Samenvatting Psychologie hoofdstuk 1, 3, 4, 6, 7, 8, 10 en 11 | KU Leuven | 2025/26

PSYCHOLOGIE
H1: OM TE BEGINNEN

1.WHAT’S IN THE NAME

 Boek gaat over wetenschappelijke verantwoorde kennis in verband met psychologie
 Verschil tussen wetenschappelijke psychologie en psychologie die we kennen uit het dagelijks leven

Begrip psychologie

 verschillende definities:
o ‘wetenschappelijk studie van mentale processen en van het gedrag’ (Roediger)
o ‘de empirische studie van het gedrag en mentale processen’.

domein van de psychologie - verscheidenheid van disciplines in wetenschappelijke psychologie

 Tabel p. 20: 48 divisies van de American Psychological Association (APA)
 Disciplines tonen aan termen ‘gedrag’ en ‘mentale processen’ in de brede betekenis moeten opvatten
 Nog disciplines die gedrag bestuderen (vb. sociologie, rechten,…)  ander gezichtspunt
 Vergelijking disciplines  door middel van methoden + onderwerp


2. BELANG VAN KRITISCH DENKEN

 Psychologie als wetenschappelijke discipline vereist kritisch denken
 Kritische grondhouding vereist, psychologie onderscheiden andere kennis

 44-75% geloofd in telepathie, helderziendheid, bioritmen en psychische heelkunde
 Daryl Bem: evidentie gevonden voor mogelijkheid toekomst voorspellen (9 experimenten)
 Experiment:
Twee gordijnen  1 erotische scène (expliciete afbeelding heteroseksuele koppels tijdens vrijen)
Normaal 50% kans op erotische scène
 53,1% had erotische scène => mensen kunnen toekomst voorspellen
 Heranalyse: geen enkele mogelijkheid om in toekomst te kijken

3. FREUD EN PSYCHOLOGIE

 Freud (&Jung)= GEEN psychologen maar geneesheren
 Meerderheid psychologen uit wetenschappelijke wereld: bekeken zijn theorieën argwanend
 Freuds methode van onderzoek (het afleiden van wetmatigheden uit klinische gevalsstudies)  niet representatief
voor gangbare psychologische onderzoeksmethoden
 De associatie van psychologie met de psychoanalyse noemt Stanovich daarom ook het ‘Freudprobleem’.




4.EEN BEKNOPT HISTORISCH OVERZICHT

1

,  Psychologie = jonge wetenschappelijke discipline
 1879: Wilhelm Wundt  opende eerste laboratorium voor experimentele psychologie

 Filosofie + filosofie/neurologie wortels voor wetenschappelijke psychologie
 tweevoudig karakter van psychologische kennis
1) geestwetenschappelijke onderzoeksmethoden ( verklaring centraal)
2) positief-wetenschappelijke onderzoeksmethoden (predictie centraal (voorspellen van gedrag of mentale
processen))
➤ In de filosofie wordt psychologie geassocieerd met ‘studie van de geest of psyche’.


Filosofische traditie- 2 strekkingen:

1) Rationalisme
- ratio als enige toelaatbare criterium voor geldige kennis
- hield veelal dualistische visie aan
- descartisiaanse visie: geest kan principieel niet objectief bestudeerd worden

2) Angelsaksische traditie van empirisme en associationisme
- geldige kennis  verkregen via zintuigelijke kennis



=> weg vrijgemaakt voor wetenschappelijke psychologie, gebaseerd op systematisch empirisch onderzoek

Filosofie + neurologie  ontmaskering descartiaanse bewustzijn als niet-materiële substantie  begin wetenschappelijke
psychologie

Onderwerp van wetenschappelijke psychologie

Eerste experimentele Bewustzijn
psychologen
Onderbewustzijn
Na WOII Gedragswetenschappen (objectief waarneembaar gedrag)
Tot 1960 Behaviorisme = achterhalen verbanden tussen stimulus + reactie
- studie mentale processen = onwetenschappelijk beschouwd
- Skinner = vader van behaviorisme
Sinds 1960 Informatieverwerkingsmogelijkheden van mens = centraal in veel psychologisch onderzoek
- Cognitieve psychologie= De studie van de manier waarop wij informatie verwekken
Neurowetenschappen = studie van gedrag + mentale processen




5.METHODOLOGISCHE EISEN VOOR WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK

2

,3 belangrijke kenmerken van wetenschappelijke kennis

1.Systematische empirisme
= Wetenschappelijke kennis verzameld door het systematisch waarnemen van de werkelijkheid

