Deel 1: ontwikkeling van het kind
THEMA 1: KENNISMAKING EN HISTORIEK
Ontwikkelingspsychologie = studie van patronen van groei, verandering →Van conceptie tot hoge ouderdom
Verschillende ontwikkelingsdomeinen
- Fysiek
- Cognitief
- Sociaal-emotioneel + persoonlijkheid
Ontwikkelingsfasen:
- Prenataal
- Babytijd
- Peuter- en kleutertijd ontwikkelingspsychologie deel 1
- Schooltijd
- Adolescentie
- Ontluikende volwassenheid
- Volwassenheid
- Ouderdom
*Nuancering:
- het zijn sociale constructies, veelal gebaseerd op onderzoek in ‘WEIRD’ samenlevingen (kijken met een zeker bril naar de dingen)
- ‘de typische ontwikkelingen’ → sterke individuele verschillen
HISTORIEK
PHILIPPE ARIÈS
- Kind als voorwerp van historisch onderzoek
- Cultuurhistorische studie over kind en kindertijd sinds middeleeuwen aan de hand van afbeeldingen en dagboeken
- Eeuwenlang werden kinderen als miniatuurvolwassenen gezien; kindertijd = sociale constructie
VROEGE DENKERS
JOHN LOCKE
• Grondlegger empirisme
- Mens wordt geboren als tabula rasa, zonder aangeboren tendensen (iedereen kan alles worden)
- Alle verschillen tussen mensen toe te schrijven aan verschillende omgevingen/ervaringen
- zintuiglijke waarneming centraal
- zelfcontrole als doel van opvoeding
- belang van training en gewoontevorming
- Kinderen kunnen ‘gevormd’ worden *Later ontstaat behaviorisme
JEAN-JACQUES ROUSSEAU
• Nativisme
- Kinderen worden geboren met inherent potentieel en talenten (‘aangeboren goedheid’), alles ligt al vast in de natuur bij
de geboorte
- Kind is wel actief, experimenteel wezen → opvoeding mag niet opdringerig zijn, als kinderen verzorgd/beschermd
worden, bereiken ze vanzelf hun volle potentieel
- Frustratie bij proberen ontwikkelen, ontwikkelingsuitkomst negatief
- Ontwikkeling = afzonderlijke fasen, automatisch ontvouwen (maturatie)
START VAN DE WETENSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
CHARLES DARWIN
• Evolutietheorie
- Parallel tss ontwikkeling van individuen (ontogenese) binnen een soort en hoe de soort zich zelf ontwikkeld heeft
(fylogenese)
- Schreef een baby biografie over zijn zoon
- Observatie kinderen → systematisch
- Start wet. studie van ontwikkeling
1
,GRANVILLE STANLEY HALL
- Geïnspireerd door Darwin: ontogenese als herhaling van fylogenese
o 0–4 jaar = dierlijke voorouders
o 4–8 jaar = wilden/jagers
o 8–12 jaar = prebeschaving/vroege landbouw
o 12–16 jaar = overgang naar moderne beschaving ("storm and stress")
- Ontwikkeling als reeks genetisch bepaalde gebeurtenissen die zich automatisch ontvouwen, ‘zoals een bloem’
- Stichter van Child Study Movement
- Gebruik van vragenlijsten, normatieve benadering
- Adolescentie als afzonderlijke ontwikkelingsfase (‘storm en stress’)
ARNOLD GESELL
- Leerling van Hall
- ‘father of child development’
- Bestudeerde 10 000 kinderen via observatie en ouderinterviews
- Focus op maturatie, beperkte rol ervaring
- Alle kinderen doorlopen zelfde stadia
- Informeerde ouders, veel aandacht voor motorische ontwikkeling (vb. de groei en de motorische ontwikkeling loopt van
globaal naar specifiek in 2 richtingen)
- Gesell developmental schedules
MARIA MONTESSORI
- Kinderen leren op een natuurlijke manier door rijpingsprocessen (‘leer het me zelf doen’)
- Onderwijsaanpak gebaseerd op zelfredzaamheid
- 1e montessori-kleuterschool in 1907
ALFRED BINET
- Frans psycholoog
- Eerste intelligentietest op vraag van ministerie van onderwijs
- Stimuleerde interesse in individuele verschillen in ontwikkeling
- Nood aan bijzonder onderwijs → dus identificeren via test
LEWIS TERMAN
- Werd opgepikt door de eugenetica, ‘kiezen in de genen’, de slechte genen eruit halen, ze wouden die intelligentie testen
gebruiken om te kiezen wie mocht emigreren naar Amerika en wie mocht voortplanten
- Oprichter Genetic Studies of the Genius, gestart in 1921 aan Stanford University → later Terman Study of the GIfted,
momenteel een van de langst lopende studie
- Aandacht voor genetische basis intelligentie, beperkte rol van omgeving
- aanpassing testen van Binet aan Amerikaanse context
LETA STETTER HOLLINGSWORTH
- Studie van intelligentie, focus hoogbegaafdheid
- Aandacht voor de unieke uitdagingen van cognitief sterke kinderen
