COMPLETE BEGRIPPENLIJST — CULTUUR & LEVENSBESCHOUWING
DEEL 1 — ANGST
Samenleving die bestaat uit verschillende
Plurale context
etnische/culturele groepen.
Angst voor vermenging van elementen die "zuiverheid"
Mixofobie verstoren, zowel geestelijk als maatschappelijk. Ander
geloof
Irrationele, obsessieve angst voor vreemdelingen,
Nativisme samengaand met nationalisme. Eigen ‘hok’ beschermen
tegen de andere.
Zwart-wit (ja/nee) denken; gedijt goed in angstige
Dualistisch denken
samenlevingen. Leiden aan mixofobie
Behoudsgezinde Behoud bestaande structuur (combat 18, blood & honour,
burgerbewegingen PEDIGA)
Eigen volk eerst, angst als bindende angst (onder
Conservatieve gezinspartijen nativisme) (tegen migranten lgtbq,…) (Vlaams belang,
rassemblement national)
Mechanisme waarbij eigenschappen van "onze" groep
As van het goede/kwade
vergroot en van "hun" groep verkleind worden, en
(Nussbaum)
omgekeerd.
Dirigent van het brein die nodig is om ons in leven te
Angst
houden
Probleem van angst is nu groter dan dat persoonlijke
Collectieve angst dirigent aankan. Collectieve bedreiging vraagt nieuwe
dirigent. Corona, energiecrisis
Maatschappelijke opgelegde Mensen ni bang voor wat het is maar voor wat ze
angst verwahcten dat er zal komen (migranten, moskeeën)
Informatie (1 van 5 Intelligente, feitengebaseerde omgang met informatie
uitdagingen) i.p.v. stereotypen.
Verbeelding (1 van 5 Het vermogen om je in het perspectief van een ander te
uitdagingen) verplaatsen (compassie), zonder jezelf centraal te stellen.
Principiële consistentie (1 Jezelf houden aan dezelfde regels die je van anderen
van 5 uitdagingen) verwacht. Ied gelijk voor de wet, ied gelijk behandeld.
Teamwork/samenwerken (1 Angst overstijgen door samen te werken i.p.v. anderen te
van 5 uitdagingen) boycotten.
Hoop (1 van 5 uitdagingen) De morele plicht om hoop te blijven koesteren, ook zonder
, concrete reden daartoe.
DEEL 2 — ONWETENDHEID
Het geheel van antwoorden op levensvragen, opgebouwd uit wereld-, mens-
Levensbeschouwing
en godsbeeld; hoeft niet religieus te zijn.
Religie Persoonlijke band/verbintenis met een mensoverstijgende kracht.
Groep mensen die dezelfde overstijgende kracht op dezelfde manier beleven
Godsdienst
en uiten.
Wereldbeeld Hoe je omgaat met alles wat zichtbaar en niet-menselijk is.
Mensbeeld Hoe je met jezelf en anderen omgaat.
Godsbeeld Hoe je omgaat met wat je niet kan zien of verklaren.
Ongelijktijdige Wereld-, mens- en godsbeeld veranderen niet gelijktijdig: eerst wereldbeeld,
gelijktijdigheid dan mensbeeld, pas na ±400 jaar het godsbeeld.
Tantaluskwelling Martelende frustratie (naar het verhaal van koning Tantalus).
Weet niet of het goddelijke bestaat; gelooft dat dit buiten het menselijk
Agnost
kenvermogen valt.
Atheïst Ontkent radicaal het bestaan van het goddelijke.
Vraag zonder vast/standaardantwoord, kan tijdelijk zijn, gaat over mensen en
Levensvraag
het grotere geheel.
Negatieve term voor een simplistische, commerciële presentatie van
Disneyficatie historisch belangrijke plaatsen/gebeurtenissen/mensen. (Alladin, sleeping
beauty, Der fueher’s face, belle en het beest, kuifje)
Cherrypicking Feiten selectief kiezen om je eigen standpunt te bevestigen.
Desinformatie; wapen van de (conservatieve) pers; zet aan tot ondoordachte
Fake news /
daden. 3 kenmerken: element van reactie, wapen van conservatieve pers,
"Lügenpresse"
komt voor in oorlogscommentaren
Schrappen van iemands naam in geschiedenisboeken, Tiberius en Ganius
Abolototio nominis
Gracchus gewist uit geschiedenis
Vermogen om fake news van waarheid te onderscheiden; nodig om een goed
Mediawijsheid
geïnformeerde burger te zijn.
