Les 1 - INLEIDING TOT EBM
- Evidence = informatie die een conclusie ondersteunt
- Elke observatie is evidence
- Belangrijk: kwaliteit van die evidence
- Beantwoord deze evidence op een kwaliteitsvolle manier mijn vraag?
- EBM
- Shift van autoritair naar individueel kritisch denken
- Toename aan hoeveelheid informatie
- Betere toegankelijkheid
- Gap tussen evidence en praktijk
- De 5 stappen van EBM
- 1) Stel een beantwoordbare vraag
- Klinische vraag omzetten in PICO
- 2) Zoek de beste Evidence
- Primaire en secundaire bronnen
- 3) Beoordeel de evidence
- Betrouwbaar? Valide? Significant? Belangrijk?
- 4) Pas de Evidence toe
- Waarden en voorkeuren patiënt, beschikbaarheid, toepasbaarheid
- 5) Evalueer het proces
- Wat ging er goed, wat doe ik volgende keer anders?
- Beantwoordbare vraag → PICO
- Patiënt: wie?
- Intervention: wat?
- Comparison: in vergelijking waarmee?
- Outcome: om wat te bereiken?
- Studie design
- Wat willen we weten?
- Effect? (RCT bv.) Accuraatheid? (cross-sectioneel bv.) Prognose?
(epidemiologie vaak)
,- Zoek beste evidence
- Primaire bronnen
- Medline
- Embase
- PsycLIT
- CINAHL
- Secundaire bronnen → voor ons meeste interessant ! (gegroepeerde en
gecontroleerde informatie)
- Systematic reviews
- Evidence based summaries
- Guidelines
- Beoordeel de evidence
- Is het valide: methode evalueren
- ook kritisch zijn over artikels in grote tijdschriften !
- sensationele resultaten? conflicts of interest? kleine, niet
representatieve aantallen? causatie bij correlatie? geen onderliggende
theorie? appel aan basisfilosofie? geen controle groep? geen
kwantificatie? cherry-picking - celebs?
- wie vertelt met dit? waar halen zij hun kennis en informatie? wat zit er
in voor hen?
- Is het belangrijk? Statistisch significant én klinisch relevant?
- Kan het helpen? Implicaties voor de praktijk
- Pas de evidence toe
- Is mijn pt vergelijkbaar?
- Is de interventie realistisch voor mijn setting?
- Is de uitkomst relevant?
- Wat wil mijn pt? → shared decision making
- Echte dialoog
- We weten welke hulp patiënt zoekt en wat de opties zijn → voor- en
nadelen opties bespreken
- Wat zijn waarden en voorkeuren van mijn patiënt?
- NB: de grootmoeder test ! → zou jij het jouw grootmoeder aanraden
- Publication bias = selectieve publicatie
- Grote achilleshiel van EBM
- Als het niet gepubliceerd is, gaan we het niet weten
- Redenen van niet publiceren
- Auteurs komen er niet aan toe het op te schrijven
- Auteurs willen het niet opschrijven
- Tijdschrift wil het niet publiceren
- Vaak zijn het negatieve resultaten die niet gepubliceerd worden !
- Geen effect → willen het niet publiceren
- DUS: wat we tegenkomen → overschatting echte effect ! want zonder
effect vaak niet gepubliceerd
- Positieve trials
- Vaker gepubliceerd
, - Sneller gepubliceerd
- Vaker in Engels gepubliceerd
- Vaker in hoog aangeschreven tijdschriften gepubliceerd
- Parachute verhaal
- Niet altijd hoogste evidence nodig ! → er is duidelijk effect en mechanisme van
effect is duidelijk te verklaren
- Mensen die uit vliegtuig vallen: zonder parachute bijna altijd fataal, met
parachute bijna zelden fataal
- Het werkt gewoon, geen studies voor nodig ! bv. ook insuline bij DM1, DBS bij
Parkinson, lasertherapie bij wijnvlekken, hechtingen voor grote wonden etc.
- Op basis van case series → groep van case reports bij patiënten met
gelijkaardige behandeling, geen controlegroep → is voldoende bij zeer groot
effect, duidelijke tijdsrelatie en plausibel
(cross-sectioneel onderzoek = observationeel
→ 1 tijdstip → blootgesteld of niet → ziekte ja of nee)
DUS
- Evidence = informatie
- Kwaliteit van evidence verschilt
- Afhankelijk van de vraag → streven naar best mogelijke evidence
- Uiteindelijke beslissing: snijpunt met klinische expertise en waarden/voorkeuren
patiënt
Les 2 - ZOEKEN EN SELECTEREN VAN KLINISCHE EVIDENCE
- CAVE: informatie uit farma-industrie klopt vaak niet volledig/niet !
- RCT → dé hoeksteen van EBM
- Evidence based zoeken: WAAR zoeken en HOE zoeken?
, - Voorkeur: het topje !! → SR en meta-analyses
- EXAMEN: in welke gevallen nog wel naar case-reports, case-series en observationele
studies kijken? → zeldzame nevenwerkingen
- Komen vaak niet aan het licht, zelfs niet in RCT’s met veel mensen
- Evidence = informatie die een conclusie ondersteunt
- Elke observatie is evidence
- Belangrijk: kwaliteit van die evidence
- Beantwoord deze evidence op een kwaliteitsvolle manier mijn vraag?
