IM-2025-26
Parasitologie
Protozoa .............................................................................................................. 1
Nematoden= rondwormen ................................................................................. 12
Trematoden= platwormen .................................................................................. 25
Cestoden= lintwormen....................................................................................... 27
Arthropoden ...................................................................................................... 30
Tabel parasieten zonder ster .............................................................................. 35
Protozoa
Trypanosoma spp. **
- Bloed- en weefsel parasieten van
vertebraten
- Overgedragen door bloedzuigende
parasieten (behalve T. equiperdum)
- Contaminatieve of inoculatieve
methode (of sexueel)
- Polymorfe levenscyclus en kunnen 4
vormen hebben: amastigoot,
promastigoot, epimastigoot of
trypomastigoot
Trypanosoma Stercoraria
è T. Cruzi
è Contaminatieve overdracht: de parasiet is aanwezig in distale darmtractus van de vector
(Wants), hij zal defeceren op huid van de gastheer en dit komt accidenteel in steekwonde
terecht en zo in bloedbaan van gastheer= metacyclische trypomastigoot, zal intracellulair
omvormen tot amastigoot, verliest flagel en ongeslachtelijk vermeerderen via tweedeling.
Als de cel openbarst komt de parasiet terug in bloedbaan onder trypomastigote vorm en zal
al dan niet ziekte veroorzaken bij individu of zal trg intracellulair gaan.
è Als de vector bloedmaaltijd komt nemen bij gastheer, kan het zijn dat hij besmet wordt,
trypomastigoot komt dan in maagdarmtractus terecht, vormt zich om in epimastigote vorm,
in middendarm ongeslachtelijke voortplanting tot ze beslissen om naar einddarm te gaan.
è DUS:
o In gastheer: matacyclische trypomastigoot à intracellulair à amastigoot à
tweedeling à trg in bloedbaan als trypomastigoot
o In vector: trypomastigoot in maagdarmtractus à epimastigoot à
ongeslachtelijke voortplanting à einddarm als trypomastigoot
Trypanosoma Salivaria
è Inoculatieve overdracht:
1
, IM-2025-26
o Cyclische overdracht: Tsé-tsé vlieg (=Glossina) neemt bloedmaaltijd, metacylische
trypomastigoot komt in bloed terecht, zullen in lichaamsvloeistoffen ongeslachtelijk
vermeerderen. De vliegen kunnen dan ook besmet geraken door gastheer, ongeslachtelijke
vermeerdering van epimastigoot in SVS van vector, clyclus in Glossina duurt enkel dagen tot
weken (eincylcus in voorste deel van SVS). Infectieuze trypomastigote bevindt zich in de
speekselklieren.
o T.b. gambiense, T.b. rhodesiense, T.b. brucei
o Mechanische overdracht: vectoren zijn tabanidae (dazen) en stomoxys (steekvliegen), er is
geen vermeenigvuldiging in de vector, en er moet een kortere tijd zijn tussen de
opeenvolgende steken (minuten)
o T. vivax, T. evansi, T. equinum
è Directe overdracht:
o Sexuele transmissie (venerisch): T.equiperdum
ð Ziekte van Chagas:
lymphadenopathie, koorts,
hepatosplenomegalie,
cardiomegalie (Reservoirs: hond,
kat, rat…)
ð Slaapziekte: lokaal oedeem,
koorts, hoofdpijn, gezwollen lnn,
vermoedheid, pijnlijke spieren,
zenuwsymptomen, koma, sterfte
ð Nagana: koorts, anemie,
vermageren, sterfte
ð Dourine: ontsteking en
oedeem van genitaliën,
huidletstels, paralyse van
achterhand, anemie, cachexie en
sterfte
Leishmania spp. **
- 30-tal species, 21 infectieus voor zoogdieren (mens, hond, knaagdieren)
- Overgedragen door zandvliegen (Phlebotomus & Lutzomyia)
- Heeft predilectie voor macrofagen (dus intracellulair) à verstoppen van immuunsysteem
è Zandvlieg contamineert (bloedmaaltijd), promastigoten worden gefagocyteerd door
macrofagen, worden amastigoot, zullen ongeslachtelijk vermeerderen in macrofaag.
Deze zandvliegen kunnen besmet geraken door bloed op te nemen die de geïnfecteerde
macrofagen bevat, amastigote wordt promastigoot in SVS en migreert naar steeksnuit.