- Voortbouwend op het werk van Terman
- Erkende genetische basis van verschillen in intelligentie, maar had ook veel aandacht voor schoolpsychologische praktijk
-
al deze wetenschappers gemeenschappelijk doel: Groei, verandering en stabiliteit tijdens (vooral) kindertijd bestuderen
Start wet. studie van ontwikkeling
Inititieel klemtoon op erfelijke sturing: genetische psychologie
Later meer aandacht voor context: ontwikkelingspsychologie
Nieuwe statistische methoden en nieuwe onderzoek paradigma’s
➔ Theorievorming nieuwe impulsen, meer klemtoon opvoeding en ervaringen
• Pedagogiek/ Behaviorisme
!tot halfweg 20e eeuw focus → kindertijd
Geleidelijk interesse in andere fasen, initieel vanuit andere disciplines
- Interesse in adolescentie vanuit sociologie (na de oorlog jongeren langer naar school, tijd op jong te zijn)
- Interesse in veroudering vanuit geneeskunde (mensen begonnen langer te leven, dus een groep die niet overlapte met de actieve
volwassenen)
- Volwassenheid lang onder bestudeerd
Deeldisciplines aanvankelijk los van elkaar
- Kinderpsychologie/ Adolescentiepsychologie/(psycho)gerontologie *Recent → levensloopperspectief
2
,THEMA 2: THEORETISCHE PERSPECTIEVEN
KERNVRAAGSTUKKEN
1.
Continuïteit discontinuïteit
- geleidelijke ontwikkeling - ontwikkeling in aparte stappen of stadia
- kwantitatieve verschillen - kwalitatieve verschillen
- prestaties op bepaald niveau vloeien voort - elk stadium levert gedrag op dat qua
uit die op de vorige niveaus inhoud en hoedanigheid anders is dan
gedrag in eerdere stadia
2.
Kritieke periode Gevoelige periode
- periode in ontwikkeling waarin blootstelling - periode in ontwikkeling waarin men extra
aan bepaalde stimuli noodzakelijk is; ontvankelijk is voor het optreden of
uitblijven ervan heeft onomkeerbare uitblijven van bepaalde stimuli
gevolgen - optimale periode om bepaalde
- periode in ontwikkeling waarin blootstelling vaardigheden aan te leren
aan bepaalde stimuli onomkeerbare schade
berokkent
Evidentie voor grotere plast,; iciteit dan aanvankelijk gedacht
3.
1 universeel traject Vele mogelijke trajecten
- opeenvolging van stadia in universeel - door unieke combinaties van persoons- en
patroon omgevingskenmerken veel mogelijke
- iedereen zelfde stadia rond zelfde leeftijd trajecten
4.
Nature Nurture
- ontwikkeling vooral resultaat van het zich - ontwikkeling vooral bepaald door
geleidelijk ontvouwen van voorbestemde omgevingsfactoren en ervaringen
genetische informatie - empirisme
- nativisme
20 S T E -EEUWSE THEORIEËN
Opkomst ontwikkelingspsychologie als wetenschappelijke discipline → diverse theoretische perspectieven op ontwikkeling
Urie
Sigmund Freud Lev Vygotsky Erik Erikson Bronfenbrenne
r
1878–1959 1896–1980 1903–1989 1925–2021
1856–1939 1896–1934 1902–1994 1917–2005
John Watson Jean Piaget Konrad Lorenz Albert Bandura
3
, PSYCHODYNAMISCHE THEORIEËN
SIGMUND FREUD
- Weens arts, grondlegger psychoanalyse
- Onbewuste krachten zijn bepalend voor gedrag en persoonlijkheid
- Persoonlijkheid 3 aspecten:
• Id: primitieve driften, stuk van persoonlijkheid bestaat uit genotsprincipe
• Ego: bewuster, rationeel stuk persoonlijkheid, probeert instincten sociaal aanvaardbaar te manifesteren, dus aanpassen
aan verwachtingen van de samenlevingen
• Superego: bewustzijn, geweten, wat is goed/slecht → onder invloed van ouders/leerkrachten
- Psychoseksuele ontwikkeling als basis van persoonlijkheidsontwikkeling
• Oraal
• Anaal
• Fallisch
• Latentie
• Genitaal →Loopt er iets mis in deze fase, komt er fixatie
- Sterke focus op kindertijd, ontwikkeling voltooid was na adolescentie
ERIK ERIKSON
- Verder werken op werk van Freud
- ‘ego’ veel centralere en constructievere rol dan bij Freud
- Psychosociale ontwikkelingstheorie
• 8 stadia volgens vast patroon
• In elk stadie een op te lossen crisis → ontwikkelingstaken
- Veel aandacht ontwikkeling van identiteit, gelinkt aan eigen levenservaringen (geboren in Frankfurt, bij een Joodse moeder, echte
naam Erik Salamonson, schande dat ze een kind kreeg zonder vader → verhuist naar Duitsland om schande te ontkomen. Moeder
trouwde met een andere man en hij adopteerde Erik, nu heet hij Erik Homburger, hij dacht dat het zijn biologische vader was.
