Psychopathologie
Psychopathologie
,Inleiding
Inhoud
Lessen Numme Thema/hoofdstukken
r
Les 1 1. De geschiedenis van de psychiatrie.
2. Normaliteit, abnormaliteit en psychopathologie: definities, disciplines, etiologie en interventies.
Les 2 3. Classificatie onder de loep en kritische reflecties.
Les 3 4. Angststoornissen (GAS)
5. Obsessieve-compulsieve stoornissen (OCD)
Les 4 6. Depressieve stoornissen (MDD)
Les 5 7. Voedings- en eetstoornissen (AN en BN)
Les 6 8. Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (ASS en ADHD)
Les 7 9. Schizofreniespectrumstoornissen (Schizofrenie)
Les 8 10. Middelgerelateerde-en verslavingsstoornissen
Evaluatie
Geen giscorrectie
Geen hogere secuur
= totaal cijfer = optelling 2 delen
20 MC-vragen
2 open vragen
MC-vragen:
bestaande vragen uit de MC-collectie (Test je kennis) + nieuwe MC-vragen
Lijst met open vragen:
locatie: module ‘eerste examenkans’
update: doorheen het semester
Psychopathologie
,Thema 1: De geschiedenis van de psychiatrie
Mogelijke open examenvragen bij dit thema
Deze vragen komen uit de lijst open vragen 2025-2026. Gebruik ze als actieve controle: kun je deze vraag
beantwoorden met de dia, de extra uitleg en je eigen notities?
1. Schets de evolutie in het denken over psychische aandoeningen van de oudheid tot de Renaissance. Illustreer dit
aan de hand van zowel magisch-religieuze als vroege biologische benaderingen. Waarom is kennis over deze
periode essentieel voor een sociaal werker om stigmatisering vandaag de dag te begrijpen?
2. Wat hield de 'morele behandeling' van Pinel en Guislain in? Bespreek specifiek het spanningsveld tussen hun
humanitaire idealen en de realiteit van de 19e-eeuwse psychiatrische praktijk.
3. De psychiatriegeschiedenis kenmerkt zich door 'slingerbewegingen'. Kies één beweging en illustreer deze met
een historisch voorbeeld. Welke les trek je hieruit voor de mensenrechten en inclusie in jouw toekomstige praktijk?
Korte antwoordplanning: kernbegrippen aanduiden - voorbeeld/casus koppelen - sociaalwerklink of kritische reflectie toevoegen waar gevraagd.
Programma
Inleiding
Geschiedenis van de psychiatrie
Prehistorie en oudheid
Middeleeuwen en Renaissance
17de en 18de eeuw
19de eeuw
Vroege 20ste eeuw
Naoorlogse periode
Late 20ste eeuw
21ste eeuw
Besluit
(1 De geschiedenis van de psychiatrie, p. 4): In wat volgt, bespreken we kort verschillende belangrijke periodes, te beginnen met de prehistorie en te
eindigen met de 21ste eeuw. We hebben hierbij de grote lijnen overgenomen van Griet De Cuypere in haar boek ‘De ontdekking van de geest’ en aangevuld
met andere bronnen. 1.1 Prehistorie en oudheid “Ik roep u aan, o demon die dit lichaam heeft bezeten.
Leerdoelen
De student verwerft inzicht in de historische ontwikkeling van de psychiatrie,
waarbij hij/zij belangrijke mijlpalen en paradigmaverschuivingen kan identificeren en beschrijven.
De student kan analyseren hoe maatschappelijke en culturele visies op psychische stoornissen zijn geëvolueerd.
Inleiding
De geschiedenis van de psychiatrie is geen lineair succesverhaal van
voortdurende vordering, maar een complexe en vaak pijnlijke ontwikkeling,
gekenmerkt door morele dilemma’s, maatschappelijke uitsluiting én momenten
van vooruitgang. Vaak wordt gedacht dat de psychiatrie zich heeft ontwikkeld
van een 'primitief' begin in de oudheid naar een 'hoogstaand' niveau in de 21e
eeuw. De werkelijkheid is echter veel genuanceerder. Overigens is de titel “de
geschiedenis van de psychiatrie” niet geheel accuraat.
Psychopathologie
, De geschiedenis van de psychiatrie
Prehistorie en oudheid
Hippocrates (460-370 v.C)
Vader van de moderne
geneeskunde
Theorie van de 4 humores
Biomedische verklaring
Lichaamssap Temperament
Bloed sanguinisch
Slijm flegmatisch
Met biomedische verklaring bedoelen we: een Gele gal cholerisch
verklaring waarbij psychische problemen worden gezien als iets dat te maken heeft met het lichaam, en
dus niet alleen met geesten, demonen, zonde of goddelijke straf. Zwarte gal melancholisch
Bij Hippocrates was dat vernieuwend, omdat hij psychische aandoeningen probeerde te verklaren
vanuit een lichamelijk evenwicht of onevenwicht.
