Landelijke kennisbasistoets taal
,Inhoud
Taalonderwijs en taal (H2) 4
Taalonderwijs 4
Belang taalonderwijs 4
Taalonderwijs op de basisschool 5
Taalsysteem 6
Functies van taal 6
Verschillende niveaus van taal 8
Mondelinge taalvaardigheid (H3) 11 vragen 9
Taalverwerving 9
Spreek- en luisterstrategieën 11
Spreekstrategieën 11
Luisterstrategieën 11
Spreek- en luisterdoelen 12
Spreekdoelen 12
Luisterdoelen 12
Gesprekssoorten 13
Woordenschat (H4) 9 vragen 14
Het woordgeheugen 14
Woordenschatverwerving 15
Labelen 15
Categoriseren 15
Netwerkopbouw 15
Soorten taalgebruik 16
Beginnende geletterdheid (H5) 16 vragen 18
Geletterdheid 18
Ontluikende geletterdheid(0 tot 4 jaar) 18
Beginnende geletterdheid (5 tot 7 jaar) 18
Gevorderde geletterdheid (8+ jaar) 18
Tussendoelen beginnende geletterdheid 19
Ontwikkeling geletterdheid 19
Spontane schrijfontwikkeling 19
Spontane leesontwikkeling 20
Auditieve vaardigheden 21
Visuele vaardigheden 23
Elementaire leeshandeling 25
Voortgezet technisch lezen (H6) 6 vragen 28
Theorieën over het leesproces 28
Strategieën technisch lezen 28
Leesniveaus 30
Niveaus van technisch lezen 30
Niveaus van begrijpend lezen 30
Technisch lezen in de samenleving 30
Begrijpend lezen (H7) 8 vragen 32
2
, Leesvaardigheden voor begrijpend lezen 32
Strategieën voor begrijpend lezen 33
Technieken voor informatie verwerking 33
Stellen (H8) 5 vragen 35
Functies van het schrijven 35
Het schrijfproces 35
Schrijfstrategieën 35
Stelvaardigheden 36
Schrijven en de computer 37
Jeugdliteratuur (H9) 3 vragen 38
Literaire genres 38
Structuren van de tekst 38
Functies van jeugdliteratuur 41
Beoordelen van jeugdliteratuur 42
Taalbeschouwing (H10) 13 vragen 43
Het taalsysteem 43
Taalvariatie 44
Taalverandering 44
Taalbeschouwingstrategieën 44
Spelling (H11) 9 vragen 46
Schriftsystemen 46
Spellingprincipes van het Nederlands 47
Spellingstrategieën 48
Directe spellingstrategieën 48
Indirecte spellingstrategieën 48
Spellingcategorieën 49
Werkwoordspelling 49
Begrippenlijst 51
3
,Taalonderwijs en taal (H2)
Taalonderwijs
Belang taalonderwijs
Je leert taal altijd en overal. Op tv, door je ouder, tijdens andere vakken, maar waarom
geven wij dan gemiddeld zo’n acht uur per week aan taal? Daar zijn 5 argumenten voor:
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen niet spontaan.
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid
eigen maken.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks leven.
4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs.
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan moet je daar
apart aandacht aan besteden.
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen niet spontaan.
kinderen leren wel spontaan spreken maar schriftelijke taalvaardigheid komt niet vanzelf
aanwaaien. er zijn natuurlijk uitzonderingen waar kinderen zichzelf leren lezen en schrijven
maar het merendeel heeft hier toch hulp bij nodig van bijvoorbeeld een methode (lees en
spelling). dit geldt zeker voor taalzwakke leerlingen
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid eigen
maken.
Niet elk kind spreekt thuis Nederlands. Ze spreken bijvoorbeeld Fries of Turks. Ook
dialecten zoals brabants of zeeuws. Deze kinderen krijgen woorden anders aangeleerd of
spreken helemaal geen Nederlands thuis. Bij deze kinderen is het belangrijk om extra
aandacht te besteden aan:
● Elementaire communicatie
● Het vergroten van de woordenschat
Daarnaast heb je taalzwakke leerlingen die moeite hebben met dingen onder woorden
brengen of met lezen en spellen. Ook deze kinderen hebben extra ondersteuning nodig.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks leven.
Op school spreken wij in schooltaal. Dit is een formele taal die je ook op de radio en tv hoort.