- Viscerale leishmaniasis: macrofagen van inwendige organen
ð L. donovani infantum: ernstige vermagering, slechtere conditie en letsels thv huid
ð Zoönose:
o Natuurlijke gastheer: hond, jakhals, vos
o Mens is accidentele gastheer (middellandse zee) ‘Kala-azar’, ‘dum-dum fever’
- Oude wereld cutane leishmaniasis: macrofagen van huid
ð Zoonose: bij de mens huidulcera
- Nieuwe wereld mucocutane leishmaniasis
ð Zoonose:
o Reservoirs: knaagdieren, hond, luiaard
o Mens: diffuse huidletsels, metastasen in oronasale mucosa
2
, IM-2025-26
Giardia spp. **
- Darmparasiet van zoogdieren, vogels en koudbloeddieren
- Er zijn verschillende giardia species/ genotypen die onderling niet te scheiden zijn, maar
hebben verschillende diersoortspecificiteit en sommige types zijn zoönotisch
- Morfologie: 2 voorste en 6 caudale flagellen, kan vacuüm creëren hiermee, ventraal
niervormige inzinking die fungeert als zuigschijf
è Giardia heeft twee levensstadia: de trofozoïet dat in gastheer leeft en de cyste is de
resistente omgevingsvorm.
è Faeco-orale route: water of voedsel gecontamineerd met infectieuze cyste, waarin 2
trofozoieten zijn, wordt opgenomen door gastheer. De volledige cyclus gebeurt in lumen van
proximale deel van dunne darm (duodenum). De cyste zal door temperatuur, maagzuur,
maag- en pancreassappen openbarsten, de twee trofozoieten komen vrij en voeden zich in
lumen en zullen ook tijdelijk vastzitten aan darmoppervlak maar ze gaan niet intracellulair!
Ze zijn dus niet heel pathogeen. Wanneer de trofozoïeten de epitheelcellen loslaten, vormen
ze opnieuw cysten. Tijdens dit encysteren delen de kernen zich, waardoor een rijpe cyste 4
kernen bevat. Deze besmettelijke cysten worden daarna met de stoelgang uitgescheiden.
ð G. duodenalis: brede gastheerspecificiteit, bijna alle zoogdieren behalve knaagdieren.
Binnen die soort zien we verschillende genotypes à gastheeradaptatie door mutaties
ð Giardiasis bij:
o De hond en kat: chronische intermitterende diarree bij pups en kittens (>1j) en is
ook een zoönose
o Kalveren: quasi 100% prevalent, chronische intermitterende diarree op stal,
(zoönose?)
o De mens: chronische intermitterende diarree, gewichtsverlies, buikkrampen à
vooral bij kinderen en immunodeficiënte mensen
Genus Tritrichomonas*
- Morfologie: trofozoïeten
- Hebben 3 vrije voorste flagellen en 1 naar achter lopende flagel + undulerende membraan
- Geen cysten!
- De meeste leven als commensalen in caecum à enkel T. foetus van belang in urogenitaal
stelsel van het rund
è De stier is levenslang drager, parasiet bevindt zich in preputiaalholte. Wordt overgedragen
door direct contact bij het dekken (in beide richtingen). Het vormt pseudo-cysten. Het
vermeerdert door tweedeling in lengte-as.
ð Vaginitis, abortus en steriliteit
è Bij kat commensaal in dikke darm
ð Kan chronische diarree veroorzaken bij kittens (<1j)
Genus Trichomonas*
- Morfologie: trofozoïeten
- 4 vrije voorste flagellen, 1 naar achter lopende flagel + undulerende membraan
- Geen cysten!
- De meeste soorten zijn apathogeen à T. gallinae is van belang bij vogels à is een parasiet
van duiven en komt ook voor bij kalkoen en kip
è Ze bevinden zich in bek, farynx, oesophagus en krop (soms sinussen) vanwaar virulente
stammen naar ogen en hersenen kunnen gaan, eventueel via bloedcirculatie naar
3
, IM-2025-26
abdominale en thoracale organen. Via kropmelk overgedragen naar jongen duiven.
Reïnfecties gebeuren via geïnfecteerd water, en het verdraagt geen uitdroging. Het
vermenigvuldigt zich door tweedeling, en transmissie gebeurt door direct contact.
ð Meestal niet pathogeen, maar klinische trichomonas kunnen zorgen voor verminderde
water- en voedselopname met vermagering als gevolg, en kan hoge mortaliteit veroorzaken.
Genus histomonas*
- Morfologie afhankelijk van stadium
o Flagellaire vorm in lumen SVS (1 of 2 flagellen), het voedt zich met bacteriën
o Aflagellaire ‘weefsel-vorm’ (amoeboïd), het secreteert enzymes en voedt zich met
celresten
- Geen cysten!
