Samenvatting Psychologie van de individuele verschillen deel 1 H5 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

Onderdeel deel II:
Psychologie van de
persoonlijkheid
H5: Interactionisme
1: Inleiding
Basisidee: waar komen verschillen in gedrag vandaan?

 Vraag: waarom gedragen mensen zich verschillend?
 Er zijn 3 mogelijke antwoorden:


Persoon is het belangrijkst (trekpsychologie)
Gedrag komt door persoonlijkheidstrekken

 bv. iemand is angstig → dus vaak gestrest
 Trekken zijn stabiel


TREK → GEDRAG

Gevolg:

 Verschillen tussen mensen zijn consistent
 Als An angstiger is dan Jan → dan blijft dat zo
in elke situatie

Dit noemen we:

Hoofdeffect van de persoon



Situatie is het belangrijkst (situationisme)
Gedrag komt vooral door de situatie

 bv. iedereen wordt zenuwachtig op een date
 Persoonlijkheid speelt minder rol


Interactionisme (meest genuanceerd)
Gedrag = combinatie van persoon én situatie

PERSOON × SITUATIE → GEDRAG




Wat betekent interactionisme concreet?

1

,Verschillen tussen mensen zijn niet altijd hetzelfde in elke situatie

Voorbeeld:

 An is angstig bij: ruzie en date
 Jan is angstig bij: tandarts

Dus:

 Soms is An angstiger
 Soms Jan
 Verschil hangt af van de situatie



Belangrijk inzicht

Individuele verschillen zijn niet altijd consistent

 Trekpsychologie zegt → An is altijd angstiger dan Jan
 Interactionisme zegt → dat hangt af van de situatie



3 effecten samengevat

1. Hoofdeffect persoon → sommige mensen zijn gemiddeld angstiger
2. Hoofdeffect situatie → sommige situaties zijn voor iedereen stressvoller
(bv. date > tandarts)
3. Interactie (belangrijkste!) → wie het meest
stress ervaart hangt af van de situatie


Nog voorbeelden

 Iemand kan: extravert zijn op feestjes, stil
op een begrafenis
 Twee mensen: reageren hetzelfde bij spin, maar anders bij slang

Dus: gedrag verandert afhankelijk van context



Samenvatting

Volgens interactionisme hangen individuele verschillen in gedrag af van de
situatie, omdat gedrag ontstaat uit een interactie tussen persoonlijkheid en
omgeving, en dus niet altijd consistent is.



2: Implicaties en interactie
Kernidee: Interactie tussen Persoon en Situatie



2

, De belangrijkste drijfveer van individuele verschillen is niet alleen de persoon of
de situatie, maar hoe persoon en situatie op elkaar reageren.



Consequenties voor stabiliteit van gedrag
Type A consistentie (cross-temporele stabiliteit)

 Gedrag blijft redelijk stabiel in dezelfde situatie over tijd
 Voorbeeld: wie veel praat in de les deze week, zal dat vaak ook volgende
week doen
 Relatief hoog


Type B consistentie (cross-situationele stabiliteit)

 Gedrag verschilt sterk tussen situaties
 Voorbeeld: iemand kan vriendelijk zijn op een BBQ, maar niet helpen
afwassen
 Relatief laag


Type C consistentie (cross-uitingsstabiliteit)

 Hoe hetzelfde gedrag zichtbaar is in verschillende situaties
 Ook relatief laag


Type D consistentie (predictie van gedrag op basis van trekscores)

 Trekscores voorspellen niet altijd concreet gedrag in nieuwe situaties
 Je kan niet automatisch voorspellen dat iemand die vriendelijk is bij een
BBQ ook altijd vriendelijk zal zijn op het werk.



Implicatie
Individuele verschillen zijn niet noodzakelijk consistent tussen situaties

Rangorde van mensen kan per situatie veranderen

 Voorbeeld: Jan is stressiger bij fysieke dreiging
 An is stressiger bij sociale dreiging

Binnen één persoon is er grote variatie tussen situaties

Dit heet binnenpersoonsvariabiliteit



Methoden om persoon × situatie interactie te bestuderen



3