Onderwijsgroepen: Beginselen van het recht
OG1: enkele begrippen met betrekken tot het objectieve recht
=> op papier
OG2: een inleiding tot de rechtsgeschiedenis
Opdracht 1
Schema
Laat-Romeinse periode
Codificatie van Justinianus: Corpus Iuris Civilis. In de 6de eeuw
Middeleeuwen (6e–11e eeuw)
Lokaal recht
Gewoonterecht
Vooral ongeschreven
Middeleeuwen (12e–15e eeuw)
Herontdekking van het Corpus Iuris Civilis (het Romeins
recht) in Bologna (12e eeuw).
Glossatoren en later de commentatoren bestuderen en passen het
Romeins recht toe.
Ontwikkeling van het ius commune
Italië: Bologna
Sprake van een gedeeltelijke Europese rechtscultuur: mengsel van
Romeins, canoniek en lokaal recht
Humanisme (16e–17e eeuw)
Poging doen om het Romeins recht te reconstueren hoe dat het
oorsprongkelijk gold
Europees fenomeen
Invloed van het Iuris Commune is afhankelijk van lokale
omstandigheden
Verlichting (18e eeuw)
Ontwikkeling natuurrecht: nadruk op rede, universele principes/
karakter
Eerste codificaties: code cévil: Napoleon
Eerste kiemen van nationale rechtsstelsels
19e eeuw
Duitsland de pandectistiek
Recht wordt nationaal
, Pandectisten gaan het recht verwetenschappelen: ze zorgen voor
ontwikkeling van abstracte concepten
Wetgeving wordt de belangrijkste bron
20e eeuw
Opkomst van rechtsvergelijking (comperative law).
Amerikaanse invloeden
Begin van europese eenmaking
Recht wordt een beleidsinstrument: een middel om de maatschappij
te organiseren
21e eeuw
Brexit: VK stapt uit EU → EU-privaatrecht niet meer automatisch van
toepassing, maar grote invloed blijft (want veel regels waren al in
nationaal recht geïntegreerd).
Verdere Europese eenmaking MAAR tegenbeweging: Brexit
Opdracht 2
1) Corpus Iuris=
Inhoud: Het Corpus Iuris (letterlijk “lichaam van recht”) is de
verzameling van alle belangrijke Romeinse rechtsregels en
rechtsbronnen => Codex, insitituten en novellen.
Auteur: Opgesteld in opdracht van keizer Justinianus
Rechtskracht: Het had bindende kracht
2) Digesten=
Inhoud: De Digesten vormen een onderdeel van het Corpus Iuris.
Het is een systematische verzameling van uitspraken en meningen
van klassieke juristen over allerlei rechtsvragen. Ze zijn bedoeld als
interpretatie en toelichting van het recht.
Auteur: Samengesteld onder Justinianus als onderdeel van het
Corpus Iuris.
Rechtskracht: bindend binnen het Corpus Iuris
3) Glossen=
, Inhoud: Verklarende aantekeningen of commentaren bij de
Romeinse rechtsbronnen (zoals Digesten en Codex) om moeilijke
passages te verduidelijken en praktisch toe te passen. Interlineare
en marginale glossen.
Auteur: Middeleeuwse juristen.
Rechtskracht: kracht van de glossen is doorheen de tijd
geevolueerd: ooit zijn glossen begonnen bij een uitleg van een
woord en nadien kregen ze meer te maken met het recht
4) Summa=
Inhoud: samenvatting van het Corpus Iuris en de glossen;
overzichtelijk handboek waarin het recht logisch wordt uitgelegd.
Auteur: Middeleeuwse juristen die de glossen samenvoegden.
Rechtskracht: gezaghebbend, maar niet bindend
Opdracht 3
a) Waarin verschilt de codificatiebeweging onder de aanhangers
van de verlichting,
van de Justiniaanse codificatie?
De codificatie onder Justinianus richtte zich op het verzamelen en
systematiseren van bestaand Romeins recht en had een conserverend
karakter. De codificatiebeweging van de Verlichting probeerde het recht te
vernieuwen en te rationaliseren, gebaseerd op redelijke principes en
universele rechten.
b) Is de codificatiebeweging van de aanhangers van de Verlichting
erin geslaagd haar belangrijkste ideaal te verwezenlijken?
Het belangrijkste ideaal van de Verlichtingscodificatie is slechts
gedeeltelijk bereikt: in sommige landen werden verlichte ideeën in de
codificatie verwerkt, maar niet overal volledig .
Belangrijkste ideaal was een nieuwe ordening van het recht.
c) Wat is de Exegetische School? Wat wordt bedoeld met de
stelling dat zij
rechtspositivistisch zijn?