,1ste generatie
Burgerlijke en politieke rechten (stemrecht, eigendom, meningsuiting).
mensenrechten
2de generatie Economische, sociale en culturele rechten (arbeid, medische zorg,
mensenrechten huisvesting).
3de generatie
Collectieve of solidariteitsrechten.
mensenrechten
Streven naar een nieuwe orde, maar binnen het wettelijk kader (bv. N-VA,
Radicalisme
PvdA, zo goed mogelijke punten halen maar niet valsspelen).
Extremisme Ideeën doordrukken buiten het wettelijk kader, eventueel met geweld.
Teruggrijpen naar waarden/normen zoals ze oorspronkelijk/letterlijk bedoeld
Fundamentalisme waren. Taliban die Boeddhabeelden vernielen; joden die besnijdenis wel maar
zwarte kledij niet meer volgen
Extreme graad van toewijding aan religie — "iets doen in naam van het
Religieus fanatisme
geloof" (bv. kruistochten, reformatie/contrareformatie).
Post-kritische Model met 2 assen (geloof/ongeloof × letterlijk/symbolisch) dat 4
geloofsschaal geloofsposities oplevert.
Letterlijk + geloof. -> story: wat je leest, geloof je -> kan leiden tot
Orthodoxie
fundamentalisme
Letterlijk + ongeloof. -> story: je leest letterlijk maar verwerpt daarom
Externe kritiek
(Marx, Freud, Nietzsche)
Symbolisch + ongeloof. -> history: geïnteresseerd, puur intellectueel,
Relativisme
dominant jongvolwassen (hutsebaut)
2de naïviteit
(=de "meest Symbolisch + gelovig. -> transhistory: nemen boodschap mee zonder ze
authentieke letterlijk te geloven.
geloofspositie")
Manier van lezen waarbij je gelooft wat je leest (kan leiden tot
Story
fundamentalisme).
Wat je leest probeer je in historisch kader te plaatsen. (verhalen w
History
vrijblijvend wnr je ni meer denkt dat het een boodschap heeft)
Manier van lezen waarbij je het verhaal historisch plaatst én vertaalt naar
Transhistory
vandaag.
Geloven/hopen dat er "iets" is dat de mens overstijgt, zonder dit verder te
Ietsisme
willen omschrijven.
, Iemand die ideeën uit verschillende overtuigingen combineert tot een eigen,
Eclecticus
persoonlijke religie.
Authentiek Weten waarvoor je staat en op basis van welke bronnen je je interpretatie
(geloofspositie) hebt gemaakt.
Oudste religieuze uiting; kent subjectieve eigenschappen (een ziel) toe aan
Animisme de materiële omgeving. (Toy story: sprekende poppen, offers brengen aan
beelden)
Din Arabisch woord voor religie: een hele manier van leven.
Sanskriet woord voor religie: onvertaalbaar totaalconcept (wet,
Dharma
gerechtigheid, moraliteit, sociaal leven).
Godsdienst als systeem van culturele tekens:
De boodschap/inhoud van een godsdienst (mythen, verhalen,
Creed
geloofswaarheden). Bijbel
Hoe je de boodschap uit in religieuze rituelen. Hoe je creed gaat
Cult
eren. Bidden
Code Hoe je de rituelen toepast/viert in het dagelijks leven (bv. Ramadan).
De belofte van "levenswinst" die een godsdienst doet. -> mogen we niet zien.
Laatste werkelijkheid
Neckebrouck
"Van beneden" — godsdienst ontstaat tussen mensen die samen op zoek
Immanent
gaan naar antwoorden (Durkheim).
Transcendent "Van boven" — overstijgend, opgelegd door goden aan de mens.
6 aspecten van
Niet gelijk gedeeld · beïnvloedt gedrag maar bepaalt het niet · niet statisch ·
cultuur (Van
overgedragen via en-/acculturatie · ≠ ras · ≠ nationaliteit.
Oudenhoven)
Enculturatie Cultuurelementen aanleren binnen je eigen cultuur/gemeenschap.
Acculturatie Cultuurelementen aanleren aan mensen buiten je eigen cultuur.
De feitelijke, onbewuste handelingen en keuzes van mensen. Feit dat we
Ethos/moraal
stoppen aan rood licht. (onbewust en beschrijvend)
Bewust je geweten bevragen om weloverwogen keuzes te maken. (bewust en
Normatieve ethiek
oordelend)
De logische/kennistheoretische grondslagen achter de normatieve ethiek.
