Samenvatting Hoorcollege Psychomotorische Ontwikkeling | VUB | 2026/27

​Psychomotorische​​ontwikkeling:​​Semester​​1​
​Hoorcollege​​1:​​Inleiding​
​Situering​​van​​het​​vakgebied:​

​=​​studie​​van​​de​​motoriek​​waarin​​gedraging​​tot​​uiting​​komen​​–​​VALLAEY​​1990​

​ ​ ​langzaam​ ​gepaard​ ​opbouwen​ ​van​ ​denken​ ​en​ ​bewegen​ ​tot​ ​handelend​ ​denken​ ​of​
=
​doelbewust​ ​bewegen,​ ​wat​ ​gebeurt​ ​door​ ​de​ ​interactie​ ​van​ ​de​ ​verschillende​ ​motorische​ ​en​
​psychische​​functies​​–​​SAMAEY​

​=​​juist​​en​​aangepast​​bewegen​

​Definitie​​psychomotoriek:​

​ ​​motorisch​​intentioneel​​bewegen​​of​​het​​doelgericht​​inzetten​​van​​lichaam​​om​​vooraf​​bepaald​
=
​doel​ ​te​ ​bereiken.​ ​Vraagt​ ​de​ ​samenwerking​ ​in​ ​de​ ​motorische,​ ​cognitieve,​ ​sociale​ ​en​
​emotionele​​componenten.​

​ otorisch:​
M ​ ognitief:​
C
​Proces​​waar​​kind​​spieren​​leert​​gebruiken​​en​ ​Leren,​ ​onthouden,​ ​probleem​ ​oplossend​
​beheersen​ ​denken​​en​​intelligentie​​van​​het​​kind​
​Sociaal:​ ​Emotioneel:​
​Ontwikkeling​ ​van​ ​de​ ​eigen​ ​persoonlijkheid​ ​Leren​ ​omgaan​ ​met​ ​gevoelens​ ​van​ ​zichzelf​
​en​​leren​​omgaan​​met​​andere​​mensen​ ​en​ ​anderen​ ​&​ ​leren​ ​begrijpen​ ​hoe​ ​hiermee​
​om​​te​​gaan​


​ ​​de​​studie​​van​​een​​levenslang​​proces,​​waarbij​​sequentieel​​en​​quasi​​continue​​veranderingen​
=
​in​ ​motorisch​​gedrag​​optreden,​​alsook​​van​​de​​op​​elkaar​​inwerkende​​factoren​​die​​daarbij​​een​
​rol​​spelen​

​4​​aspecten:​

​−​ V ⇒
​ eranderingen​ ​in​ ​functionele​ ​capaciteit​ ​(Vb.​ ​eerste​ ​keer​ ​huppelen​ ​ ​ ​5​ ​jaar​ ​lang​
​huppelen​​of​​verschillende​​manieren​​van​​stappen)​
​−​ ​Levenslang​​proces​​gerelateerd​​aan​​de​​leeftijd​
​−​ ​Niet​​lineair​​(sprongen)​
​−​ ​Naast​ ​PMO​ ​ook​ ​ontwikkeling​ ​op​ ​andere​​domeinen​​+​​interne​​/​​externe​​factoren​​(Vb.​
​kind​​kopiëren​​het​​gedrag​​van​​ouders)​

​“Het​​gemiddelde​​individu​​bestaat​​niet:​​variatie​​=​​de​​enige​​constante”​

⇒
​ ​ ​Enkel​ ​vanuit​ ​de​ ​kennis​ ​van​ ​de​ ​“normale​ ​psychomotorische​ ​ontwikkeling”​ ​kan​ ​je​ ​inzicht​
​krijgen​​in​​het​​ontstaansmechanisme​​van​​afwijkend​​gedrag​




​AURELIE​​VERPAELST​ ​1​

,​Verschillende​​motorieken:​

​Psychomotoriek​​(PM):​​9​​maand​​tot​​25​​jaar​

​ ​ ​intentioneel​ ​bewegen,​ ​gericht​ ​naar​ ​een​ ​doel​ ​met​ ​de​ ​juiste​ ​bewegingsmogelijkheden​
=
​waarbij​​ook​​de​​sociale​​en​​emotionele​​component​​een​​rol​​speelt​

​Sensomotoriek​​(SM):​​4​​maand​​tot​​2​​jaar​

​ oftware​ ​=​ ​het​ ​leren​ ​gebruiken​ ​van​ ​de​ ​hardware,​ ​al​ ​doende​ ​neem​​je​​waar​​wat​​je​​kunt,​​al​
S
​voelend​ ​ontdek​ ​je​ ​de​ ​bruikbaarheid​ ​van​ ​je​ ​NM​ ​systeem​ ​zodat​ ​je​ ​leert​ ​besturen​ ​en​ ​verder​
​ontwikkelen​​=​​sensomotorisch​​leerproces​

