Samenvatting Kinder- en jeugdpsychiatrie | Nature & Nurture | KU Leuven | 2026/27

Kinder- en jeugdpsychiatrie
Hoofdstuk 1: nature en nurture
Inleiding

 Zelden 1 enkele oorzaak bij psychiatrische stoornissen kinderen —> bijna altijd combinatie
persoonlijke kwetsbaarheid (= nature) en gebeurtenissen in het leven (= nurture)
 Normale ontwikkeling = mijlpalen van fysieke, cognitieve, taal- en socio-emotionele
ontwikkelingen —> worden (ongeveer) op specifieke leeftijden bereikt
o Loopt verder gedurende volledige leven
o Verschillende leeftijden van mijlpalen = belangrijk —> volwassenen hebben vaak de
neiging om kinderen iets te veel te zien als kleine volwassenen
 Verwachten vaak dingen van kinderen die ze niet kunnen
 Op adolescente leeftijd nog altijd ontwikkeling van bepaalde dingen —> vaak verwacht dat
adolescenten alles onder controle hebben, maar vaak helemaal niet zo
 Ontwikkeling = bepaald door nature EN nurture
o Genen = wat al vast ligt bij moment van conceptie
o Omgeving = levenservaringen (binnen EN buiten gezin) + biologische omgeving
o Belangrijke vraag = hoeveel van elk en hoe
 Relatieve bijdragen = tweeling- en adoptiestudies = natuurlijke experimenten die genetische
en omgevingseffecten scheiden
o Adoptie = biologische vs opvoedende ouders
 Minder gedaan —> geen zuiver experiment
o Tweelingen
 Identieke tweelingen die apart opgroeien —> mooi natuurlijk experiment
waarbij genetica identiek is, maar omgeving anders
 Monozygote vs dizygote tweelingen die samen opgroeien

Genetica en omgeving

 Individu ≠ onbeschreven blad —> genetische opmaak bepaald “startpositie” en
ontwikkelingsmogelijkheden
 The Jim Twins = identieke tweelingen die gescheiden werden op 4w na geboorte (reünie op
39j)
o Jim 1
 Hond genaamd “Toy”
 Vindt wiskunde en carpentry leuk, haat spelling
 Getrouwd met een Linda
 Gescheiden en hertrouwd met een Betty
 Bewakingsagent
 Zoon vernoemd naar James Allan
 Kettingroker van het merk “Salems”
 Heeft een Chevrolet
o Jim 2
 Hond genaamd “Toy”
 Vindt wiskunde en carpentry leuk, haat spelling

,  Getrouwd met een Linda
 Gescheiden en hertrouwd met een Betty
 Deputy sherrif
 Zoon vernoemd naar James Alan
 Kettingroker van het merk “Salems”
 Heeft een Chevrolet
o Genen = belangrijke indicator persoonlijkheid
 Klassiek beeld genetica
o Chromosomale afwijkingen (bv trisomie 21 of autisme)
o Monogentische afwijkingen (bv Huntington)
o Polygenetische afwijkingen (additief, multiplicatief, epistatisch = gen-gen interactie)
 Nieuw beeld genetica
o Gedragsgenetica (= tweelingstudie) —> indien concordantie groter bij monozygote
tweelingen vs dizygote tweelingen = genetisch (want opgegroeid in zelfde omgeving)
 Door te vergelijken = uitspraken maken over erfelijkheidsgraad

Erfelijkheid

 Erfelijkheid = mate waarin variantie voor een bepaald kenmerk in de bevolking bepaald is
door genetische verschillen
 Erfelijkheid = 2x (rMZ – rDZ)
o Positieve emotionaliteit = 0,5%
o Negatieve emotionaliteit = 0,44%
o Artistieke interesse = 0,39%
o Sociabiliteit = 0,37%
o Politieke oriëntatie = 0,40%
 Bv autisme = veel minder bij dizygoten vs bij monozygoten —> erfelijkheid grote impact
 Bv alcoholisme = kleiner verschil tussen mono- en dizygoten —> lage erfelijkheid
 Mensen ook met verschillende mogelijkheden geboren
o Bv sport —> niet iedereen even sportief of evenveel talent —> bij bv intelligentie
veel meer taboe
 Behalen goede schoolresultaten = 62% erfelijk —> 38% omgevingseffect
o Bv persoonlijkheid
o Bv hoe goed kind in staat is zichzelf te dwingen dingen te doen dat ze niet graag
doen
o Niet alle factoren erfelijkheid even goed gekend
 PPD/autisme = 70-90% genetische factoren —> aandeel genetica zegt iets over waar je
behandeling moet gaan zoeken
o Zeer erfelijke dingen vaak moeilijker te beïnvloeden door therapie
 Bv autisme = geen biologische EN geen therapeutische oplossing
o 2 belangrijke opmerkingen
 Niets is niet voor een stukje genetisch
 En niets is 100% genetisch