Ook leer je hier gezegdes en spreekwoorden die je in het dagelijks leven niet veel zult
gebruiken. Je leert er ook de opbouw van taal en de benamingen erbij (werkwoord, Lijdend
Voorwerp enzovoorts)
4
, 4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs.
Sommige taalvormen leer je niet zomaar. Denk aan het maken van een samenvatting, het
schrijven van een goede discussie of het schrijven van een formele brief. Een kind moet het
nut van taal gaan leren. Een brief is om te communiceren terwijl een artikel informatie geeft.
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan moet je daar apart
aandacht aan besteden.
Een kind kan alleen plezier hebben in lezen als het boeken aangeboden krijgt. Onder lezen
vallen ook gedichten, prentenboeken en sprookjes.
Taalonderwijs op de basisschool
We kunnen het taalonderwijs onderverdelen in drie hoofddomeinen:
- Mondeling onderwijs
- Schriftelijk onderwijs
- Taalbeschouwing
Maar in de praktijk zien we vaak dat methodes dit nog verder verfijnen:
- Mondelinge taalvaardigheid
- Woordenschat
- Beginnende geletterdheid
- Voortgezet technisch lezen
- Begrijpend lezen
- Stellen
- Jeugdliteratuur
- Taalbeschouwing
- Spelling
Deze opzet zien we terug vanaf groep 3. Bij de kleuters ben je voornamelijk bezig met
mondelinge taalvaardigheid en beginnende geletterdheid.
Mondelinge taalvaardigheid (hoofdstuk 3)
Spreken, luisteren en het voeren van gesprekken staat centraal. Denk hierbij aan discussies,
spreekbeurten en dat ze leren bepaalde spreek- en luisterstrategieën te hanteren zoals het
stellen van goede vragen of hoe je iets spannend kan uitleggen.
Woordenschat (hoofdstuk 4)
Het aanleren van de betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, zegswijzen (gezegde)
en spreekwoorden. Ook willen we kinderen strategieën leren hoe ze achter de betekenis van
woorden kunnen komen die ze niet kennen.
Beginnende geletterdheid (hoofdstuk 5)
Geletterdheid van groep 1 t/m 3. Beginselen van lezen oftewel aanvankelijk lezen. Het leren
van letters, hardop lezen van eenvoudige woorden.
5
,Inhoud
Taalonderwijs en taal (H2) 4
Taalonderwijs 4
Belang taalonderwijs 4
Taalonderwijs op de basisschool 5
Taalsysteem 6
Functies van taal 6
Verschillende niveaus van taal 8
Mondelinge taalvaardigheid (H3) 11 vragen 9
Taalverwerving 9
Spreek- en luisterstrategieën 11
Spreekstrategieën 11
Luisterstrategieën 11
Spreek- en luisterdoelen 12
Spreekdoelen 12
Luisterdoelen 12
Gesprekssoorten 13
Woordenschat (H4) 9 vragen 14
Het woordgeheugen 14
Woordenschatverwerving 15
Labelen 15
Categoriseren 15
Netwerkopbouw 15
Soorten taalgebruik 16
Beginnende geletterdheid (H5) 16 vragen 18
Geletterdheid 18
Ontluikende geletterdheid(0 tot 4 jaar) 18
Beginnende geletterdheid (5 tot 7 jaar) 18
Gevorderde geletterdheid (8+ jaar) 18
Tussendoelen beginnende geletterdheid 19
Ontwikkeling geletterdheid 19
Spontane schrijfontwikkeling 19
Spontane leesontwikkeling 20
Auditieve vaardigheden 21
Visuele vaardigheden 23
Elementaire leeshandeling 25
Voortgezet technisch lezen (H6) 6 vragen 28
Theorieën over het leesproces 28
Strategieën technisch lezen 28
Leesniveaus 30
Niveaus van technisch lezen 30
Niveaus van begrijpend lezen 30
Technisch lezen in de samenleving 30
Begrijpend lezen (H7) 8 vragen 32
2
, Leesvaardigheden voor begrijpend lezen 32
Strategieën voor begrijpend lezen 33
Technieken voor informatie verwerking 33
Stellen (H8) 5 vragen 35
Functies van het schrijven 35
Het schrijfproces 35
Schrijfstrategieën 35
Stelvaardigheden 36
Schrijven en de computer 37
Jeugdliteratuur (H9) 3 vragen 38
Literaire genres 38
Structuren van de tekst 38
Functies van jeugdliteratuur 41
Beoordelen van jeugdliteratuur 42
Taalbeschouwing (H10) 13 vragen 43
Het taalsysteem 43
Taalvariatie 44
Taalverandering 44
Taalbeschouwingstrategieën 44
Spelling (H11) 9 vragen 46
Schriftsystemen 46
Spellingprincipes van het Nederlands 47
Spellingstrategieën 48
Directe spellingstrategieën 48
Indirecte spellingstrategieën 48
Spellingcategorieën 49
Werkwoordspelling 49
Begrippenlijst 51
3
,Taalonderwijs en taal (H2)
Taalonderwijs
Belang taalonderwijs
Je leert taal altijd en overal. Op tv, door je ouder, tijdens andere vakken, maar waarom
geven wij dan gemiddeld zo’n acht uur per week aan taal? Daar zijn 5 argumenten voor:
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen niet spontaan.
