Complexe opvoedingssituaties I
1.Inleiding OPO complexe opvoedingssituaties I en II
1.1 Welkom in wonderland
In speelt men voortdurend met taal,logica en betekenis.Het leidt ons in, in de wereld van opvoeding en
complexere situaties.
Betekenis is afhankelijk van wie spreekt en in welke context het wordt gezegd → obv ervaring ga je anders
naar situatie kijken.
● Het gaat over zelf weg zoeken: focus op autonomie en ontdekking
● Perspectivische lenigheid: Iets uit verschillende perspectieven bekijken, ook perspectieven die
buiten je comfortzone liggen.
- Interactie met diverse personages die Alice leren om telkens ander perspectief in te nemen
- Kritisch leren denken, vragen stellen
Betekenis karakters:
● Alice: vraagt zich voortdurend af wie ze is in relatie tot de wereld. Haar ontwikkeling wordt
letterlijk in beeld gebracht ( krimpt& groeit). ⇒ Deze groei wordt beïnvloed dr andere personages:
● Witte konijn: veilige wereld verlaten & exploreren staat symbool vr de transitie v kindertijd nr
volwassenheid
● Rups: symbool vr wijsheid & verandering. Stimuleert zelfreflectie en geeft cruciale raad die Alice
helpt controle te krijgen over haar situatie.
● Hartenkoningin: tirannieke en onrechtvaardige heerschappij, die de sociale structuur van
Wonderland bepaalt en angst opwekt.
1.2 De kracht van verhalen
Adolesence
● Hoe wordt opvoeding in dit fragment in beeld gebracht?
Onvoorspelbaarheid van opvoeding: ouder blikken terug en zoeken naar wat ze fout hebben gedaan, en
vragen zich af of ze goede ouders waren. Er is geen duidelijk causaal verband = onzekerheid,
onduidelijkheid v opvoeding.
Invloed sociale media: is het quartaire opvoedingsmilieu.
→ Ouders hebben maar een klein stukje impact, er zijn nog veel meer dingen die invloed uitoefenen op
opvoeding.
Contextualisering: peda uitdagingen en vraagstukken bevinden zich altijd in een context, die bepaalt de
betekenis en geeft richting aan ons denken. Het verwijst naar het plaatsen van ‘iets’ (idee, situatie,
handeling,..) in een specifieke context/tegen een achtergrond om het beter te begrijpen.
→ Gaat om rekening houden met omstandigheden, achtergrond en omgeving waarin iets gebeurt.
Pedagogische uitdagingen & vraagstukken situeren zich altijd in een spec context die betekenis & richting
geeft aan ons denken.
De context kleurt mee de betekenis:
● Historisch perspectief
● Maatschappelijke context (economisch, sociaal, politiek, …)
● Ethisch en normatief kader
● Micro, meso, macro
● Eigen referentiekader
● …
Zo zijn er verschillende maatschappijen/tendensen waarin we een context kunnen plaatsen:
● Neoliberaal gedachtegoed nadruk op vrijheid & beperkte macht vd overheid
● Individualistisch ied bekijkt een situatie anders
● Kapitalistisch: produceren versus consumeren
● Complex en risicovol
● Divers en ‘pluralistisch’
● Digitalisering
● …
1
, 1.3 Taal doet ertoe
De toren werd gebouwd om God te eren, de toren werd zo hoog dat God vreesde dat ze dicht
kwamen en liet daardoor iedereen een andere taal spreken. Hierdoor verstonden ze elkaar niet
meer en liep alles mis.
⇒ Belang van taal
"But if thought corrupts language, language can also corrupt thought.“
(Orwell, 1984)
→ Wat er wordt gedacht in de maatschappij zorgt ervoor dat bepaalde
woorden ontstaan , dit heeft een invloed op wat we denken Bv. woorden in de krant.
Als jeugdprofessional is taal ons werkmiddel, en moeten we dus bewust zijn over welke woorden we
gebruiken.
Aandachtspunten:
- Stel jezelf regelmatig de vraag wat een begrip betekent binnen de specifieke context. 1 woord kan een andere invulling
krijgen, afhankelijk van de context.
- Leer jezelf de reflex aan om onbekende woorden op te zoeken + ergens te noteren.
- Sta open voor verschillende perspectieven.
- Werk samen met je medestudenten ( ga in dialoog over de cursus.)
- Tracht te streven naar persoonlijke groei maar blijf eveneens bescheiden en wees jezelf bewust van je werkpunten.