- EBM
- Shift van autoritair naar individueel kritisch denken
- Toename aan hoeveelheid informatie
- Betere toegankelijkheid
- Gap tussen evidence en praktijk
- De 5 stappen van EBM
- 1) Stel een beantwoordbare vraag
- Klinische vraag omzetten in PICO
- 2) Zoek de beste Evidence
- Primaire en secundaire bronnen
- 3) Beoordeel de evidence
- Betrouwbaar? Valide? Significant? Belangrijk?
- 4) Pas de Evidence toe
- Waarden en voorkeuren patiënt, beschikbaarheid, toepasbaarheid
- 5) Evalueer het proces
- Wat ging er goed, wat doe ik volgende keer anders?
- Beantwoordbare vraag → PICO
- Patiënt: wie?
- Intervention: wat?
- Comparison: in vergelijking waarmee?
- Outcome: om wat te bereiken?
- Studie design
- Wat willen we weten?
- Effect? (RCT bv.) Accuraatheid? (cross-sectioneel bv.) Prognose?
(epidemiologie vaak)
,- Zoek beste evidence
- Primaire bronnen
- Medline
- Embase
- PsycLIT
- CINAHL
- Secundaire bronnen → voor ons meeste interessant ! (gegroepeerde en
gecontroleerde informatie)
- Systematic reviews
- Evidence based summaries
- Guidelines
- Beoordeel de evidence
- Is het valide: methode evalueren
- ook kritisch zijn over artikels in grote tijdschriften !
- sensationele resultaten? conflicts of interest? kleine, niet
representatieve aantallen? causatie bij correlatie? geen onderliggende
theorie? appel aan basisfilosofie? geen controle groep? geen
kwantificatie? cherry-picking - celebs?
- wie vertelt met dit? waar halen zij hun kennis en informatie? wat zit er
in voor hen?
- Is het belangrijk? Statistisch significant én klinisch relevant?
- Kan het helpen? Implicaties voor de praktijk
- Pas de evidence toe
- Is mijn pt vergelijkbaar?
- Is de interventie realistisch voor mijn setting?
- Is de uitkomst relevant?
- Wat wil mijn pt? → shared decision making
- Echte dialoog
- We weten welke hulp patiënt zoekt en wat de opties zijn → voor- en
nadelen opties bespreken
- Wat zijn waarden en voorkeuren van mijn patiënt?
- NB: de grootmoeder test ! → zou jij het jouw grootmoeder aanraden
- Publication bias = selectieve publicatie
- Grote achilleshiel van EBM
- Als het niet gepubliceerd is, gaan we het niet weten
- Redenen van niet publiceren
- Auteurs komen er niet aan toe het op te schrijven
- Auteurs willen het niet opschrijven
- Tijdschrift wil het niet publiceren
- Vaak zijn het negatieve resultaten die niet gepubliceerd worden !
- Geen effect → willen het niet publiceren
- DUS: wat we tegenkomen → overschatting echte effect ! want zonder
effect vaak niet gepubliceerd
- Positieve trials
- Vaker gepubliceerd
, - Sneller gepubliceerd
- Vaker in Engels gepubliceerd
- Vaker in hoog aangeschreven tijdschriften gepubliceerd
- Parachute verhaal
- Niet altijd hoogste evidence nodig ! → er is duidelijk effect en mechanisme van
effect is duidelijk te verklaren
- Mensen die uit vliegtuig vallen: zonder parachute bijna altijd fataal, met
parachute bijna zelden fataal
- Het werkt gewoon, geen studies voor nodig ! bv. ook insuline bij DM1, DBS bij
Parkinson, lasertherapie bij wijnvlekken, hechtingen voor grote wonden etc.
- Op basis van case series → groep van case reports bij patiënten met
gelijkaardige behandeling, geen controlegroep → is voldoende bij zeer groot
effect, duidelijke tijdsrelatie en plausibel
(cross-sectioneel onderzoek = observationeel
→ 1 tijdstip → blootgesteld of niet → ziekte ja of nee)
DUS
- Evidence = informatie
- Kwaliteit van evidence verschilt
- Afhankelijk van de vraag → streven naar best mogelijke evidence
- Uiteindelijke beslissing: snijpunt met klinische expertise en waarden/voorkeuren
patiënt
Les 2 - ZOEKEN EN SELECTEREN VAN KLINISCHE EVIDENCE
- CAVE: informatie uit farma-industrie klopt vaak niet volledig/niet !
- RCT → dé hoeksteen van EBM
- Evidence based zoeken: WAAR zoeken en HOE zoeken?
, - Voorkeur: het topje !! → SR en meta-analyses
- EXAMEN: in welke gevallen nog wel naar case-reports, case-series en observationele
studies kijken? → zeldzame nevenwerkingen
- Komen vaak niet aan het licht, zelfs niet in RCT’s met veel mensen