Nurture

, Omgeving = veel meer dan alleen “gezin” en “opvoeding” —> opvoeding alleen bepaald niet
alles, maar ook bv rol voor buurt waarin je opgroeit (veiligheid, stad vs platteland,…)
 Biofysisch milieu —> omgeving begint mee te spelen vanaf conceptie
o Pre- en perinataal
 Baarmoederlijk milieu
 Bv langdurig hoge stress tijdens zwangerschap = effecten op baby
—> hersenen groeien in badje van verhoogd cortisol en adrenaline
 Geboortecomplicaties
 Bv prematuriteit
o Toxiciteit
 Voeding
 Bv middelengebruik tijdens zwangerschap
 Suiker en snoep niet persé slecht, maar ook niet goed —> E-
nummers kunnen schadelijk zijn, maar suiker zelf doet weinig
 Pollutie
 Steden = minder hoog IQ bij kinderen vs platteland
 Infecties
 Bv bepaalde virale infecties (bv zika) die leiden tot malformaties
o Hersentrauma —> indien op jonge leeftijd hersentrauma = veranderingen
mogelijkheden kind
 Vaak preventie mogelijk door dragen van helm
 Omgeving
o Gezin —> extreme gezinsomstandigheden gaan grote impact hebben op kinderen
 Koestering, sensitief ouderschap
 Eerste 1000 dagen = belangrijk hoezeer ouders beschikbaar zijn om
te beantwoorden aan noden —> moment hechting
o Afwezige ouders in deze periode = langdurige effecten —>
vooral de extremen geven problemen
 Waarden, regels en toezicht
 Belangrijk om vanop jonge leeftijd te leren omgaan met “nee” —>
teveel verwennen = averechts effect op gezondheid
 Stimulatie, motivatie en hulp
 Zoeken naar dingen die aansluiten bij wat kind interesseert en
talent voor heeft
 Probleem = ouders stellen vaak school voorop voor latere geluk kind
—> veroorzaakt veel ellende als het onhaalbaar is voor kind
o Onderwijs = goed indien niet te extreem —> belangrijk dat kind zich goed voelt op
school en zin heeft om naar school te gaan
 Problemen als school niet omkijkt naar bv pesterijen, prestatiedruk opvoert
en alleen maar regels oplegt = schoolethos
o Vrienden, buurt en hobby’s
 Moeten passen bij aard kind (bv kind met autisme niet altijd gediend door
geforceerd te worden om vrienden te maken)
o Cultuur, welvaart en zorg

,  Menselijke context/omgeving = essentieel voor normale ontwikkeling —> bv
wolvenkinderen = kinderen opgegroeid zonder menselijk contact in eerste levensjaren
o Sociale regels aanleren lukt meestal nog, maar voor spreken al te laat op bepaalde
leeftijd
 Potentieel dat kind al tekenen beperking had voor het achtergelaten werd vs
taal leren op latere leeftijd onmogelijk
 Nuture = gedeelde vs unieke invloeden
o Gedeelde invloeden = alle invloeden die kinderen in eenzelfde gezin meer gelijk
maken
 Studieresultaten vaak meer gedeeld —> ouders die kinderen stimuleren
voor school gaan dit meestal voor alle kinderen doen
o Unieke invloeden = alle invloeden die kinderen in eenzelfde gezin meer verschillend
maken
 Veel grotere impact vs gedeelde omgeving

Genetica en omgeving

 Belangrijk voor ouders om common impact te hebben op social media gebruik kinderen
 Online gedrag —> 16-jarige kiezen gedeeltelijk hun online engagementen conform met hun
genetische achtergrond
o Ook voorkeuren voor voedingsmiddelen bij fruit en groenten grotendeels genetisch
bepaald
o Bij gamen niet zo’n impact van genetica —> eerder uniek
 Genetica en omgeving niet altijd onafhankelijk van elkaar —> overerfbaarheid kan
toenemen over tijd
o Als genetische lading toeneemt, gaat er ook een correlatie zijn met een
omgevingsinvloed die op dezelfde manier toeneemt
 3 manieren voor interactie gen-omgeving —> bv moeilijk temperament bij kind
o Passief = dezelfde genen die bij kind “een moeilijk temperament” veroorzaken,
zorgen bij ouders voor negatieve opvoedingsaanpak
o Evocatief = het moeilijk temperament van het kind evoceert een negatieve
opvoedingsaanpak bij de ouders
o Actief = “niche-picking” = een kind met een moeilijk temperament kiest een
omgeving met antisociale elementen
 Als een kind bepaalde kwaliteiten heeft, zijn dit vaak ook kwaliteiten van de ouder (bv talent)
 Passieve rGE
o Kind ontvangt genetische voorbeschiktheid (talent of kwetsbaarheid) en komt in
omgeving die door diezelfde genetische voorbeschiktheid vorm gegeven wordt
 = dubbele dosis
o Talent = geërfd —> komt in positief voedende omgeving terecht DOOR diezelfde
genen bij ouders
o Kwetsbaarheid = geërfd —> komt in negatief voedende omgeving terecht die vorm
gegeven wordt DOOR diezelfde genen bij ouders
 Bv agressiviteit = 40-60% overerfbaar —> kans dat agressief (genetisch) kind
opgroeit in gezin waar ouder ook agressief is = groter