- Denk kritisch na bij de lesinhouden en leg zoveel mogelijk linken.
Aandachtspunten jeugdprofessional:
- Toon eerbied en nederigheid in contact: ga ervan uit dat we allen een verschillende taal spreken (basishouding).
- De verspreiding van mensen & talen in het kunstwerk vd toren v Babel toont de diversiteit van de mensheid.
→ Verhaal waarschuwt tegen menselijke hoogmoed. Hulpverleners kunnen leren om bescheiden te blijven en zich bewust te zijn
van hun eigen beperkingen, terwijl ze streven naar het beste voor hun cliënten.
- Aanpassen aan nieuwe omstandigheden en talen. Hulpverleners kunnen hieruit leren dat flexibiliteit en
aanpassingsvermogen essentieel zijn, vooral in veranderende en uitdagende situaties.
Om verhalen te kunnen vertellen & begrijpen hebben we taal nodig:
● Als communicatiemiddel
● Vormen van betekenissen, invloed op denken en ideeën scheppen.
Ludwig Wittgenstein: taalfilosoof
Stelt dat taal de werkelijkheid niet weerspiegeld, maar krijgt betekenis door gebruik, context en interactie.
Taalspelen = woorden krijgen zin binnen een gedeeld taalspel, dit leren we door sociale initiatie en
oefening.
→ Vormen kern v opvoeding: wat je niet met taal kunt vatten, kun je ook niet begrijpen. Taal vormt ons
denken.
John Austin ( concretiseren v Wittgenstein zijn theorie)
- Taal als handeling: Taal is niet enkel beschrijvend, maar ook performatief, ze doet iets.
- Taalhandelingen: Uitingen zoals bevelen, beloften of excuses veranderen de werkelijkheid. bv: “Sluit
het raam” is niet alleen een zin, maar een daad die actie uitlokt.
- Impact op werkelijkheid: Taal is een kracht die ingrijpt in de wereld, niet iets wat erbuiten staat.
1.4.1 Verhalen en cultuur in COS
Verhalen zijn een ankerpunt die zingeving en richting bieden, zo zijn er die:
- De wereld veranderen en openen
- Die scheppen, verwonderen en doen denken → leren ons iets.
⇒ Dit is een complex process waarbij verschillende spelers en krachten betrokken zijn.
2
1.Inleiding OPO complexe opvoedingssituaties I en II
1.1 Welkom in wonderland
In speelt men voortdurend met taal,logica en betekenis.Het leidt ons in, in de wereld van opvoeding en
complexere situaties.
Betekenis is afhankelijk van wie spreekt en in welke context het wordt gezegd → obv ervaring ga je anders
naar situatie kijken.
● Het gaat over zelf weg zoeken: focus op autonomie en ontdekking
● Perspectivische lenigheid: Iets uit verschillende perspectieven bekijken, ook perspectieven die
buiten je comfortzone liggen.
- Interactie met diverse personages die Alice leren om telkens ander perspectief in te nemen
- Kritisch leren denken, vragen stellen
Betekenis karakters:
● Alice: vraagt zich voortdurend af wie ze is in relatie tot de wereld. Haar ontwikkeling wordt
letterlijk in beeld gebracht ( krimpt& groeit). ⇒ Deze groei wordt beïnvloed dr andere personages:
● Witte konijn: veilige wereld verlaten & exploreren staat symbool vr de transitie v kindertijd nr
volwassenheid
● Rups: symbool vr wijsheid & verandering. Stimuleert zelfreflectie en geeft cruciale raad die Alice
helpt controle te krijgen over haar situatie.
● Hartenkoningin: tirannieke en onrechtvaardige heerschappij, die de sociale structuur van
Wonderland bepaalt en angst opwekt.
1.2 De kracht van verhalen
Adolesence
● Hoe wordt opvoeding in dit fragment in beeld gebracht?
Onvoorspelbaarheid van opvoeding: ouder blikken terug en zoeken naar wat ze fout hebben gedaan, en
vragen zich af of ze goede ouders waren. Er is geen duidelijk causaal verband = onzekerheid,
onduidelijkheid v opvoeding.
Invloed sociale media: is het quartaire opvoedingsmilieu.
→ Ouders hebben maar een klein stukje impact, er zijn nog veel meer dingen die invloed uitoefenen op
opvoeding.
Contextualisering: peda uitdagingen en vraagstukken bevinden zich altijd in een context, die bepaalt de
betekenis en geeft richting aan ons denken. Het verwijst naar het plaatsen van ‘iets’ (idee, situatie,
handeling,..) in een specifieke context/tegen een achtergrond om het beter te begrijpen.
