VAK: ONTWIKKELINGS-
PSYCHOLOGIE
Academiejaar: 2020 - 2021
Jana Vanhoof
,0. Definities
Hoofdstuk 1: De ontwikkeling van het kind
Ontwikkelingspsychologie Wetenschappelijke studie naar patronen van groei, verandering
en stabiliteit van conceptie tot de ouderdom, maar met een
accent op de jaren tot de volwassenheid, waarin veranderingen
elkaar het snelst opvolgen.
Synoniem: Levenslooppsychologie
Ontwikkeling Groei, toename, stabiliteit, voort- & teruggang, afbraak, aftakeling
Synoniem: genese, ontvouwen
Fysieke ontwikkeling Studie naar de invloed van het lichaam op het gedrag.
Cognitieve ontwikkeling Studie naar de invloed van groei en verandering in intellectuele
vermogens op het gedrag.
Sociale ontwikkeling Studie naar interacties van mensen en hoe hun sociale relaties in
de loop van hun leven groeien, veranderen en stabiel blijven.
Persoonlijkheidsontwikkeling Studie naar stabiliteit en veranderingen in eigenschappen die
personen van elkaar onderscheiden.
Sociale constructie Een idee over de realiteit dat breed geaccepteerd is, maar afhangt
van de maatschappij en de cultuur op een bepaald moment.
Individuele ontwikkeling Individuele variatie rond het normatieve verloop van de
ontwikkeling.
fCohorten Een groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek geboren
zijn.
Cohorteffecten Invloeden van cohorten op de ontwikkeling.
Normatieve gebeurtenissen Gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen binnen een
groep op dezelfde manier voltrekken.
Continue verandering Geleidelijke kwantitatieve ontwikkeling, waarbij prestaties op een
bepaald niveau voortvloeien uit op de vorige niveaus.
Discontinue verandering Ontwikkeling die in aparte stappen of stadia plaatsvindt, en
waarbij elk stadium gedrag oplevert dat kwalitatief anders is dan
gedrag in eerdere stadia.
Kritieke periode Specifieke tijd in de ontwikkeling waarin een bepaalde
gebeurtenis de grootste – en zelfs onomkeerbare - gevolgen
heeft.
Plasticiteit Mate waarin een ontwikkelend gedrag of fysieke structuur kan
worden gewijzigd.
Gevoelige periode Periode, meestal vroeg in het leven, waarin mensen extra gevoelig
zijn voor bepaalde omgevingsinvloeden en sterk ontvankelijk zijn
voor het leren van specifieke vaardigheden.
Maturatie Geleidelijke ontvouwing van voorbestemde genetische
informatie.
Hoofdstuk 2: theoretische perspectieven en onderzoek
Theorie Verklaring of voorspelling ten aanzien van een verschijnsel, die
een raamwerk biedt om de relaties tussen feiten of principes te
begrijpen.
Fixatie Gedrag dat in een eerdere ontwikkelingsfase is blijven steken als
gevolg van een onopgelost conflict.
Oedipuscomplex Een erotische binding ervaren met de ouder van het
tegenovergestelde geslacht en de andere ouder als concurrent
zien.
1
,Stimulus-respons-leren Vormen van leren die beschreven worden beschreven in termen
van stimuli en responsen.
Gedragsmodificatie Een techniek om de frequentie van gewenst gedrag te verhogen
en de frequentie van ongewenst gedrag te verlagen.
Modeling De kans dat we bepaald gedrag imiteren is groot als we zien dat
dat gedrag bij een model beloond wordt.
Schema’s Georganiseerde mentale patronen die bepaalde gedragingen of
acties vertegenwoordigen.
Scaffolding Kinderen krijgen ondersteuning bij het leren van een taak die net
boven hun niveau ligt, waardoor zij een hoger niveau kunnen
bereiken.
Ethologie Wetenschap die kijkt naar de invloed van biologische kenmerken
op gedrag.
Hoofdstuk 3: Het begin van het leven.
Gameten Geslachtscellen van de vader en moeder, die samen een nieuwe
cel vormen tijdens de bevruchting.
Downsyndroom Een aangeboren afwijking door de aanwezigheid van een extra
chromosoom op het 21e paar, die gepaard gaat met een
verstandelijke beperking, typerende uitwendige kenmerken en
bepaalde medische problemen.
Syndroom van Turner 1 van de X-chromosomen ontbreekt. Of 1 van de 2 X-
chromosomen heeft een andere vorm. Vrouwen met het
syndroom van Turner zijn bijna altijd kort. Sommige vrouwen
hebben aandoeningen aan het hart en de nieren. Ze kunnen een
brede, korte nek en opgezette handen en voeten hebben. Bij het
opgroeien blijft de ontwikkeling van de borsten en menstruatie
vaak achter. Dit komt doordat de eierstokken niet genoeg
ontwikkeld zijn.