- Histomonas meleagridis
è Parasiet in SVS van hoenderachtigen, de flagellaire vorm komt voor in caecum, voedt zich
met bacteriën en vermenigvuldigt door tweedeling. Die vormt zich om in aflagellaire vorm en
dringt in caecumwand, gaat dan via poortader naar lever & vermenigvuldigt ook via
tweedeling.
è Transmissie gebeurt via vector: heterakis gallinarum (nematode) à wormeieren worden in
caecum besmet, en histomonas zijn daarin in buitenwereld resistent. Regenworm is
transportgastheer voor heterakis à vogels besmet door opname van (regenworm+)
heterakis larven + histomonas
ð Blackhead disease, ulceratieve typhlytis in caecum en necrotiserende hepatitis
Genus cryptosporidium**
- Morfologie:
o Infectieuze stadium: sporozoïeten die in cysten zitten
o Geen voortbewegingsorganellen
o Apicaal complex: soort klier waaruit EW kunnen komen
è Gastheer wordt besmet door orale opname van gecontamineerd voedsel/ water met
infectieuze sporocyste die 4 sporozoïeten bevat. In dunne darm komen ze vrij, hechten vast
aan microvilli. De sporozoïet zal in een parasitofore vacuole, intracellulair en extra-
cytoplasmatisch uitgroeien tot een schizont.
Door aseksuele vermenigvuldiging (schizogonie) worden in de schizont 8 merozoïeten
gevormd. Deze barsten uit, sommige blijven die cyclus herhalen, andere dringen terug in een
gastheercel (parasitofore vacuole) en differentiëren tot multinucleaire micro- of
macrogamonten.
De micro- en macrogamonten worden ontwikkelen zich resp. tot micro- en macrogameten.
Deze worden bevrucht door de microgameten waaruit een zygote ontstaat (= gametogenie,
seksueel)
De zygoten ondergaan nog aseksuele vermeerdering (sporogenie), wat leidt tot de productie
van een sporocyste (= oöcyste)(nog in GH), die dan via faces wordt uitgescheiden.
ð Cryptosporidiose bij Herkauwers:
§ C. parvum: diarree bij jonge kalveren en lammeren & zoönose
§ C. andersoni: lebmaagparasiet & verminderde melkgifte bij volwassen
koeien
ð Crypotsporidiose bij de mens
§ C. parvum & C. hominis: diarree, misselijkheid, hoof- en buikpijn
4
Parasitologie
Protozoa .............................................................................................................. 1
Nematoden= rondwormen ................................................................................. 12
Trematoden= platwormen .................................................................................. 25
Cestoden= lintwormen....................................................................................... 27
Arthropoden ...................................................................................................... 30
Tabel parasieten zonder ster .............................................................................. 35
Protozoa
Trypanosoma spp. **
- Bloed- en weefsel parasieten van
vertebraten
- Overgedragen door bloedzuigende
parasieten (behalve T. equiperdum)
- Contaminatieve of inoculatieve
methode (of sexueel)
- Polymorfe levenscyclus en kunnen 4
vormen hebben: amastigoot,
promastigoot, epimastigoot of
trypomastigoot
Trypanosoma Stercoraria
è T. Cruzi
è Contaminatieve overdracht: de parasiet is aanwezig in distale darmtractus van de vector
(Wants), hij zal defeceren op huid van de gastheer en dit komt accidenteel in steekwonde
terecht en zo in bloedbaan van gastheer= metacyclische trypomastigoot, zal intracellulair
omvormen tot amastigoot, verliest flagel en ongeslachtelijk vermeerderen via tweedeling.
Als de cel openbarst komt de parasiet terug in bloedbaan onder trypomastigote vorm en zal
al dan niet ziekte veroorzaken bij individu of zal trg intracellulair gaan.
è Als de vector bloedmaaltijd komt nemen bij gastheer, kan het zijn dat hij besmet wordt,
trypomastigoot komt dan in maagdarmtractus terecht, vormt zich om in epimastigote vorm,
in middendarm ongeslachtelijke voortplanting tot ze beslissen om naar einddarm te gaan.