De theorie van de 4 humores zegt dat het lichaam bestaat uit vier lichaamssappen:
Volgens die theorie werd iemand ziek — ook psychisch ziek — wanneer die lichaamssappen uit balans waren. Bijvoorbeeld: een teveel aan
zwarte gal werd gekoppeld aan melancholie, wat we vandaag eerder zouden verbinden met somberheid of depressieve klachten.
Binnen de periode prehistorie en oudheid tonen deze prenten vooral dat psychisch lijden toen op verschillende manieren werd
begrepen en behandeld. Ze illustreren dus de overgang
van magisch-religieuze verklaringen naar vroege
medische/biologische verklaringen.
1. Linkerprent: vroege geneeskunde / Griekse
oudheid
Deze prent verwijst waarschijnlijk naar de klassieke
oudheid, waar artsen het lichaam begonnen te onderzoeken en behandelen. Dit past bij Hippocrates, die psychische aandoeningen niet
verklaarde als bezetenheid, maar als een probleem van het lichaam. Hier hoort dus de biomedische verklaring bij: psychisch lijden wordt
gekoppeld aan lichamelijke processen, zoals het evenwicht tussen de vier humores.
2. Middenprent: baden, verzorging, lichamelijke behandeling
Deze prent lijkt te verwijzen naar het idee dat lichaam en geest via lichamelijke zorg beïnvloed konden worden. In de oudheid werd
gezondheid vaak verbonden met evenwicht, reiniging, rust, baden, voeding en lichaamsverzorging. Dit past ook bij de gedachte dat
psychische problemen niet alleen spiritueel waren, maar ook via het lichaam konden worden aangepakt.
3. Rechterprent: prehistorische/magisch-religieuze verklaring
Deze prent lijkt meer te verwijzen naar de prehistorische of vroeg-magische benadering: psychisch afwijkend gedrag werd gezien als het
gevolg van boze geesten, demonen of bezetenheid. Behandeling kon dan bestaan uit rituelen, bezweringen of ingrepen zoals trepanatie:
een gat in de schedel maken zodat kwade geesten konden ontsnappen.
Psychopathologie
Psychopathologie
,Inleiding
Inhoud
Lessen Numme Thema/hoofdstukken
r
Les 1 1. De geschiedenis van de psychiatrie.
2. Normaliteit, abnormaliteit en psychopathologie: definities, disciplines, etiologie en interventies.
Les 2 3. Classificatie onder de loep en kritische reflecties.
Les 3 4. Angststoornissen (GAS)
5. Obsessieve-compulsieve stoornissen (OCD)
Les 4 6. Depressieve stoornissen (MDD)
Les 5 7. Voedings- en eetstoornissen (AN en BN)
Les 6 8. Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (ASS en ADHD)
Les 7 9. Schizofreniespectrumstoornissen (Schizofrenie)
Les 8 10. Middelgerelateerde-en verslavingsstoornissen
Evaluatie
Geen giscorrectie
Geen hogere secuur
= totaal cijfer = optelling 2 delen
20 MC-vragen
2 open vragen
MC-vragen:
bestaande vragen uit de MC-collectie (Test je kennis) + nieuwe MC-vragen
Lijst met open vragen:
locatie: module ‘eerste examenkans’
update: doorheen het semester
Psychopathologie
,Thema 1: De geschiedenis van de psychiatrie
Mogelijke open examenvragen bij dit thema
Deze vragen komen uit de lijst open vragen 2025-2026. Gebruik ze als actieve controle: kun je deze vraag
beantwoorden met de dia, de extra uitleg en je eigen notities?
1. Schets de evolutie in het denken over psychische aandoeningen van de oudheid tot de Renaissance. Illustreer dit
aan de hand van zowel magisch-religieuze als vroege biologische benaderingen. Waarom is kennis over deze
periode essentieel voor een sociaal werker om stigmatisering vandaag de dag te begrijpen?
2. Wat hield de 'morele behandeling' van Pinel en Guislain in? Bespreek specifiek het spanningsveld tussen hun
humanitaire idealen en de realiteit van de 19e-eeuwse psychiatrische praktijk.
3. De psychiatriegeschiedenis kenmerkt zich door 'slingerbewegingen'. Kies één beweging en illustreer deze met
een historisch voorbeeld. Welke les trek je hieruit voor de mensenrechten en inclusie in jouw toekomstige praktijk?