→ Gaat om rekening houden met omstandigheden, achtergrond en omgeving waarin iets gebeurt.
Pedagogische uitdagingen & vraagstukken situeren zich altijd in een spec context die betekenis & richting
geeft aan ons denken.
De context kleurt mee de betekenis:
● Historisch perspectief
● Maatschappelijke context (economisch, sociaal, politiek, …)
● Ethisch en normatief kader
● Micro, meso, macro
● Eigen referentiekader
● …
Zo zijn er verschillende maatschappijen/tendensen waarin we een context kunnen plaatsen:
● Neoliberaal gedachtegoed nadruk op vrijheid & beperkte macht vd overheid
● Individualistisch ied bekijkt een situatie anders
● Kapitalistisch: produceren versus consumeren
● Complex en risicovol
● Divers en ‘pluralistisch’
● Digitalisering
● …
1
, 1.3 Taal doet ertoe
De toren werd gebouwd om God te eren, de toren werd zo hoog dat God vreesde dat ze dicht
kwamen en liet daardoor iedereen een andere taal spreken. Hierdoor verstonden ze elkaar niet
meer en liep alles mis.
⇒ Belang van taal
"But if thought corrupts language, language can also corrupt thought.“
(Orwell, 1984)
→ Wat er wordt gedacht in de maatschappij zorgt ervoor dat bepaalde
woorden ontstaan , dit heeft een invloed op wat we denken Bv. woorden in de krant.
Als jeugdprofessional is taal ons werkmiddel, en moeten we dus bewust zijn over welke woorden we
gebruiken.
Aandachtspunten:
- Stel jezelf regelmatig de vraag wat een begrip betekent binnen de specifieke context. 1 woord kan een andere invulling
krijgen, afhankelijk van de context.
- Leer jezelf de reflex aan om onbekende woorden op te zoeken + ergens te noteren.
- Sta open voor verschillende perspectieven.
- Werk samen met je medestudenten ( ga in dialoog over de cursus.)
- Tracht te streven naar persoonlijke groei maar blijf eveneens bescheiden en wees jezelf bewust van je werkpunten.
- Denk kritisch na bij de lesinhouden en leg zoveel mogelijk linken.
Aandachtspunten jeugdprofessional:
- Toon eerbied en nederigheid in contact: ga ervan uit dat we allen een verschillende taal spreken (basishouding).
- De verspreiding van mensen & talen in het kunstwerk vd toren v Babel toont de diversiteit van de mensheid.
→ Verhaal waarschuwt tegen menselijke hoogmoed. Hulpverleners kunnen leren om bescheiden te blijven en zich bewust te zijn
van hun eigen beperkingen, terwijl ze streven naar het beste voor hun cliënten.
- Aanpassen aan nieuwe omstandigheden en talen. Hulpverleners kunnen hieruit leren dat flexibiliteit en
aanpassingsvermogen essentieel zijn, vooral in veranderende en uitdagende situaties.
Om verhalen te kunnen vertellen & begrijpen hebben we taal nodig:
● Als communicatiemiddel
● Vormen van betekenissen, invloed op denken en ideeën scheppen.
Ludwig Wittgenstein: taalfilosoof
Stelt dat taal de werkelijkheid niet weerspiegeld, maar krijgt betekenis door gebruik, context en interactie.
Taalspelen = woorden krijgen zin binnen een gedeeld taalspel, dit leren we door sociale initiatie en
oefening.
→ Vormen kern v opvoeding: wat je niet met taal kunt vatten, kun je ook niet begrijpen. Taal vormt ons
denken.
John Austin ( concretiseren v Wittgenstein zijn theorie)
- Taal als handeling: Taal is niet enkel beschrijvend, maar ook performatief, ze doet iets.
- Taalhandelingen: Uitingen zoals bevelen, beloften of excuses veranderen de werkelijkheid. bv: “Sluit
het raam” is niet alleen een zin, maar een daad die actie uitlokt.
- Impact op werkelijkheid: Taal is een kracht die ingrijpt in de wereld, niet iets wat erbuiten staat.
1.4.1 Verhalen en cultuur in COS
Verhalen zijn een ankerpunt die zingeving en richting bieden, zo zijn er die:
- De wereld veranderen en openen
- Die scheppen, verwonderen en doen denken → leren ons iets.
⇒ Dit is een complex process waarbij verschillende spelers en krachten betrokken zijn.
2