Meta-ethiek
(overstijgend)
DEEL 1 — ANGST
Samenleving die bestaat uit verschillende
Plurale context
etnische/culturele groepen.
Angst voor vermenging van elementen die "zuiverheid"
Mixofobie verstoren, zowel geestelijk als maatschappelijk. Ander
geloof
Irrationele, obsessieve angst voor vreemdelingen,
Nativisme samengaand met nationalisme. Eigen ‘hok’ beschermen
tegen de andere.
Zwart-wit (ja/nee) denken; gedijt goed in angstige
Dualistisch denken
samenlevingen. Leiden aan mixofobie
Behoudsgezinde Behoud bestaande structuur (combat 18, blood & honour,
burgerbewegingen PEDIGA)
Eigen volk eerst, angst als bindende angst (onder
Conservatieve gezinspartijen nativisme) (tegen migranten lgtbq,…) (Vlaams belang,
rassemblement national)
Mechanisme waarbij eigenschappen van "onze" groep
As van het goede/kwade
vergroot en van "hun" groep verkleind worden, en
(Nussbaum)
omgekeerd.
Dirigent van het brein die nodig is om ons in leven te
Angst
houden
Probleem van angst is nu groter dan dat persoonlijke
Collectieve angst dirigent aankan. Collectieve bedreiging vraagt nieuwe
dirigent. Corona, energiecrisis
Maatschappelijke opgelegde Mensen ni bang voor wat het is maar voor wat ze
angst verwahcten dat er zal komen (migranten, moskeeën)
Informatie (1 van 5 Intelligente, feitengebaseerde omgang met informatie
uitdagingen) i.p.v. stereotypen.
Verbeelding (1 van 5 Het vermogen om je in het perspectief van een ander te
uitdagingen) verplaatsen (compassie), zonder jezelf centraal te stellen.
Principiële consistentie (1 Jezelf houden aan dezelfde regels die je van anderen
van 5 uitdagingen) verwacht. Ied gelijk voor de wet, ied gelijk behandeld.
Teamwork/samenwerken (1 Angst overstijgen door samen te werken i.p.v. anderen te
van 5 uitdagingen) boycotten.
Hoop (1 van 5 uitdagingen) De morele plicht om hoop te blijven koesteren, ook zonder
, concrete reden daartoe.
DEEL 2 — ONWETENDHEID
Het geheel van antwoorden op levensvragen, opgebouwd uit wereld-, mens-
Levensbeschouwing
en godsbeeld; hoeft niet religieus te zijn.
Religie Persoonlijke band/verbintenis met een mensoverstijgende kracht.
Groep mensen die dezelfde overstijgende kracht op dezelfde manier beleven
Godsdienst
en uiten.
Wereldbeeld Hoe je omgaat met alles wat zichtbaar en niet-menselijk is.
Mensbeeld Hoe je met jezelf en anderen omgaat.
Godsbeeld Hoe je omgaat met wat je niet kan zien of verklaren.
Ongelijktijdige Wereld-, mens- en godsbeeld veranderen niet gelijktijdig: eerst wereldbeeld,
gelijktijdigheid dan mensbeeld, pas na ±400 jaar het godsbeeld.
Tantaluskwelling Martelende frustratie (naar het verhaal van koning Tantalus).
Weet niet of het goddelijke bestaat; gelooft dat dit buiten het menselijk
Agnost
kenvermogen valt.
Atheïst Ontkent radicaal het bestaan van het goddelijke.
Vraag zonder vast/standaardantwoord, kan tijdelijk zijn, gaat over mensen en
Levensvraag
het grotere geheel.
Negatieve term voor een simplistische, commerciële presentatie van
Disneyficatie historisch belangrijke plaatsen/gebeurtenissen/mensen. (Alladin, sleeping
beauty, Der fueher’s face, belle en het beest, kuifje)
Cherrypicking Feiten selectief kiezen om je eigen standpunt te bevestigen.
Desinformatie; wapen van de (conservatieve) pers; zet aan tot ondoordachte
Fake news /
daden. 3 kenmerken: element van reactie, wapen van conservatieve pers,
"Lügenpresse"
komt voor in oorlogscommentaren
Schrappen van iemands naam in geschiedenisboeken, Tiberius en Ganius
Abolototio nominis
Gracchus gewist uit geschiedenis
Vermogen om fake news van waarheid te onderscheiden; nodig om een goed
Mediawijsheid
geïnformeerde burger te zijn.
