Type 1 DM 1 Auto – immuunziekte van bèta
(T1DM) – cellen in de pancreas
Type 2 DM 2 Die het gevolg is van
(T2DM) insulineresistentie
GDM Zwangerschapsdiabetes
Mogelijke misvatting over diabetesterminologie
1. Vroeger werden T1DM en T2DM ook wel omschreven als respectievelijk jeugddiabetes en
ouderdomsdiabetes. Deze benamingen zijn niet langer correct
Het klopt dat T1DM vaker op kinderleeftijd wordt gediagnosticeerd, maar een kwart van de
gevallen presenteert zich toch pas op volwassen leeftijd.
2. Omgekeerd worden ook steeds meet gevallen van T2DM vastgesteld op kinderleeftijd
3. Het onderscheid tussen deze twee types heeft te maken met de pathofysiologie en niet
met de leeftijd.
2. Epidemiologie
De incidentie van type 1 en type 2 is wereldwijd zeer sterk gestegen in de laatste decennia. 90% van
de patienten met diabetes lijden aan T2DM. Naast de groep mensen die diabetes hebben bevindt
6,5% van de volwassen bevolking zich in de grijze zone, waarbij sprake is van een gestoorde
glucoseverwerking, maar nog niet diabetes (= gestoord glucosetolerantie of prediabetes)
Zwangerschapsdiabetes (GDM) is een bijzondere vorm van diabetes die optreedt bij 2à 6% van de
zwangere vrouwen, meestal in de tweede helft van de zwangerschap
2.1 Risicofactoren
Deze facotren verhogen het risico op het voorkomen van diabetes. De stijgende incidentie van
T2DM valt hoofdzakelijk te verklaren door het frequenter voorkomen van obesitas( gemeten als
een verhoogd BMI of een verhoogde buikomtrek). Voor type 1 is het verhaal veel complexer.
Behalve obesitas zijn de belangrijkste risicofactoren voor T2DM:
o Ongezonde voeding
o Roken
o Leeftijd ( +45)
o Te weinig lichaamsbeweging
o Te hoog of te laag geboortegewicht
o Depressie
o Slaapstoornis
o Familiaal voorkomen
1
, Verpleegkundige methodiek en vaardigheden 1
3. Pathofysiologie
3.1 Anatomie en fysiologie
3.1.1 De pancreas
De pancreas ( alvleesklier) ligt in de buikholte, retroperitoneaal( gelegen achter het buikvlies), met de
kop in de bocht van de duodenum( twaalfvingerige darm) en de staart tot aan de milt ( spleen)
o Exocrien = productie van het benodigde pancreassap voor de spijsvertering. Dit sap bevat
verteringsenzymen zoals, amylase voor de koolhydraten
o Endocrien = dit zijn de eilandjes van langerhans. Deze bevatten verschillende soorten cellen
Alfa – cellen -> produceren glucagon: dit hormoon doet het bloedglucosegehalte
stijgen door omzetting van het opgeslagen glycogeen, uit de lever, naar glucose.
Glycolyse leidt dus tot gluconeogenese waardoor een stijging van de
bloedglucosespiegel wordt veroorzaakt.
Bèta – cellen -> produceren insuline: dit hormoon doet het bloedglucosegehalte
dalen. Het is een van de belangrijkste hormonen in ons lichaam. Insuline zorgt voor
opname van glucose onder andere in de spier – en vetcellen en de omzetting naar
glycogeen ( reserve) in de lever.
Delta – cellen -> produceren somatostatine: dit hormoon regelt de afgifte van het
groeihormoon. Groeihormoon zorgt voor een toegenomen insuline – ongevoeligheid,
waardoor makkelijker een hogere bloedglucoseconcentratie ontstaat. Hierdoor stijgt
continu de insulineproductie en concentratie in het bloed. Een hypoglycemisch effect
blijft echter uit. Hierdoor treedt een glucosurie op.
3.1.2 Opname van glucose
Insuline wordt vrijgegeven als reactie op een stijgend bloedsuikerspiegel en signaleert aan de
lichaamscellen dat het tijd is om glucose op te nemen
De belangrijkst regulator voor de insuline – productie is dus onze voeding. Wanneer we koolhydraten
innemen met de voeding stijgt de bloedsuikerspiegel, waardoor de bèta- cellen in de pancreas
insuline vrijgeven. Dit insuline komt in de bloedbaan terecht en bereikt zo diverse weefsels
( spierweefsel, lever, vetweefsel…)
De spieren nemen 2/3e van alle glucose op die tijdens een maaltijd
wordt aangevoerd. Op de celmembranen van deze cellen bevinden
zich insulinereceptoren. Door de binding van insuline op deze
receptoren vertrekt een signaal naar een glucose transporter om
glucose in de cel op te nemen. Door de afbraak van dat glucose
( glycolyse) kunnen de cellen vervolgens energie aanmaken.
Bij iedere maaltijd -> pancreas een hoeveelheid insuline aan het
bloed afgeven. Om de bloedglucosespiegel binnen de normale
grenzen te houden.
3.1.3 Opslaan van reserves
De functie van insuline is
Is een hormoon dat bindt op een receptor wanneer het daarop verbindt vertrekt er een signaal in de
cel en dit zorgt ervoor dat er een kanaal, een glucose transporter
De glucose raakt enkel in de cellen door de insuline. Het doel van de glucose is om energie te
produceren. Is precies een sleutel die de deur opendoet.
2