è DUS:
o In gastheer: matacyclische trypomastigoot à intracellulair à amastigoot à
tweedeling à trg in bloedbaan als trypomastigoot
o In vector: trypomastigoot in maagdarmtractus à epimastigoot à
ongeslachtelijke voortplanting à einddarm als trypomastigoot
Trypanosoma Salivaria
è Inoculatieve overdracht:
1
, IM-2025-26
o Cyclische overdracht: Tsé-tsé vlieg (=Glossina) neemt bloedmaaltijd, metacylische
trypomastigoot komt in bloed terecht, zullen in lichaamsvloeistoffen ongeslachtelijk
vermeerderen. De vliegen kunnen dan ook besmet geraken door gastheer, ongeslachtelijke
vermeerdering van epimastigoot in SVS van vector, clyclus in Glossina duurt enkel dagen tot
weken (eincylcus in voorste deel van SVS). Infectieuze trypomastigote bevindt zich in de
speekselklieren.
o T.b. gambiense, T.b. rhodesiense, T.b. brucei
o Mechanische overdracht: vectoren zijn tabanidae (dazen) en stomoxys (steekvliegen), er is
geen vermeenigvuldiging in de vector, en er moet een kortere tijd zijn tussen de
opeenvolgende steken (minuten)
o T. vivax, T. evansi, T. equinum
è Directe overdracht:
o Sexuele transmissie (venerisch): T.equiperdum
ð Ziekte van Chagas:
lymphadenopathie, koorts,
hepatosplenomegalie,
cardiomegalie (Reservoirs: hond,
kat, rat…)
ð Slaapziekte: lokaal oedeem,
koorts, hoofdpijn, gezwollen lnn,
vermoedheid, pijnlijke spieren,
zenuwsymptomen, koma, sterfte
ð Nagana: koorts, anemie,
vermageren, sterfte
ð Dourine: ontsteking en
oedeem van genitaliën,
huidletstels, paralyse van
achterhand, anemie, cachexie en
sterfte
Leishmania spp. **
- 30-tal species, 21 infectieus voor zoogdieren (mens, hond, knaagdieren)
- Overgedragen door zandvliegen (Phlebotomus & Lutzomyia)
- Heeft predilectie voor macrofagen (dus intracellulair) à verstoppen van immuunsysteem
è Zandvlieg contamineert (bloedmaaltijd), promastigoten worden gefagocyteerd door
macrofagen, worden amastigoot, zullen ongeslachtelijk vermeerderen in macrofaag.
Deze zandvliegen kunnen besmet geraken door bloed op te nemen die de geïnfecteerde
macrofagen bevat, amastigote wordt promastigoot in SVS en migreert naar steeksnuit.
- Viscerale leishmaniasis: macrofagen van inwendige organen
ð L. donovani infantum: ernstige vermagering, slechtere conditie en letsels thv huid
ð Zoönose:
o Natuurlijke gastheer: hond, jakhals, vos
o Mens is accidentele gastheer (middellandse zee) ‘Kala-azar’, ‘dum-dum fever’
- Oude wereld cutane leishmaniasis: macrofagen van huid
ð Zoonose: bij de mens huidulcera
- Nieuwe wereld mucocutane leishmaniasis
ð Zoonose:
o Reservoirs: knaagdieren, hond, luiaard
o Mens: diffuse huidletsels, metastasen in oronasale mucosa
2
, IM-2025-26
Giardia spp. **
- Darmparasiet van zoogdieren, vogels en koudbloeddieren
- Er zijn verschillende giardia species/ genotypen die onderling niet te scheiden zijn, maar
hebben verschillende diersoortspecificiteit en sommige types zijn zoönotisch
- Morfologie: 2 voorste en 6 caudale flagellen, kan vacuüm creëren hiermee, ventraal
niervormige inzinking die fungeert als zuigschijf
è Giardia heeft twee levensstadia: de trofozoïet dat in gastheer leeft en de cyste is de
resistente omgevingsvorm.
è Faeco-orale route: water of voedsel gecontamineerd met infectieuze cyste, waarin 2
trofozoieten zijn, wordt opgenomen door gastheer. De volledige cyclus gebeurt in lumen van
proximale deel van dunne darm (duodenum). De cyste zal door temperatuur, maagzuur,
maag- en pancreassappen openbarsten, de twee trofozoieten komen vrij en voeden zich in
lumen en zullen ook tijdelijk vastzitten aan darmoppervlak maar ze gaan niet intracellulair!
Ze zijn dus niet heel pathogeen. Wanneer de trofozoïeten de epitheelcellen loslaten, vormen
ze opnieuw cysten. Tijdens dit encysteren delen de kernen zich, waardoor een rijpe cyste 4
kernen bevat. Deze besmettelijke cysten worden daarna met de stoelgang uitgescheiden.
ð G. duodenalis: brede gastheerspecificiteit, bijna alle zoogdieren behalve knaagdieren.
Binnen die soort zien we verschillende genotypes à gastheeradaptatie door mutaties
ð Giardiasis bij:
o De hond en kat: chronische intermitterende diarree bij pups en kittens (>1j) en is
ook een zoönose
o Kalveren: quasi 100% prevalent, chronische intermitterende diarree op stal,
(zoönose?)
o De mens: chronische intermitterende diarree, gewichtsverlies, buikkrampen à
vooral bij kinderen en immunodeficiënte mensen
Genus Tritrichomonas*
- Morfologie: trofozoïeten
- Hebben 3 vrije voorste flagellen en 1 naar achter lopende flagel + undulerende membraan
- Geen cysten!
