Filosofie
samenvatting examen juni ‘26
Inleiding
denken over denken: voorwoord
Men gaat er van uit dat we ooit alles zullen weten → gevaarlijke illusie want
wetensch kennis pas waar is als het weerlegd wordt
natuur v zichzelf is niet goed of niet slecht, de mens bepaald wat goed of
slecht is
Taak filo: drogredeneringen blootleggen
Filosoof Bertrand Russell (1872-1970): de mens te leren leven met
onzekerheid zonder zich erdoor te laten verlammen
Filo probeert de mens te leren leven met onzekerheden → boodschap
boek v Russell
H1: Wat is filosofie
Schijnbaar onmogelijke vragen:
Wat is filosofie? [hoe bakenen we het kennisdomein van de filosofie
af?]
Heeft de mens vrije wil?
Wat is het goede leven?
….
Geen ‘essentie’ van de filosofie;
Eigenheid van de filosofie beschrijven?
1.1. DRIE KENMERKEN
Attitude, methodologie, domein
Filosofie 1
, Filosoof Nigel Warburton (2010, xii):
“Filosofie is een ongewoon thema in die zin dat haar beoefenaars het niet
eens zijn over de vraag waarover ze gaat.”
Etymologie: liefde voor wijsheid; verlangen om te weten
Griekse filosoof Aristoteles (384-322 v.Chr.): alle mensen verlangen van
nature naar wijsheid
Wat is wijsheid?
⭐ Verlangen naar wijsheid → belangrijk onderdeel vd filo (maar niet
alleen bij filosofen)
Attitude:
Filosofen gaan kritisch denken: niet kunnen of willen neerleggen bij
overgeleverde inzichten. (filosofen zijn ‘partypoopers’)
Ook die van onze zintuigen en onze cognitieve vermogens (zintuigen
niet vertrouwen)
Optische illusies: Müller-Lyer-illusie
illusie creeren dat de 2 lijnen verschillen in lengte → zintuigen
bedriegen ons
Filosofen leren ons dat we ons niet hoeven neer te leggen bij de status
quo. (uniek aan filosofie?) → status quo = hoe dingen vndg de dag zijn
(niet zomaar aannemen)
alles in vraag stellen
⭐ Kritisch denken komt niet alleen voor bij filosofie → attitude is niet
eigen aan filosofie
Wetenschappen & filosofie: veel attitudes gemeenschappelijk
ze zijn kritisch en ruimdenkend;
Filosofie 2
, ze doen zoveel mogelijk een beroep op rationele argumenten en
overwegingen;
ze laten zich niet misleiden door schijnbare vanzelfsprekendheden
enzovoort.
Amerikaanse fysicus Richard Feynman:
“Een van de kwaliteiten van de wetenschap is dat ze ons de waarde
van rationeel denken bijbrengt, en het belang van vrijheid van
denken; ze leert ons dat het loont om te twijfelen aan de waarheid van
wat ons wordt verteld” (1966).
Methodologie:
= manier om aan kennis te komen
Intuïties of common sense: ‘het is verkeerd om een onschuldig persoon
te martelen’ of ‘iets kan niet tegelijk waar en onwaar zijn’
Zaken die zich voordoen wanneer we voor het eerst over iets
nadenken?
A priori intuïties (niet gebaseerd op ervaring of observatie): ‘ideeën
die geen redelijk mens zou durven betwijfelen’
Variëren tussen (culturele) groepen, tussen personen, en bij de
persoon zelf
Wetenschappers? Weerlegd, aangescherpt of bevestigd dmv
onderzoek
Verschillendebeschrijvingen van intuitie volgens verschillende
filosofen
⭐ Intuitie ook van belang bij wetenschap (bv hypotheses toetsen) →
dus niet eigen aan filosofie
Conceptuele analyse̶
poging om de noodzakelijke en voldoende voorwaarden te
bepalen voor de toepassing van het concept (bijv. persoonlijke
identiteit doorheen de tijd)
Filosofie 3
, complexiteit van een concept wordt ontrafeld of ontleed door het op
te delen in eenvoudigere onderdelen
Conceptuele constructie
Niet langer voldoet aan de eisen van de gebruikers
Voorbeeld: concept ‘vrouw’ aanpassen om seksisme te bestrijden
en meer sociale gelijkheid te bereiken
Hume: het bestaan van ‘het zelf’ in twijfel trekken (bundle theory →
aaneenschakeling verlangen, gedachten, gevoelens, zonder een
geheel)
Filosofe Sally Haslanger
Verschil sekse (als biologische categorie) en gender (als sociale
categorie; rol in de samenleving) → om ongelijkheid aan te pakken
Vrouwelijkheid als gender; definitie vrouwelijkheid als hiërarchische
sociale structuur
Betere concepten (bijv. concept vrije wil)
→ Betere vragen stellen
→ Beter wetenschappelijk onderzoek
→ Betere samenleving
Duidelijkere concepten over de werkelijkheid → betere vragen over
werkelijkheid stellen → hypotheses maken → beter wetensch OZ →
betere samenleving
Vrije wil definitie veel veranderd over de tijd → nu 1 definitie die
aanvaard is
“The unique ability of persons to exercise the strongest sense of
control over their actions necessary for moral responsibility.”