Korte antwoordplanning: kernbegrippen aanduiden - voorbeeld/casus koppelen - sociaalwerklink of kritische reflectie toevoegen waar gevraagd.
Programma
Inleiding
Geschiedenis van de psychiatrie
Prehistorie en oudheid
Middeleeuwen en Renaissance
17de en 18de eeuw
19de eeuw
Vroege 20ste eeuw
Naoorlogse periode
Late 20ste eeuw
21ste eeuw
Besluit
(1 De geschiedenis van de psychiatrie, p. 4): In wat volgt, bespreken we kort verschillende belangrijke periodes, te beginnen met de prehistorie en te
eindigen met de 21ste eeuw. We hebben hierbij de grote lijnen overgenomen van Griet De Cuypere in haar boek ‘De ontdekking van de geest’ en aangevuld
met andere bronnen. 1.1 Prehistorie en oudheid “Ik roep u aan, o demon die dit lichaam heeft bezeten.
Leerdoelen
De student verwerft inzicht in de historische ontwikkeling van de psychiatrie,
waarbij hij/zij belangrijke mijlpalen en paradigmaverschuivingen kan identificeren en beschrijven.
De student kan analyseren hoe maatschappelijke en culturele visies op psychische stoornissen zijn geëvolueerd.
Inleiding
De geschiedenis van de psychiatrie is geen lineair succesverhaal van
voortdurende vordering, maar een complexe en vaak pijnlijke ontwikkeling,
gekenmerkt door morele dilemma’s, maatschappelijke uitsluiting én momenten
van vooruitgang. Vaak wordt gedacht dat de psychiatrie zich heeft ontwikkeld
van een 'primitief' begin in de oudheid naar een 'hoogstaand' niveau in de 21e
eeuw. De werkelijkheid is echter veel genuanceerder. Overigens is de titel “de
geschiedenis van de psychiatrie” niet geheel accuraat.
Psychopathologie
, De geschiedenis van de psychiatrie
Prehistorie en oudheid
Hippocrates (460-370 v.C)
Vader van de moderne
geneeskunde
Theorie van de 4 humores
Biomedische verklaring
Lichaamssap Temperament
Bloed sanguinisch
Slijm flegmatisch
Met biomedische verklaring bedoelen we: een Gele gal cholerisch
verklaring waarbij psychische problemen worden gezien als iets dat te maken heeft met het lichaam, en
dus niet alleen met geesten, demonen, zonde of goddelijke straf. Zwarte gal melancholisch
Bij Hippocrates was dat vernieuwend, omdat hij psychische aandoeningen probeerde te verklaren
vanuit een lichamelijk evenwicht of onevenwicht.
De theorie van de 4 humores zegt dat het lichaam bestaat uit vier lichaamssappen:
Volgens die theorie werd iemand ziek — ook psychisch ziek — wanneer die lichaamssappen uit balans waren. Bijvoorbeeld: een teveel aan
zwarte gal werd gekoppeld aan melancholie, wat we vandaag eerder zouden verbinden met somberheid of depressieve klachten.
Binnen de periode prehistorie en oudheid tonen deze prenten vooral dat psychisch lijden toen op verschillende manieren werd
begrepen en behandeld. Ze illustreren dus de overgang
van magisch-religieuze verklaringen naar vroege
medische/biologische verklaringen.
1. Linkerprent: vroege geneeskunde / Griekse
oudheid
Deze prent verwijst waarschijnlijk naar de klassieke
oudheid, waar artsen het lichaam begonnen te onderzoeken en behandelen. Dit past bij Hippocrates, die psychische aandoeningen niet
verklaarde als bezetenheid, maar als een probleem van het lichaam. Hier hoort dus de biomedische verklaring bij: psychisch lijden wordt
gekoppeld aan lichamelijke processen, zoals het evenwicht tussen de vier humores.
2. Middenprent: baden, verzorging, lichamelijke behandeling
Deze prent lijkt te verwijzen naar het idee dat lichaam en geest via lichamelijke zorg beïnvloed konden worden. In de oudheid werd
gezondheid vaak verbonden met evenwicht, reiniging, rust, baden, voeding en lichaamsverzorging. Dit past ook bij de gedachte dat
psychische problemen niet alleen spiritueel waren, maar ook via het lichaam konden worden aangepakt.
3. Rechterprent: prehistorische/magisch-religieuze verklaring
Deze prent lijkt meer te verwijzen naar de prehistorische of vroeg-magische benadering: psychisch afwijkend gedrag werd gezien als het
gevolg van boze geesten, demonen of bezetenheid. Behandeling kon dan bestaan uit rituelen, bezweringen of ingrepen zoals trepanatie:
een gat in de schedel maken zodat kwade geesten konden ontsnappen.
Psychopathologie