Later kwam hij in een persoonlijke crisis toen hij erachter kwam dat het niet zijn vader was. Naam veranderd naar Erikson, daarom
identiteit misschien zo een grote rol.
- Pionier levensloop-perspectief
Baby Vertrouwen wantrouwen
Peuter Autonomie schaamte/twijfel
Kleuter Initiatief schuld
Lagere schoolkind Vlijt minderwaardigheid
Adolescent Identiteit identiteitsverwarring
Jongvolwassene Intimiteit isolement
Volwassene Generativiteit stagnatie
Rijpheid Integriteit wanhoop
BEHAVIORISTISCHE THEORIEËN
JOHN WATSON
- Exogene benadering
- Waarneembaar gedrag en externe stimuli is de sleutel om ontwikkeling te
begrijpen
- De enige sleutel om naar iemand te kijken = de omgeving
- Ontwikkeling = kwantitatieve veranderingen (geen vaste fasen)
Stimulus-respons leren
• Klassieke conditionering ~ Pavlov
• Operante conditionering ~ Skinner
Little Albert experiment → conditionering experiment, vrees ontwikkelen voor een dier
Elke keer als de baby de rat zag werd er op een harde staaf geslagen, baby begon de rat te
associëren met het harde geluid → na een paar keer, enkel bij het zien van de rat al
beginnen huilen en angst vertonen
*Momenteel een van de meest onethische experimenten
4
THEMA 1: KENNISMAKING EN HISTORIEK
Ontwikkelingspsychologie = studie van patronen van groei, verandering →Van conceptie tot hoge ouderdom
Verschillende ontwikkelingsdomeinen
- Fysiek
- Cognitief
- Sociaal-emotioneel + persoonlijkheid
Ontwikkelingsfasen:
- Prenataal
- Babytijd
- Peuter- en kleutertijd ontwikkelingspsychologie deel 1
- Schooltijd
- Adolescentie
- Ontluikende volwassenheid
- Volwassenheid
- Ouderdom
*Nuancering:
- het zijn sociale constructies, veelal gebaseerd op onderzoek in ‘WEIRD’ samenlevingen (kijken met een zeker bril naar de dingen)
- ‘de typische ontwikkelingen’ → sterke individuele verschillen
HISTORIEK
PHILIPPE ARIÈS
- Kind als voorwerp van historisch onderzoek
- Cultuurhistorische studie over kind en kindertijd sinds middeleeuwen aan de hand van afbeeldingen en dagboeken
- Eeuwenlang werden kinderen als miniatuurvolwassenen gezien; kindertijd = sociale constructie
VROEGE DENKERS
JOHN LOCKE
• Grondlegger empirisme
- Mens wordt geboren als tabula rasa, zonder aangeboren tendensen (iedereen kan alles worden)
- Alle verschillen tussen mensen toe te schrijven aan verschillende omgevingen/ervaringen
- zintuiglijke waarneming centraal
- zelfcontrole als doel van opvoeding
- belang van training en gewoontevorming
- Kinderen kunnen ‘gevormd’ worden *Later ontstaat behaviorisme
JEAN-JACQUES ROUSSEAU
• Nativisme
- Kinderen worden geboren met inherent potentieel en talenten (‘aangeboren goedheid’), alles ligt al vast in de natuur bij
de geboorte
- Kind is wel actief, experimenteel wezen → opvoeding mag niet opdringerig zijn, als kinderen verzorgd/beschermd
worden, bereiken ze vanzelf hun volle potentieel
- Frustratie bij proberen ontwikkelen, ontwikkelingsuitkomst negatief
- Ontwikkeling = afzonderlijke fasen, automatisch ontvouwen (maturatie)
START VAN DE WETENSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
CHARLES DARWIN
• Evolutietheorie
- Parallel tss ontwikkeling van individuen (ontogenese) binnen een soort en hoe de soort zich zelf ontwikkeld heeft
(fylogenese)
- Schreef een baby biografie over zijn zoon
- Observatie kinderen → systematisch
- Start wet. studie van ontwikkeling
1
,GRANVILLE STANLEY HALL
- Geïnspireerd door Darwin: ontogenese als herhaling van fylogenese
o 0–4 jaar = dierlijke voorouders