(McKenna & Pereboom, 2016)
Filosofie 4
samenvatting examen juni ‘26
Inleiding
denken over denken: voorwoord
Men gaat er van uit dat we ooit alles zullen weten → gevaarlijke illusie want
wetensch kennis pas waar is als het weerlegd wordt
natuur v zichzelf is niet goed of niet slecht, de mens bepaald wat goed of
slecht is
Taak filo: drogredeneringen blootleggen
Filosoof Bertrand Russell (1872-1970): de mens te leren leven met
onzekerheid zonder zich erdoor te laten verlammen
Filo probeert de mens te leren leven met onzekerheden → boodschap
boek v Russell
H1: Wat is filosofie
Schijnbaar onmogelijke vragen:
Wat is filosofie? [hoe bakenen we het kennisdomein van de filosofie
af?]
Heeft de mens vrije wil?
Wat is het goede leven?
….
Geen ‘essentie’ van de filosofie;
Eigenheid van de filosofie beschrijven?
1.1. DRIE KENMERKEN
Attitude, methodologie, domein
Filosofie 1
, Filosoof Nigel Warburton (2010, xii):
“Filosofie is een ongewoon thema in die zin dat haar beoefenaars het niet
eens zijn over de vraag waarover ze gaat.”
Etymologie: liefde voor wijsheid; verlangen om te weten
Griekse filosoof Aristoteles (384-322 v.Chr.): alle mensen verlangen van
nature naar wijsheid
Wat is wijsheid?
⭐ Verlangen naar wijsheid → belangrijk onderdeel vd filo (maar niet
alleen bij filosofen)
Attitude:
Filosofen gaan kritisch denken: niet kunnen of willen neerleggen bij
overgeleverde inzichten. (filosofen zijn ‘partypoopers’)
Ook die van onze zintuigen en onze cognitieve vermogens (zintuigen
niet vertrouwen)
Optische illusies: Müller-Lyer-illusie
illusie creeren dat de 2 lijnen verschillen in lengte → zintuigen
bedriegen ons
Filosofen leren ons dat we ons niet hoeven neer te leggen bij de status
quo. (uniek aan filosofie?) → status quo = hoe dingen vndg de dag zijn
(niet zomaar aannemen)
alles in vraag stellen
⭐ Kritisch denken komt niet alleen voor bij filosofie → attitude is niet
eigen aan filosofie
Wetenschappen & filosofie: veel attitudes gemeenschappelijk
ze zijn kritisch en ruimdenkend;
Filosofie 2
, ze doen zoveel mogelijk een beroep op rationele argumenten en
overwegingen;
ze laten zich niet misleiden door schijnbare vanzelfsprekendheden
enzovoort.
Amerikaanse fysicus Richard Feynman:
“Een van de kwaliteiten van de wetenschap is dat ze ons de waarde
van rationeel denken bijbrengt, en het belang van vrijheid van
denken; ze leert ons dat het loont om te twijfelen aan de waarheid van
wat ons wordt verteld” (1966).
Methodologie:
= manier om aan kennis te komen
Intuïties of common sense: ‘het is verkeerd om een onschuldig persoon
te martelen’ of ‘iets kan niet tegelijk waar en onwaar zijn’
Zaken die zich voordoen wanneer we voor het eerst over iets
nadenken?
A priori intuïties (niet gebaseerd op ervaring of observatie): ‘ideeën
die geen redelijk mens zou durven betwijfelen’
Variëren tussen (culturele) groepen, tussen personen, en bij de
persoon zelf
Wetenschappers? Weerlegd, aangescherpt of bevestigd dmv
onderzoek
Verschillendebeschrijvingen van intuitie volgens verschillende
filosofen
⭐ Intuitie ook van belang bij wetenschap (bv hypotheses toetsen) →
dus niet eigen aan filosofie
Conceptuele analyse̶
poging om de noodzakelijke en voldoende voorwaarden te
bepalen voor de toepassing van het concept (bijv. persoonlijke
identiteit doorheen de tijd)
Filosofie 3
, complexiteit van een concept wordt ontrafeld of ontleed door het op
te delen in eenvoudigere onderdelen
Conceptuele constructie
Niet langer voldoet aan de eisen van de gebruikers
Voorbeeld: concept ‘vrouw’ aanpassen om seksisme te bestrijden
en meer sociale gelijkheid te bereiken
Hume: het bestaan van ‘het zelf’ in twijfel trekken (bundle theory →
aaneenschakeling verlangen, gedachten, gevoelens, zonder een
geheel)
Filosofe Sally Haslanger
Verschil sekse (als biologische categorie) en gender (als sociale
categorie; rol in de samenleving) → om ongelijkheid aan te pakken
Vrouwelijkheid als gender; definitie vrouwelijkheid als hiërarchische
sociale structuur
Betere concepten (bijv. concept vrije wil)
→ Betere vragen stellen
→ Beter wetenschappelijk onderzoek
→ Betere samenleving
Duidelijkere concepten over de werkelijkheid → betere vragen over
werkelijkheid stellen → hypotheses maken → beter wetensch OZ →
betere samenleving
Vrije wil definitie veel veranderd over de tijd → nu 1 definitie die
aanvaard is
“The unique ability of persons to exercise the strongest sense of
control over their actions necessary for moral responsibility.”
(McKenna & Pereboom, 2016)
Filosofie 4