Exegetische School= een school ontstaan in Frankrijk na de code cévil
De Exegetische School legde de nadruk op een letterlijke interpretatie van
de wet en zag de wetgever als de enige bron van recht. Ze waren
rechtspositivistisch: De regel die rechtsgeldig tot stand is gekomen dat is
, recht, ze kijken niet naar de inhoud van het recht. Andere scholen die over
recht nadenken vinden dat er een beetje rechtvaardigheid in moet zitten.
d) Klopt het dat de aanhangers van de Exegetische School het
niet begrepen hebben op een grote rol voor de rechtspraak? Leg
uit.
Ja dat klopt. De rol van de rechtspraak bleef beperkt; rechters moesten de
wet strikt toepassen en hadden geen taak in de ontwikkeling van het
recht.
e) De Franse revolutionairen besloten werk te maken van een
nieuw wetboek, dat een totale codificatie van het recht zou
vormen. Zijn zij er in geslaagd met het nieuwe wetboek een
volstrekt nieuw geheel van rechtsregels uit te werken en het
recht van het ‘ancien régime’ geheel te verlaten?
Nee, de Franse revolutionairen hebben het recht van het ancien
régime niet volledig losgelaten. Veel bestaande regels en gebruiken zijn
behouden of aangepast in het nieuwe wetboek. Het is moeilijk om in een
samenleving vanaf nul te beginnen en een volledig nieuw wetboek te
maken; het doel was er wel maar de geest was te sterk.
Opdracht 4
f) Verklaring van het begrip constitutie zoals vandaag begrepen
aan de hand van de inhoudstafel van de Belgische Grondwet
In het hedendaagse juridische jargon wordt met constitutie in materiële
zin bedoeld de samenstelling van de staat, oftewel het samenspel van
de verschillende instellingen en organen van wetgeving, bestuur en
rechtspraak. In formele zin is de constitutie een synoniem voor de
grondwet. Aan de hand van de inhoudstafel van de Belgische Grondwet
zien we dit concreet terug: de Grondwet organiseert de grondrechten van
de burgers en staatsindeling. Zo weerspiegelt de inhoudstafel zowel de
materiële als de formele betekenis van het begrip constitutie.
g)
Magna Carta: 1215 !!!
Context:
Ingevoerd onder druk van de baronnen op koning Jan Zonderland, na
zware fiscale lasten en mislukte oorlogen (verlies van Normanië,
slag bij Pouverny).
Jan Zonderland werd door paus Innocentius III onder interdict
geplaatst en excommuniceerd, waardoor hij zijn macht moest
matigen.
OG1: enkele begrippen met betrekken tot het objectieve recht
=> op papier
OG2: een inleiding tot de rechtsgeschiedenis
Opdracht 1
Schema
Laat-Romeinse periode
Codificatie van Justinianus: Corpus Iuris Civilis. In de 6de eeuw
Middeleeuwen (6e–11e eeuw)
Lokaal recht
Gewoonterecht
Vooral ongeschreven
Middeleeuwen (12e–15e eeuw)
Herontdekking van het Corpus Iuris Civilis (het Romeins
recht) in Bologna (12e eeuw).
Glossatoren en later de commentatoren bestuderen en passen het
Romeins recht toe.
Ontwikkeling van het ius commune
Italië: Bologna
Sprake van een gedeeltelijke Europese rechtscultuur: mengsel van
Romeins, canoniek en lokaal recht
Humanisme (16e–17e eeuw)
Poging doen om het Romeins recht te reconstueren hoe dat het
oorsprongkelijk gold
Europees fenomeen
Invloed van het Iuris Commune is afhankelijk van lokale
omstandigheden
Verlichting (18e eeuw)
Ontwikkeling natuurrecht: nadruk op rede, universele principes/
karakter
Eerste codificaties: code cévil: Napoleon
Eerste kiemen van nationale rechtsstelsels
19e eeuw
Duitsland de pandectistiek
Recht wordt nationaal
, Pandectisten gaan het recht verwetenschappelen: ze zorgen voor
ontwikkeling van abstracte concepten
Wetgeving wordt de belangrijkste bron
20e eeuw
Opkomst van rechtsvergelijking (comperative law).
Amerikaanse invloeden
Begin van europese eenmaking
Recht wordt een beleidsinstrument: een middel om de maatschappij
te organiseren
21e eeuw
Brexit: VK stapt uit EU → EU-privaatrecht niet meer automatisch van
toepassing, maar grote invloed blijft (want veel regels waren al in
nationaal recht geïntegreerd).
Verdere Europese eenmaking MAAR tegenbeweging: Brexit
Opdracht 2
1) Corpus Iuris=
Inhoud: Het Corpus Iuris (letterlijk “lichaam van recht”) is de
verzameling van alle belangrijke Romeinse rechtsregels en
rechtsbronnen => Codex, insitituten en novellen.
