TIJD EN SAMENLEVING
RAAMWERK
ONTSTAAN VAN HEELAL, AARDE EN EERSTE LEVEN
13,8 miljard jaar geleden Oerknal
4,5 miljard jaar geleden Aarde ontstaat
AGRARISCH – SEDENTAIRE SAMENLEVINGSVORM
8.000 voor Chr. Oudste sporen van landbouw in het Nabije Oosten – Neolithicum
5.500 voor Chr. Oudste sporen van landbouw in onze streken
3.500 voor Chr. Ontstaan van het schrift
TIJD VAN DE EGYPTENAREN
3500 v.Chr. Ontstaan schrift in Mesopotamië en Egypte
TIJD VAN DE GRIEKEN
776 v.Chr. Eerste Olympische spelen
TIJD VAN DE ROMEINEN
753 v.Chr. Stichting van de stad Rome
57 v.Chr. Caesar verovert Gallië
Romeinen in onze streken
476 v.Chr. Einde West-Romeinse Rijk
VROEGE MIDDELEEUWEN: AGRARISCHE SAMENLEVINGSVORM
500 Merovinger Clovis, koning over alle Franken
Bekering tot het christendom
622 Ontstaan Islam, vlucht van Mekka naar Medina door Mohammed
800 Karel de Grote, keizer
843 Verdrag van Verdun
870 Verdrag van Meerssen
LATE MIDDELEEUWEN: AGRARISCHE -STEDELIJKE SAMENLEVINGSVORM
1096 Eerste kruistocht (Godfried van Bouillon bevrijdt Jeruzalem)
1302 Brugse Metten, onder leiding van Pieter de Coninck (Liebaarts
verslaan de Leliaards)
Guldensporenslag
TIJD VAN VORSTEN EN ONTDEKKINGEN
1492 Columbus bereikt Amerika
1515 Karel V regeert over onze streken
1566 Beeldenstorm
De Meyere E. Tijd en samenleving Pagina 1 van 73
,DE MODERNE TIJD
1789 Franse Revolutie
1815 Napoleon verslagen – slag bij Waterloo
Willem I koning van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
1830 Belgische onafhankelijkheid
1914-1918 Eerste Wereldoorlog
1939-1945 Tweede Wereldoorlog
HEDENDAAGSE TIJD
1948 Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
1989 Val van de Berlijnse Muur
INLEIDING
Politiek: bestuur, oorlog en vrede, territorium, instelling
Economisch: landbouw, veeteelt, handel, industrie
Sociaal: organisatie van de samenleving, multiculturaliteit, arm en rijk
Cultureel: levensbeschouwelijk, religie, kunst en cultuur, wetenschap en techniek
Milieu: omgeving, fysisch, geografisch, topografisch
WANNEER START DE GESCHIEDENIS?
3500v.C. = ontstaan schrift (van daarvoor weten we niet hoe de mensen dachten want er is geen schrift
van)
Geschiedenis ≠ verleden
• Geschiedenis = de wetenschap over het verleden
o Wij kijken er nu naar, en gaan interpreteren, wij doen onderzoek,… → geschiedenis kan
dus nog veranderen
PERIODISERING
Prehistorie: … - ca. 3500 v.C.
Oudheid: ca. 3500 v.C. – ca. 500 n.C.
Middeleeuwen: ca. 500 n.C. – ca. 1500
Vroegmoderne tijd: ca. 1500 – ca. 1800
Moderne tijd: ca. 1800 – 1945
Hedendaagse tijd: 1945 - …
De Meyere E. Tijd en samenleving Pagina 2 van 73
,REFERENTIEPUNTEN
1914 1492
• Start Eerste Wereldoorlog • Ontdekking van Amerika door
• Moderne tijd Columbus voor de Europeanen
• 20e eeuw • Vroegmoderne tijd
• 15e eeuw
1302
1830
• Gulden sporenslag
• Middeleeuwen • Ontstaan België
• 14e eeuw • Moderne tijd
• 19e eeuw
PREHISTORIE
Steentijden
• Mensen maakten gebruiksvoorwerpen van steen en hout
• De oude steentijd
• De midden steentijd
• Nieuwe of late steentijd – Neolithicum – vanaf 8000 v.Chr.
o Tot 8000 v.Chr. mensen leven als nomaden en jager-verzamelaars
o Na 8000 v.Chr. andere samenlevingsvorm: agrarische samenleving
Metaaltijden
• Kopertijd
o Ca. 5500 v.Chr.