Echografie/echoscopie Niet-invasieve test die door middel van geluidsgolven met een
hoge frequentie een beeld schetst van het ongeboren kind.
Vruchtwaterpunctie Een invasieve test om genetische afwijkingen op te sporen door
een klein monster van foetale cellen uit de vruchtzak te
onderzoeken.
Vlokkentest Een invasieve test om genetische afwijkingen op te sporen door
kleine monsters te nemen van het haarachtige materiaal om de
embryo heen.
Niet-invasieve prenatale test Test voor het opsporen van trisomie 21, Trisomie 18 en trisomie
(NIPT) 13 door het DNA van de baby in het bloed van de moeder te
meten.
Multifactoriële overerving De bepaling van eigenschappen door een combinatie van
genetische factoren en omgevingsfactoren, waarbij een genotype
zorgt voor een bepaald bereik waarbinnen een fenotype zich kan
manifesteren.
Onvruchtbaarheid Het onvermogen om zwanger te worden na 12 tot 18 maanden
proberen.
Kunstmatige inseminatie Procedure waarbij een arts zaadcellen van een man direct in de
baarmoederhals van een vrouw plaatst.
In-vitrofertilisatie (ifv) Procedure waarbij een aantal eicellen uit de eierstokken van een
vrouw worden verwijderd, waarna deze in een laboratorium
worden bevrucht door de zaadcellen van een man en vervolgens
in de baarmoeder worden geplaatst.
2
, Miskraam Spontane abortus
Doodgeboren Wanneer een kind na 16 weken zwangerschap sterft.
Hoofdstuk 4: De geboorte en het pasgeboren kind
Neonaten Een ander woord voor pasgeboren baby’s
Geboorte Vindt plaats wanneer de foetus de baarmoeder via de
baarmoederhals heeft verlaten en door de vagina passeert om
het lichaam van de moeder volledig te verlaten.
Perinatale zorg De medische zorg aan zwangeren en kinderen rondom de
geboorte.
Hoofdstuk 5: De fysieke ontwikkeling in de babytijd
Sensatie De eerste gewaarwording van een stimulus opgevangen door de
zintuigen.
Perceptie Proces van betekenisgeving of interpretatie van zintuigelijke
informatie door de hersenen.
3
PSYCHOLOGIE
Academiejaar: 2020 - 2021
Jana Vanhoof
,0. Definities
Hoofdstuk 1: De ontwikkeling van het kind
Ontwikkelingspsychologie Wetenschappelijke studie naar patronen van groei, verandering
en stabiliteit van conceptie tot de ouderdom, maar met een
accent op de jaren tot de volwassenheid, waarin veranderingen
elkaar het snelst opvolgen.
Synoniem: Levenslooppsychologie
Ontwikkeling Groei, toename, stabiliteit, voort- & teruggang, afbraak, aftakeling
Synoniem: genese, ontvouwen
Fysieke ontwikkeling Studie naar de invloed van het lichaam op het gedrag.
Cognitieve ontwikkeling Studie naar de invloed van groei en verandering in intellectuele
vermogens op het gedrag.
Sociale ontwikkeling Studie naar interacties van mensen en hoe hun sociale relaties in
de loop van hun leven groeien, veranderen en stabiel blijven.
Persoonlijkheidsontwikkeling Studie naar stabiliteit en veranderingen in eigenschappen die
personen van elkaar onderscheiden.
Sociale constructie Een idee over de realiteit dat breed geaccepteerd is, maar afhangt
van de maatschappij en de cultuur op een bepaald moment.
Individuele ontwikkeling Individuele variatie rond het normatieve verloop van de
ontwikkeling.
fCohorten Een groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek geboren
zijn.
Cohorteffecten Invloeden van cohorten op de ontwikkeling.
Normatieve gebeurtenissen Gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen binnen een
groep op dezelfde manier voltrekken.
Continue verandering Geleidelijke kwantitatieve ontwikkeling, waarbij prestaties op een
bepaald niveau voortvloeien uit op de vorige niveaus.
Discontinue verandering Ontwikkeling die in aparte stappen of stadia plaatsvindt, en
waarbij elk stadium gedrag oplevert dat kwalitatief anders is dan
gedrag in eerdere stadia.
Kritieke periode Specifieke tijd in de ontwikkeling waarin een bepaalde
gebeurtenis de grootste – en zelfs onomkeerbare - gevolgen
heeft.
Plasticiteit Mate waarin een ontwikkelend gedrag of fysieke structuur kan
worden gewijzigd.