​Neuromotoriek​​(NM):​​0​​tot​​4​​maand​

​Hardware​​van​​de​​psychomotoriek​​=​​neurologie​​+​​anatomie​

​Motoriek​​=​​interne​​organisatie​​van​​bewegingen​

​Neuromotoriek​​=​​interne​​neurologische​​organisatie​​van​​bewegingen​




​Theoretische​​concepten​​over​​motorische​​ontwikkeling:​

​ ​
− ​ onceptie​​uit​​eicel​​en​​zaadcel​
C
​−​ ​7​​weken​​van​​de​​zwangerschap:​​eerste​​beweging​​=​​extensie​​van​​het​​hoofd​
​−​ ​3​​maand:​​de​​baby​​is​​klaar​​(kans​​op​​een​​miskraam​​verkleint)​
​−​ ​Fysieke​​geboorte​
​−​ ​Psychologische​​geboorte:​​bewustwording​​van​​het​​“ik”​​(karakter)​​mama​​+​​baby​​wordt​
​door​​hem​​gezien​​als​​1​​geheel​
​ ​ ​Om​ ​te​ ​ontwikkelen​ ​van​ ​een​ ​hulpeloze,​ ​afhankelijke​ ​baby​ ​tot​ ​een​ ​onafhankelijke,​
−
​autonoom​​individu​​dat​​doelgericht,​​efficiënt​​en​​consistent​​beweegt​
⇒ ​ ​ ​Ontwikkeling:​ ​neurologisch​ ​(hersensysteem)​ ​→​ ​verbinding​ ​met​ ​spieren​ ​en​
​zenuwstelsel​​(via​​zenuwen)​



​AURELIE​​VERPAELST​ ​2​

, ​“De​​manier​​waarop​​iemand​​beweegt​​wordt​​bepaald​​in​​het​​DNA”​



​Maturatie-​​of​​rijpingstheorie:​

​1930​​–​​1940:​ ​descriptief​​–​​normatief​

​Focus​​op​​individu:​ ​genetische​​factoren​​(DNA)​​en​​interne​​factoren​​zoals​​rijping​​CZS​

​Ontwikkeling​​is​​vooraf​​bepaald​​door​​onder​​andere​​interne​​klok​

​Arnold​​Gesell:​ ​-​​groei​​en​​ontwikkeling​​cephalo​​–​​caudaal​​en​​proximo​​–​​distaal​

-​ ​​ontwikkeling​​van​​bewegingen​​gaat​​van​​enkelvoud​​naar​​samengesteld​
​/​​van​​lokaal​​naar​​totaal​

L​ eren​ ​en​ ​maturatie​ ​zijn​ ​geen​ ​verschillende​ ​processen,​ ​maar​ ​een​ ​ander​ ​facet​ ​van​ ​het​
​groeiproces​

​Theorie​​verlaten​​door…​​(zie​​volgende​​theorieën)​

⇨
​ ​ ​Enkel​​opdracht​​van​​de​​hersenen​
⇨
​ ​E ​ eneigentweeling:​​=DNA,​​maar​​een​​verschillende​​motoriek​
⇨
​ ​ ​Ontwikkeling​​van​​boven​​naar​​onder​​of​​van​​dichtbij​​naar​​ver​

​Informatie​​–​​theoretische​​benadering:​

​1960​​–​​1970​

​Mens​​=​​computer​​dus​​een​​informatieverwerkingssysteem​​(binnen​​het​​CZS)​

​3​​opeenvolgende​​stadia​​in​​de​​informatieverwerking​​binnen​​het​​CZS:​

​ ​ S
− ​ timulus​​identificatie​
​−​ ​Respons​​selectie​
​−​ ​Respons​​programmering​

​Theorie​​verlaten​​door…​​(zie​​volgende​​theorie)​

​De​​ecologische​​of​​contextuele​​theorie​​–​​het​​constraintsmodel​​van​​NEWELL,​​1986:​

​Voorgaande​​visies:​ ​focus​​op​​interne​​processen​​en​​sturing​​CZS​

​Newell:​ ​ook​​externe​​factoren​​belangrijk​​voor​​de​​ontwikkeling​

​ .​ I​ ndividu​
1
​2.​ ​Omgeving​
​3.​ ​taak​

​ lk​ ​gedrag​ ​of​ ​de​ ​evolutie​ ​van​ ​dit​ ​gedrag,​ ​is​ ​het​ ​resultaat​ ​van​ ​het​ ​samenspel,​ ​de​
e
​wisselwerking​ ​of​ ​interactie​ ​tussen​ ​veranderende​ ​individuele,​ ​omgevings-​ ​en​ ​taakgebonden​
​kenmerken/voorwaarden​​(of​​contraints).​




​AURELIE​​VERPAELST​ ​3​

, ​ US​ ​motorisch​ ​gedrag,​ ​het​ ​leren​ ​en​ ​de​ ​ontwikkeling​ ​ervan​ ​is​ ​slechts​ ​te​ ​begrijpen​ ​als​ ​de​
D
​omgeving​ ​waarin​ ​de​ ​actie​ ​plaatsvindt,​ ​de​ ​specifieke​ ​taakvereiste​​en​​de​​kenmerken​​van​​het​
​individu​​in​​rekening​​gebracht​​worden.​




​“Constraints=​​beperking,​​mogelijkheid,​​voorwaarde”​

​1.​ ​individuele​​of​​intrinsieke​​constraints:​
​−​ ​structureel:​​neuroloog​​(maturatie​​maar​​meer​​dan​​CZS)​
​VB​​.​​fysieke​​groei,​​II,​​LG,​​spiermassa​
​−​ ​functioneel:​​los​​van​​structuur​​van​​het​​lichaam​​–​​cognitief,​
​psychosociaal-affectief​
​VB.​​inzicht,​​aandacht,​​motivatie​
​2.​ ​externe​​constraints:​
​−​ ​omgevingsgebonden​​constraints:​
​o​ ​fysisch:​​ZK,​​ondergrond​
​o​ ​sociocultureel:​​VB.​​thuissituatie​​–​​aanmoedigingen/verwachtingen​
​−​ ​taak​​constraints:​
​doel​​van​​de​​taak,​​expliciete​​regels,​​materiaal/​​voorwerpen​

​TOEPASSINGEN:​​baby​​in​​een​​park,​​mowgli,…​




​AURELIE​​VERPAELST​ ​4​