- De meeste leven als commensalen in caecum à enkel T. foetus van belang in urogenitaal
stelsel van het rund
è De stier is levenslang drager, parasiet bevindt zich in preputiaalholte. Wordt overgedragen
door direct contact bij het dekken (in beide richtingen). Het vormt pseudo-cysten. Het
vermeerdert door tweedeling in lengte-as.
ð Vaginitis, abortus en steriliteit
è Bij kat commensaal in dikke darm
ð Kan chronische diarree veroorzaken bij kittens (<1j)
Genus Trichomonas*
- Morfologie: trofozoïeten
- 4 vrije voorste flagellen, 1 naar achter lopende flagel + undulerende membraan
- Geen cysten!
- De meeste soorten zijn apathogeen à T. gallinae is van belang bij vogels à is een parasiet
van duiven en komt ook voor bij kalkoen en kip
è Ze bevinden zich in bek, farynx, oesophagus en krop (soms sinussen) vanwaar virulente
stammen naar ogen en hersenen kunnen gaan, eventueel via bloedcirculatie naar
3
, IM-2025-26
abdominale en thoracale organen. Via kropmelk overgedragen naar jongen duiven.
Reïnfecties gebeuren via geïnfecteerd water, en het verdraagt geen uitdroging. Het
vermenigvuldigt zich door tweedeling, en transmissie gebeurt door direct contact.
ð Meestal niet pathogeen, maar klinische trichomonas kunnen zorgen voor verminderde
water- en voedselopname met vermagering als gevolg, en kan hoge mortaliteit veroorzaken.
Genus histomonas*
- Morfologie afhankelijk van stadium
o Flagellaire vorm in lumen SVS (1 of 2 flagellen), het voedt zich met bacteriën
o Aflagellaire ‘weefsel-vorm’ (amoeboïd), het secreteert enzymes en voedt zich met
celresten
- Geen cysten!
- Histomonas meleagridis
è Parasiet in SVS van hoenderachtigen, de flagellaire vorm komt voor in caecum, voedt zich
met bacteriën en vermenigvuldigt door tweedeling. Die vormt zich om in aflagellaire vorm en
dringt in caecumwand, gaat dan via poortader naar lever & vermenigvuldigt ook via
tweedeling.
è Transmissie gebeurt via vector: heterakis gallinarum (nematode) à wormeieren worden in
caecum besmet, en histomonas zijn daarin in buitenwereld resistent. Regenworm is
transportgastheer voor heterakis à vogels besmet door opname van (regenworm+)
heterakis larven + histomonas
ð Blackhead disease, ulceratieve typhlytis in caecum en necrotiserende hepatitis
Genus cryptosporidium**
- Morfologie:
o Infectieuze stadium: sporozoïeten die in cysten zitten
o Geen voortbewegingsorganellen
o Apicaal complex: soort klier waaruit EW kunnen komen
è Gastheer wordt besmet door orale opname van gecontamineerd voedsel/ water met
infectieuze sporocyste die 4 sporozoïeten bevat. In dunne darm komen ze vrij, hechten vast
aan microvilli. De sporozoïet zal in een parasitofore vacuole, intracellulair en extra-
cytoplasmatisch uitgroeien tot een schizont.
Door aseksuele vermenigvuldiging (schizogonie) worden in de schizont 8 merozoïeten
gevormd. Deze barsten uit, sommige blijven die cyclus herhalen, andere dringen terug in een
gastheercel (parasitofore vacuole) en differentiëren tot multinucleaire micro- of
macrogamonten.
De micro- en macrogamonten worden ontwikkelen zich resp. tot micro- en macrogameten.
Deze worden bevrucht door de microgameten waaruit een zygote ontstaat (= gametogenie,
seksueel)
De zygoten ondergaan nog aseksuele vermeerdering (sporogenie), wat leidt tot de productie
van een sporocyste (= oöcyste)(nog in GH), die dan via faces wordt uitgescheiden.
ð Cryptosporidiose bij Herkauwers:
§ C. parvum: diarree bij jonge kalveren en lammeren & zoönose
§ C. andersoni: lebmaagparasiet & verminderde melkgifte bij volwassen
koeien
ð Crypotsporidiose bij de mens
§ C. parvum & C. hominis: diarree, misselijkheid, hoof- en buikpijn
4