Gevoelige periode Periode, meestal vroeg in het leven, waarin mensen extra gevoelig
zijn voor bepaalde omgevingsinvloeden en sterk ontvankelijk zijn
voor het leren van specifieke vaardigheden.
Maturatie Geleidelijke ontvouwing van voorbestemde genetische
informatie.
Hoofdstuk 2: theoretische perspectieven en onderzoek
Theorie Verklaring of voorspelling ten aanzien van een verschijnsel, die
een raamwerk biedt om de relaties tussen feiten of principes te
begrijpen.
Fixatie Gedrag dat in een eerdere ontwikkelingsfase is blijven steken als
gevolg van een onopgelost conflict.
Oedipuscomplex Een erotische binding ervaren met de ouder van het
tegenovergestelde geslacht en de andere ouder als concurrent
zien.
1
,Stimulus-respons-leren Vormen van leren die beschreven worden beschreven in termen
van stimuli en responsen.
Gedragsmodificatie Een techniek om de frequentie van gewenst gedrag te verhogen
en de frequentie van ongewenst gedrag te verlagen.
Modeling De kans dat we bepaald gedrag imiteren is groot als we zien dat
dat gedrag bij een model beloond wordt.
Schema’s Georganiseerde mentale patronen die bepaalde gedragingen of
acties vertegenwoordigen.
Scaffolding Kinderen krijgen ondersteuning bij het leren van een taak die net
boven hun niveau ligt, waardoor zij een hoger niveau kunnen
bereiken.
Ethologie Wetenschap die kijkt naar de invloed van biologische kenmerken
op gedrag.
Hoofdstuk 3: Het begin van het leven.
Gameten Geslachtscellen van de vader en moeder, die samen een nieuwe
cel vormen tijdens de bevruchting.
Downsyndroom Een aangeboren afwijking door de aanwezigheid van een extra
chromosoom op het 21e paar, die gepaard gaat met een
verstandelijke beperking, typerende uitwendige kenmerken en
bepaalde medische problemen.
Syndroom van Turner 1 van de X-chromosomen ontbreekt. Of 1 van de 2 X-
chromosomen heeft een andere vorm. Vrouwen met het
syndroom van Turner zijn bijna altijd kort. Sommige vrouwen
hebben aandoeningen aan het hart en de nieren. Ze kunnen een
brede, korte nek en opgezette handen en voeten hebben. Bij het
opgroeien blijft de ontwikkeling van de borsten en menstruatie
vaak achter. Dit komt doordat de eierstokken niet genoeg
ontwikkeld zijn.
Echografie/echoscopie Niet-invasieve test die door middel van geluidsgolven met een
hoge frequentie een beeld schetst van het ongeboren kind.
Vruchtwaterpunctie Een invasieve test om genetische afwijkingen op te sporen door
een klein monster van foetale cellen uit de vruchtzak te
onderzoeken.
Vlokkentest Een invasieve test om genetische afwijkingen op te sporen door
kleine monsters te nemen van het haarachtige materiaal om de
embryo heen.
Niet-invasieve prenatale test Test voor het opsporen van trisomie 21, Trisomie 18 en trisomie
(NIPT) 13 door het DNA van de baby in het bloed van de moeder te
meten.
Multifactoriële overerving De bepaling van eigenschappen door een combinatie van
genetische factoren en omgevingsfactoren, waarbij een genotype
zorgt voor een bepaald bereik waarbinnen een fenotype zich kan
manifesteren.
Onvruchtbaarheid Het onvermogen om zwanger te worden na 12 tot 18 maanden
proberen.
Kunstmatige inseminatie Procedure waarbij een arts zaadcellen van een man direct in de
baarmoederhals van een vrouw plaatst.
In-vitrofertilisatie (ifv) Procedure waarbij een aantal eicellen uit de eierstokken van een
vrouw worden verwijderd, waarna deze in een laboratorium
worden bevrucht door de zaadcellen van een man en vervolgens
in de baarmoeder worden geplaatst.
2
, Miskraam Spontane abortus
Doodgeboren Wanneer een kind na 16 weken zwangerschap sterft.
Hoofdstuk 4: De geboorte en het pasgeboren kind
Neonaten Een ander woord voor pasgeboren baby’s
Geboorte Vindt plaats wanneer de foetus de baarmoeder via de
baarmoederhals heeft verlaten en door de vagina passeert om
het lichaam van de moeder volledig te verlaten.
Perinatale zorg De medische zorg aan zwangeren en kinderen rondom de
geboorte.
Hoofdstuk 5: De fysieke ontwikkeling in de babytijd
Sensatie De eerste gewaarwording van een stimulus opgevangen door de
zintuigen.
Perceptie Proces van betekenisgeving of interpretatie van zintuigelijke
informatie door de hersenen.
3