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid
eigen maken.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks leven.
4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs.
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan moet je daar
apart aandacht aan besteden.
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen niet spontaan.
kinderen leren wel spontaan spreken maar schriftelijke taalvaardigheid komt niet vanzelf
aanwaaien. er zijn natuurlijk uitzonderingen waar kinderen zichzelf leren lezen en schrijven
maar het merendeel heeft hier toch hulp bij nodig van bijvoorbeeld een methode (lees en
spelling). dit geldt zeker voor taalzwakke leerlingen
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid eigen
maken.
Niet elk kind spreekt thuis Nederlands. Ze spreken bijvoorbeeld Fries of Turks. Ook
dialecten zoals brabants of zeeuws. Deze kinderen krijgen woorden anders aangeleerd of
spreken helemaal geen Nederlands thuis. Bij deze kinderen is het belangrijk om extra
aandacht te besteden aan:
● Elementaire communicatie
● Het vergroten van de woordenschat
Daarnaast heb je taalzwakke leerlingen die moeite hebben met dingen onder woorden
brengen of met lezen en spellen. Ook deze kinderen hebben extra ondersteuning nodig.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks leven.
Op school spreken wij in schooltaal. Dit is een formele taal die je ook op de radio en tv hoort.
Ook leer je hier gezegdes en spreekwoorden die je in het dagelijks leven niet veel zult
gebruiken. Je leert er ook de opbouw van taal en de benamingen erbij (werkwoord, Lijdend
Voorwerp enzovoorts)
4
, 4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs.
Sommige taalvormen leer je niet zomaar. Denk aan het maken van een samenvatting, het
schrijven van een goede discussie of het schrijven van een formele brief. Een kind moet het
nut van taal gaan leren. Een brief is om te communiceren terwijl een artikel informatie geeft.
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan moet je daar apart
aandacht aan besteden.
Een kind kan alleen plezier hebben in lezen als het boeken aangeboden krijgt. Onder lezen
vallen ook gedichten, prentenboeken en sprookjes.
Taalonderwijs op de basisschool
We kunnen het taalonderwijs onderverdelen in drie hoofddomeinen:
- Mondeling onderwijs
- Schriftelijk onderwijs
- Taalbeschouwing
Maar in de praktijk zien we vaak dat methodes dit nog verder verfijnen:
- Mondelinge taalvaardigheid
- Woordenschat
- Beginnende geletterdheid
- Voortgezet technisch lezen
- Begrijpend lezen
- Stellen
- Jeugdliteratuur
- Taalbeschouwing
- Spelling
Deze opzet zien we terug vanaf groep 3. Bij de kleuters ben je voornamelijk bezig met
mondelinge taalvaardigheid en beginnende geletterdheid.
Mondelinge taalvaardigheid (hoofdstuk 3)
Spreken, luisteren en het voeren van gesprekken staat centraal. Denk hierbij aan discussies,
spreekbeurten en dat ze leren bepaalde spreek- en luisterstrategieën te hanteren zoals het
stellen van goede vragen of hoe je iets spannend kan uitleggen.
Woordenschat (hoofdstuk 4)
Het aanleren van de betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, zegswijzen (gezegde)
en spreekwoorden. Ook willen we kinderen strategieën leren hoe ze achter de betekenis van
woorden kunnen komen die ze niet kennen.
Beginnende geletterdheid (hoofdstuk 5)
Geletterdheid van groep 1 t/m 3. Beginselen van lezen oftewel aanvankelijk lezen. Het leren
van letters, hardop lezen van eenvoudige woorden.
5