o 4–8 jaar = wilden/jagers
o 8–12 jaar = prebeschaving/vroege landbouw
o 12–16 jaar = overgang naar moderne beschaving ("storm and stress")
- Ontwikkeling als reeks genetisch bepaalde gebeurtenissen die zich automatisch ontvouwen, ‘zoals een bloem’
- Stichter van Child Study Movement
- Gebruik van vragenlijsten, normatieve benadering
- Adolescentie als afzonderlijke ontwikkelingsfase (‘storm en stress’)
ARNOLD GESELL
- Leerling van Hall
- ‘father of child development’
- Bestudeerde 10 000 kinderen via observatie en ouderinterviews
- Focus op maturatie, beperkte rol ervaring
- Alle kinderen doorlopen zelfde stadia
- Informeerde ouders, veel aandacht voor motorische ontwikkeling (vb. de groei en de motorische ontwikkeling loopt van
globaal naar specifiek in 2 richtingen)
- Gesell developmental schedules
MARIA MONTESSORI
- Kinderen leren op een natuurlijke manier door rijpingsprocessen (‘leer het me zelf doen’)
- Onderwijsaanpak gebaseerd op zelfredzaamheid
- 1e montessori-kleuterschool in 1907
ALFRED BINET
- Frans psycholoog
- Eerste intelligentietest op vraag van ministerie van onderwijs
- Stimuleerde interesse in individuele verschillen in ontwikkeling
- Nood aan bijzonder onderwijs → dus identificeren via test
LEWIS TERMAN
- Werd opgepikt door de eugenetica, ‘kiezen in de genen’, de slechte genen eruit halen, ze wouden die intelligentie testen
gebruiken om te kiezen wie mocht emigreren naar Amerika en wie mocht voortplanten
- Oprichter Genetic Studies of the Genius, gestart in 1921 aan Stanford University → later Terman Study of the GIfted,
momenteel een van de langst lopende studie
- Aandacht voor genetische basis intelligentie, beperkte rol van omgeving
- aanpassing testen van Binet aan Amerikaanse context
LETA STETTER HOLLINGSWORTH
- Studie van intelligentie, focus hoogbegaafdheid
- Aandacht voor de unieke uitdagingen van cognitief sterke kinderen
- Voortbouwend op het werk van Terman
- Erkende genetische basis van verschillen in intelligentie, maar had ook veel aandacht voor schoolpsychologische praktijk
-
al deze wetenschappers gemeenschappelijk doel: Groei, verandering en stabiliteit tijdens (vooral) kindertijd bestuderen
Start wet. studie van ontwikkeling
Inititieel klemtoon op erfelijke sturing: genetische psychologie
Later meer aandacht voor context: ontwikkelingspsychologie
Nieuwe statistische methoden en nieuwe onderzoek paradigma’s
➔ Theorievorming nieuwe impulsen, meer klemtoon opvoeding en ervaringen
• Pedagogiek/ Behaviorisme
!tot halfweg 20e eeuw focus → kindertijd
Geleidelijk interesse in andere fasen, initieel vanuit andere disciplines
- Interesse in adolescentie vanuit sociologie (na de oorlog jongeren langer naar school, tijd op jong te zijn)
- Interesse in veroudering vanuit geneeskunde (mensen begonnen langer te leven, dus een groep die niet overlapte met de actieve
volwassenen)
- Volwassenheid lang onder bestudeerd
Deeldisciplines aanvankelijk los van elkaar
- Kinderpsychologie/ Adolescentiepsychologie/(psycho)gerontologie *Recent → levensloopperspectief
2
,THEMA 2: THEORETISCHE PERSPECTIEVEN
KERNVRAAGSTUKKEN
1.
Continuïteit discontinuïteit
- geleidelijke ontwikkeling - ontwikkeling in aparte stappen of stadia
- kwantitatieve verschillen - kwalitatieve verschillen
- prestaties op bepaald niveau vloeien voort - elk stadium levert gedrag op dat qua
uit die op de vorige niveaus inhoud en hoedanigheid anders is dan
gedrag in eerdere stadia
2.