Auteur: Opgesteld in opdracht van keizer Justinianus
Rechtskracht: Het had bindende kracht
2) Digesten=
Inhoud: De Digesten vormen een onderdeel van het Corpus Iuris.
Het is een systematische verzameling van uitspraken en meningen
van klassieke juristen over allerlei rechtsvragen. Ze zijn bedoeld als
interpretatie en toelichting van het recht.
Auteur: Samengesteld onder Justinianus als onderdeel van het
Corpus Iuris.
Rechtskracht: bindend binnen het Corpus Iuris
3) Glossen=
, Inhoud: Verklarende aantekeningen of commentaren bij de
Romeinse rechtsbronnen (zoals Digesten en Codex) om moeilijke
passages te verduidelijken en praktisch toe te passen. Interlineare
en marginale glossen.
Auteur: Middeleeuwse juristen.
Rechtskracht: kracht van de glossen is doorheen de tijd
geevolueerd: ooit zijn glossen begonnen bij een uitleg van een
woord en nadien kregen ze meer te maken met het recht
4) Summa=
Inhoud: samenvatting van het Corpus Iuris en de glossen;
overzichtelijk handboek waarin het recht logisch wordt uitgelegd.
Auteur: Middeleeuwse juristen die de glossen samenvoegden.
Rechtskracht: gezaghebbend, maar niet bindend
Opdracht 3
a) Waarin verschilt de codificatiebeweging onder de aanhangers
van de verlichting,
van de Justiniaanse codificatie?
De codificatie onder Justinianus richtte zich op het verzamelen en
systematiseren van bestaand Romeins recht en had een conserverend
karakter. De codificatiebeweging van de Verlichting probeerde het recht te
vernieuwen en te rationaliseren, gebaseerd op redelijke principes en
universele rechten.
b) Is de codificatiebeweging van de aanhangers van de Verlichting
erin geslaagd haar belangrijkste ideaal te verwezenlijken?
Het belangrijkste ideaal van de Verlichtingscodificatie is slechts
gedeeltelijk bereikt: in sommige landen werden verlichte ideeën in de
codificatie verwerkt, maar niet overal volledig .
Belangrijkste ideaal was een nieuwe ordening van het recht.
c) Wat is de Exegetische School? Wat wordt bedoeld met de
stelling dat zij
rechtspositivistisch zijn?
Exegetische School= een school ontstaan in Frankrijk na de code cévil
De Exegetische School legde de nadruk op een letterlijke interpretatie van
de wet en zag de wetgever als de enige bron van recht. Ze waren
rechtspositivistisch: De regel die rechtsgeldig tot stand is gekomen dat is
, recht, ze kijken niet naar de inhoud van het recht. Andere scholen die over
recht nadenken vinden dat er een beetje rechtvaardigheid in moet zitten.
d) Klopt het dat de aanhangers van de Exegetische School het
niet begrepen hebben op een grote rol voor de rechtspraak? Leg
uit.
Ja dat klopt. De rol van de rechtspraak bleef beperkt; rechters moesten de
wet strikt toepassen en hadden geen taak in de ontwikkeling van het
recht.
e) De Franse revolutionairen besloten werk te maken van een
nieuw wetboek, dat een totale codificatie van het recht zou
vormen. Zijn zij er in geslaagd met het nieuwe wetboek een
volstrekt nieuw geheel van rechtsregels uit te werken en het
recht van het ‘ancien régime’ geheel te verlaten?
Nee, de Franse revolutionairen hebben het recht van het ancien
régime niet volledig losgelaten. Veel bestaande regels en gebruiken zijn
behouden of aangepast in het nieuwe wetboek. Het is moeilijk om in een
samenleving vanaf nul te beginnen en een volledig nieuw wetboek te
maken; het doel was er wel maar de geest was te sterk.
Opdracht 4
f) Verklaring van het begrip constitutie zoals vandaag begrepen
aan de hand van de inhoudstafel van de Belgische Grondwet
In het hedendaagse juridische jargon wordt met constitutie in materiële
zin bedoeld de samenstelling van de staat, oftewel het samenspel van
de verschillende instellingen en organen van wetgeving, bestuur en
rechtspraak. In formele zin is de constitutie een synoniem voor de
grondwet. Aan de hand van de inhoudstafel van de Belgische Grondwet
zien we dit concreet terug: de Grondwet organiseert de grondrechten van
de burgers en staatsindeling. Zo weerspiegelt de inhoudstafel zowel de
materiële als de formele betekenis van het begrip constitutie.
g)
Magna Carta: 1215 !!!
Context:
Ingevoerd onder druk van de baronnen op koning Jan Zonderland, na
zware fiscale lasten en mislukte oorlogen (verlies van Normanië,
slag bij Pouverny).
Jan Zonderland werd door paus Innocentius III onder interdict
geplaatst en excommuniceerd, waardoor hij zijn macht moest
matigen.