• Bronstijd
o Ca. 3500 v.Chr.
• IJzertijd
o Ca. 1200 v.Chr.
3500 v.Chr. = uitvinding schrift = einde prehistorie → ontstaan eerste beschavingen in Mesopotamië &
Oude Egypte (fundamenten voor complexe samenlevingen met koningen, schrijvers en
standenmaatschappijen.
Ontstaan tijd en ruimte = 13,8 miljard jaar geleden → start geschiedenisboeken = ontstaan eerste
mensachtigen en mensensoorten = prehistorie = periode voor het ontstaan van het schrift
We halen informatie uit materiële bronnen = archeologie
De Meyere E. Tijd en samenleving Pagina 3 van 73
, ONTSTAAN VAN AARDE EN HEELAL
ONTSTAAN VAN HET HEELAL
Oerknaltheorie = 13,8 miljard jaar geleden door een enorme
explosie van een oeratoom
Na oerknal: ontstaan tijd en ruimte
Gevolg: materie begon zich te verspreiden (heelal zet nog
steeds verder uit)
Er ontstonden sterren, ook de zon
ONTSTAAN VAN DE AARDE
4,5 miljard jaar geleden: rond de zon slingeren
gassen en vaste stoffen die aan mekaar klitten en
onder andere de Aarde vormden
Eerste 800 miljoen jaar: geen leven op Aarde
mogelijk, want was te heet en koelde slechts
geleidelijk af → vorming aardkorst
3,5 miljard jaar geleden: opgestapelde hete
waterdamp viel neer als regen (duurde 60.000 jaar)
→ ontstaan meren, zeeën, oceanen,… → ontstaan
eerste leven
PANGAE
Oorspronkelijk: één supercontinent → viel uiteen en vormden de
continenten zoals we ze nu kennen
Aardkorst nog steeds in beweging → bewijs: aardbevingen en
vulkanisme → continenten ook in beweging
De Meyere E. Tijd en samenleving Pagina 4 van 73
RAAMWERK
ONTSTAAN VAN HEELAL, AARDE EN EERSTE LEVEN
13,8 miljard jaar geleden Oerknal
4,5 miljard jaar geleden Aarde ontstaat
AGRARISCH – SEDENTAIRE SAMENLEVINGSVORM
8.000 voor Chr. Oudste sporen van landbouw in het Nabije Oosten – Neolithicum
5.500 voor Chr. Oudste sporen van landbouw in onze streken
3.500 voor Chr. Ontstaan van het schrift
TIJD VAN DE EGYPTENAREN
3500 v.Chr. Ontstaan schrift in Mesopotamië en Egypte
TIJD VAN DE GRIEKEN
776 v.Chr. Eerste Olympische spelen
TIJD VAN DE ROMEINEN
753 v.Chr. Stichting van de stad Rome
57 v.Chr. Caesar verovert Gallië
Romeinen in onze streken
476 v.Chr. Einde West-Romeinse Rijk
VROEGE MIDDELEEUWEN: AGRARISCHE SAMENLEVINGSVORM
500 Merovinger Clovis, koning over alle Franken
Bekering tot het christendom
622 Ontstaan Islam, vlucht van Mekka naar Medina door Mohammed
800 Karel de Grote, keizer
843 Verdrag van Verdun
870 Verdrag van Meerssen
LATE MIDDELEEUWEN: AGRARISCHE -STEDELIJKE SAMENLEVINGSVORM
1096 Eerste kruistocht (Godfried van Bouillon bevrijdt Jeruzalem)
1302 Brugse Metten, onder leiding van Pieter de Coninck (Liebaarts
verslaan de Leliaards)
Guldensporenslag
TIJD VAN VORSTEN EN ONTDEKKINGEN
1492 Columbus bereikt Amerika
1515 Karel V regeert over onze streken
1566 Beeldenstorm
De Meyere E. Tijd en samenleving Pagina 1 van 73
,DE MODERNE TIJD
1789 Franse Revolutie
1815 Napoleon verslagen – slag bij Waterloo
Willem I koning van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
1830 Belgische onafhankelijkheid
1914-1918 Eerste Wereldoorlog
1939-1945 Tweede Wereldoorlog
HEDENDAAGSE TIJD
1948 Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
1989 Val van de Berlijnse Muur
INLEIDING
Politiek: bestuur, oorlog en vrede, territorium, instelling
Economisch: landbouw, veeteelt, handel, industrie
Sociaal: organisatie van de samenleving, multiculturaliteit, arm en rijk
Cultureel: levensbeschouwelijk, religie, kunst en cultuur, wetenschap en techniek
Milieu: omgeving, fysisch, geografisch, topografisch
WANNEER START DE GESCHIEDENIS?