Kritieke periode Gevoelige periode
- periode in ontwikkeling waarin blootstelling - periode in ontwikkeling waarin men extra
aan bepaalde stimuli noodzakelijk is; ontvankelijk is voor het optreden of
uitblijven ervan heeft onomkeerbare uitblijven van bepaalde stimuli
gevolgen - optimale periode om bepaalde
- periode in ontwikkeling waarin blootstelling vaardigheden aan te leren
aan bepaalde stimuli onomkeerbare schade
berokkent
Evidentie voor grotere plast,; iciteit dan aanvankelijk gedacht
3.
1 universeel traject Vele mogelijke trajecten
- opeenvolging van stadia in universeel - door unieke combinaties van persoons- en
patroon omgevingskenmerken veel mogelijke
- iedereen zelfde stadia rond zelfde leeftijd trajecten
4.
Nature Nurture
- ontwikkeling vooral resultaat van het zich - ontwikkeling vooral bepaald door
geleidelijk ontvouwen van voorbestemde omgevingsfactoren en ervaringen
genetische informatie - empirisme
- nativisme
20 S T E -EEUWSE THEORIEËN
Opkomst ontwikkelingspsychologie als wetenschappelijke discipline → diverse theoretische perspectieven op ontwikkeling
Urie
Sigmund Freud Lev Vygotsky Erik Erikson Bronfenbrenne
r
1878–1959 1896–1980 1903–1989 1925–2021
1856–1939 1896–1934 1902–1994 1917–2005
John Watson Jean Piaget Konrad Lorenz Albert Bandura
3
, PSYCHODYNAMISCHE THEORIEËN
SIGMUND FREUD
- Weens arts, grondlegger psychoanalyse
- Onbewuste krachten zijn bepalend voor gedrag en persoonlijkheid
- Persoonlijkheid 3 aspecten:
• Id: primitieve driften, stuk van persoonlijkheid bestaat uit genotsprincipe
• Ego: bewuster, rationeel stuk persoonlijkheid, probeert instincten sociaal aanvaardbaar te manifesteren, dus aanpassen
aan verwachtingen van de samenlevingen
• Superego: bewustzijn, geweten, wat is goed/slecht → onder invloed van ouders/leerkrachten
- Psychoseksuele ontwikkeling als basis van persoonlijkheidsontwikkeling
• Oraal
• Anaal
• Fallisch
• Latentie
• Genitaal →Loopt er iets mis in deze fase, komt er fixatie
- Sterke focus op kindertijd, ontwikkeling voltooid was na adolescentie
ERIK ERIKSON
- Verder werken op werk van Freud
- ‘ego’ veel centralere en constructievere rol dan bij Freud
- Psychosociale ontwikkelingstheorie
• 8 stadia volgens vast patroon
• In elk stadie een op te lossen crisis → ontwikkelingstaken
- Veel aandacht ontwikkeling van identiteit, gelinkt aan eigen levenservaringen (geboren in Frankfurt, bij een Joodse moeder, echte
naam Erik Salamonson, schande dat ze een kind kreeg zonder vader → verhuist naar Duitsland om schande te ontkomen. Moeder
trouwde met een andere man en hij adopteerde Erik, nu heet hij Erik Homburger, hij dacht dat het zijn biologische vader was.
Later kwam hij in een persoonlijke crisis toen hij erachter kwam dat het niet zijn vader was. Naam veranderd naar Erikson, daarom
identiteit misschien zo een grote rol.
- Pionier levensloop-perspectief
Baby Vertrouwen wantrouwen
Peuter Autonomie schaamte/twijfel
Kleuter Initiatief schuld
Lagere schoolkind Vlijt minderwaardigheid
Adolescent Identiteit identiteitsverwarring
Jongvolwassene Intimiteit isolement
Volwassene Generativiteit stagnatie
Rijpheid Integriteit wanhoop
BEHAVIORISTISCHE THEORIEËN
JOHN WATSON
- Exogene benadering
- Waarneembaar gedrag en externe stimuli is de sleutel om ontwikkeling te
begrijpen
- De enige sleutel om naar iemand te kijken = de omgeving
- Ontwikkeling = kwantitatieve veranderingen (geen vaste fasen)
Stimulus-respons leren
• Klassieke conditionering ~ Pavlov
• Operante conditionering ~ Skinner
Little Albert experiment → conditionering experiment, vrees ontwikkelen voor een dier
Elke keer als de baby de rat zag werd er op een harde staaf geslagen, baby begon de rat te
associëren met het harde geluid → na een paar keer, enkel bij het zien van de rat al
beginnen huilen en angst vertonen
*Momenteel een van de meest onethische experimenten
4