,1ste generatie
Burgerlijke en politieke rechten (stemrecht, eigendom, meningsuiting).
mensenrechten
2de generatie Economische, sociale en culturele rechten (arbeid, medische zorg,
mensenrechten huisvesting).
3de generatie
Collectieve of solidariteitsrechten.
mensenrechten
Streven naar een nieuwe orde, maar binnen het wettelijk kader (bv. N-VA,
Radicalisme
PvdA, zo goed mogelijke punten halen maar niet valsspelen).
Extremisme Ideeën doordrukken buiten het wettelijk kader, eventueel met geweld.
Teruggrijpen naar waarden/normen zoals ze oorspronkelijk/letterlijk bedoeld
Fundamentalisme waren. Taliban die Boeddhabeelden vernielen; joden die besnijdenis wel maar
zwarte kledij niet meer volgen
Extreme graad van toewijding aan religie — "iets doen in naam van het
Religieus fanatisme
geloof" (bv. kruistochten, reformatie/contrareformatie).
Post-kritische Model met 2 assen (geloof/ongeloof × letterlijk/symbolisch) dat 4
geloofsschaal geloofsposities oplevert.
Letterlijk + geloof. -> story: wat je leest, geloof je -> kan leiden tot
Orthodoxie
fundamentalisme
Letterlijk + ongeloof. -> story: je leest letterlijk maar verwerpt daarom
Externe kritiek
(Marx, Freud, Nietzsche)
Symbolisch + ongeloof. -> history: geïnteresseerd, puur intellectueel,
Relativisme
dominant jongvolwassen (hutsebaut)
2de naïviteit
(=de "meest Symbolisch + gelovig. -> transhistory: nemen boodschap mee zonder ze
authentieke letterlijk te geloven.
geloofspositie")
Manier van lezen waarbij je gelooft wat je leest (kan leiden tot
Story
fundamentalisme).
Wat je leest probeer je in historisch kader te plaatsen. (verhalen w
History
vrijblijvend wnr je ni meer denkt dat het een boodschap heeft)
Manier van lezen waarbij je het verhaal historisch plaatst én vertaalt naar
Transhistory
vandaag.
Geloven/hopen dat er "iets" is dat de mens overstijgt, zonder dit verder te
Ietsisme
willen omschrijven.
, Iemand die ideeën uit verschillende overtuigingen combineert tot een eigen,
Eclecticus
persoonlijke religie.
Authentiek Weten waarvoor je staat en op basis van welke bronnen je je interpretatie
(geloofspositie) hebt gemaakt.
Oudste religieuze uiting; kent subjectieve eigenschappen (een ziel) toe aan
Animisme de materiële omgeving. (Toy story: sprekende poppen, offers brengen aan
beelden)
Din Arabisch woord voor religie: een hele manier van leven.
Sanskriet woord voor religie: onvertaalbaar totaalconcept (wet,
Dharma
gerechtigheid, moraliteit, sociaal leven).
Godsdienst als systeem van culturele tekens:
De boodschap/inhoud van een godsdienst (mythen, verhalen,
Creed
geloofswaarheden). Bijbel
Hoe je de boodschap uit in religieuze rituelen. Hoe je creed gaat
Cult
eren. Bidden
Code Hoe je de rituelen toepast/viert in het dagelijks leven (bv. Ramadan).
De belofte van "levenswinst" die een godsdienst doet. -> mogen we niet zien.
Laatste werkelijkheid
Neckebrouck
"Van beneden" — godsdienst ontstaat tussen mensen die samen op zoek
Immanent
gaan naar antwoorden (Durkheim).
Transcendent "Van boven" — overstijgend, opgelegd door goden aan de mens.
6 aspecten van
Niet gelijk gedeeld · beïnvloedt gedrag maar bepaalt het niet · niet statisch ·
cultuur (Van
overgedragen via en-/acculturatie · ≠ ras · ≠ nationaliteit.
Oudenhoven)
Enculturatie Cultuurelementen aanleren binnen je eigen cultuur/gemeenschap.
Acculturatie Cultuurelementen aanleren aan mensen buiten je eigen cultuur.
De feitelijke, onbewuste handelingen en keuzes van mensen. Feit dat we
Ethos/moraal
stoppen aan rood licht. (onbewust en beschrijvend)
Bewust je geweten bevragen om weloverwogen keuzes te maken. (bewust en
Normatieve ethiek
oordelend)
De logische/kennistheoretische grondslagen achter de normatieve ethiek.
Meta-ethiek
(overstijgend)