3500v.C. = ontstaan schrift (van daarvoor weten we niet hoe de mensen dachten want er is geen schrift
van)
Geschiedenis ≠ verleden
• Geschiedenis = de wetenschap over het verleden
o Wij kijken er nu naar, en gaan interpreteren, wij doen onderzoek,… → geschiedenis kan
dus nog veranderen
PERIODISERING
Prehistorie: … - ca. 3500 v.C.
Oudheid: ca. 3500 v.C. – ca. 500 n.C.
Middeleeuwen: ca. 500 n.C. – ca. 1500
Vroegmoderne tijd: ca. 1500 – ca. 1800
Moderne tijd: ca. 1800 – 1945
Hedendaagse tijd: 1945 - …
De Meyere E. Tijd en samenleving Pagina 2 van 73
,REFERENTIEPUNTEN
1914 1492
• Start Eerste Wereldoorlog • Ontdekking van Amerika door
• Moderne tijd Columbus voor de Europeanen
• 20e eeuw • Vroegmoderne tijd
• 15e eeuw
1302
1830
• Gulden sporenslag
• Middeleeuwen • Ontstaan België
• 14e eeuw • Moderne tijd
• 19e eeuw
PREHISTORIE
Steentijden
• Mensen maakten gebruiksvoorwerpen van steen en hout
• De oude steentijd
• De midden steentijd
• Nieuwe of late steentijd – Neolithicum – vanaf 8000 v.Chr.
o Tot 8000 v.Chr. mensen leven als nomaden en jager-verzamelaars
o Na 8000 v.Chr. andere samenlevingsvorm: agrarische samenleving
Metaaltijden
• Kopertijd
o Ca. 5500 v.Chr.
• Bronstijd
o Ca. 3500 v.Chr.
• IJzertijd
o Ca. 1200 v.Chr.
3500 v.Chr. = uitvinding schrift = einde prehistorie → ontstaan eerste beschavingen in Mesopotamië &
Oude Egypte (fundamenten voor complexe samenlevingen met koningen, schrijvers en
standenmaatschappijen.
Ontstaan tijd en ruimte = 13,8 miljard jaar geleden → start geschiedenisboeken = ontstaan eerste
mensachtigen en mensensoorten = prehistorie = periode voor het ontstaan van het schrift
We halen informatie uit materiële bronnen = archeologie
De Meyere E. Tijd en samenleving Pagina 3 van 73
, ONTSTAAN VAN AARDE EN HEELAL
ONTSTAAN VAN HET HEELAL
Oerknaltheorie = 13,8 miljard jaar geleden door een enorme
explosie van een oeratoom
Na oerknal: ontstaan tijd en ruimte
Gevolg: materie begon zich te verspreiden (heelal zet nog
steeds verder uit)
Er ontstonden sterren, ook de zon
ONTSTAAN VAN DE AARDE
4,5 miljard jaar geleden: rond de zon slingeren
gassen en vaste stoffen die aan mekaar klitten en
onder andere de Aarde vormden
Eerste 800 miljoen jaar: geen leven op Aarde
mogelijk, want was te heet en koelde slechts
geleidelijk af → vorming aardkorst
3,5 miljard jaar geleden: opgestapelde hete
waterdamp viel neer als regen (duurde 60.000 jaar)
→ ontstaan meren, zeeën, oceanen,… → ontstaan
eerste leven
PANGAE
Oorspronkelijk: één supercontinent → viel uiteen en vormden de
continenten zoals we ze nu kennen
Aardkorst nog steeds in beweging → bewijs: aardbevingen en
vulkanisme → continenten ook in beweging
De Meyere E. Tijd en samenleving Pagina 4 van 73