- vroeger anders vb. bestaan manen rond Jupiter
- Gebrek aan systematisch onderzoek  wetenschappelijke dwalingen
o vb. epidemie geelkoorts
o Dokter stelde: koorts van elke aard dan ook kon best behandelen met aderlatingen (veel kritiek andere
dokters op deze methode)
 vele stierven maar dokter stelde: genezing door zijn behandeling + overlijden door ernst ziekte

2.(Publieke) Verifieerbare kennis
=Kennis moet repliceerbaar zijn

- systeem van peer review
 collega’s in hetzelfde onderzoeksdomein je publicatie beoordelen + vaak bijkomende controles om alternatieve
hypothesen uit te schakelen


3.Toetsbare theorieën en uitspraken
= uitspraken moeten falsifieerbaar zijn  mogelijk moet zijn om aan te tonen dat de uitspraak foutief is.

Popper

 Gaf de psychoanalyse als voorbeeld van niet-falsifieerbare theorie  verweet psychoanalytici werken met post-
hoc verklaringen (achteraf gegeven verklaringen)  problemen

o Syndroom van Gilles de Tourette
 Mensen lijden aan die ziekte  ongecontroleerde tics, grommen en vocalisaties
+ leiden aan echolatie + coprolatie (de drang om te vloeken of obscene woorden uit te spreken)

Verklaringen

 Tourette zelf: degeneratief proces in de hersenen
 Later: veel niet te falsifiëren verklaringen voor stoornis gepubliceerd
 ‘de patiënt weigert zijn tics op te geven omdat die een bron van erotisch genot vormden en
een uitdrukking waren van onbewuste seksuele neigingen’
o Gevolg  meer en meer P kwamen bij psychiaters terecht en niet bij neurologen
 Lateraal aangetoond: weldegelijk neurologisch deficit + symptomen verminderen met
medicatie

Wat wel of niet onderzoekbaar is -> verandert doorheen de tijd

 Door uitvinding visualisatietechnieken: dyslectici bij lezen de informatie op het netvlies valt  anders verwerken
in hersenen




6. VAN KENNIS TOT WETENSCHAPPELIJKE WET


3

, Theorie

= geeft relatie tussen een set van concepten die gebruikt worden om data of gegevens te verklaren en predicties te maken over
de resultaten van een empirische studie.

Hypothese

= specifieke predictie afgeleid van de theorie, toegepast in de context van concreet onderzoek.

Data spreken hypothese tegen  nieuwe theorie ontwikkelen dat data wel kan verklaren  om dichter bij werkelijkheid
komen

Wetenschappelijke wet

= wanneer een relatie tussen verschillende variabelen frequent geconfirmeerd is.

7.ONDERZOEKSMETHODEN

Kunnen op verschillende manieren ingedeeld worden

Positiefwetenschappelijke en geestwetenschappelijke onderzoeksmethoden

 Positiefwetenschappelijk: onderzoeksmethoden uit fysica model staan + variabelen gemeten worden
 Geestwetenschappelijk: interpreterende methode

Descriptieve en experimentele methoden
1.Naturalistische observatie
= een observatiestudie buiten het laboratorium, in natuurlijke situatie  vaak eerste stap richting gecontroleerd onderzoek

- potentieel nadeel: mensen/ (dieren) hun gedrag kunnen wijzigen wanneer ze zich ervan bewust zijn dat ze
geobserveerd worden.


2.Gevalstudie
= 1 persoon of 1 voorbeeld van een fenomeen wordt hierbij zeer gedetailleerd onderzocht (Freuds psychoanalyse is afgeleid
van een aantal gevalstudies).
 geen mogelijkheid om systematische manipulaties uit te voeren

 Hypothese: moeder die kind weinig ruimte laat  aanzet tot problematische partnerrelatie op latere leeftijd
o Relatie tss kind en patiënt kun je niet sturen
 Effect behandeling weinig betrouwbaar  placebo-effect: suikerpil toedienen (maar vertellen medicatie)

3.Interviews
= respondenten op een directe manier bevraagd

 Neutrale bevraging van de interviewers is wenselijk.
 Correlatie leidt niet noodzakelijk tot causaal verband

4.Surveys
= verzamelen van een steekproef van opinies over 1 of meerdere onderwerpen op basis waarvan de onderzoeker een besluit
trekt over de hele populatie (vaak in politicologisch onderzoek gebruikt).

 Belangrijk dat de respondenten waarheidsgetrouw zijn (vb. over seksuele geaardheid)

5.Tests

4