Samenvatting Psychologie van de individuele verschillen deel 1 H4 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

Onderdeel deel II:
Psychologie van de
persoonlijkheid
H4: Trekpsychologie
De video van Matt → voorbeeld van persoonlijkheidstrekken

In de video reist Matt de wereld rond en doet overal hetzelfde dansje.

Wat toont dit volgens persoonlijkheidspsychologie?

 Zijn gedrag lijkt overal hetzelfde, ongeacht het land of de situatie.
 Dus volgens deze visie: gedrag wordt vooral bepaald door de persoon zelf.
 Daarom wordt Matt soms een “posterboy” van de trekpsychologie
genoemd.

Dit idee past bij de nomothetische visie: we moeten kijken naar wie de persoon is
om gedrag te begrijpen.



1: Nomothetische trekpsychologie
1.1: Wat is een trek?
Wat zijn persoonlijkheidstrekken?

 Een relatief stabiele eigenschap van een persoon die gedrag, gedachten
en gevoelens beïnvloedt.
 Voorbeelden van trekken: vriendelijk, agressief, extravert, angstig,
betrouwbaar, chaotisch

Deze worden vaak beschreven met adjectieven (bijvoeglijke naamwoorden).

 Bijvoorbeeld als je jezelf beschrijft: enthousiast, stil, open, vriendelijk,
chaotisch
 Dit zijn allemaal persoonlijkheidstrekken.



Nomothetisch: wat betekent dat?

Nomothetisch betekent: een concept dat op iedereen kan worden toegepast.

Voorbeeld:

 Extraversie – introversie
 Iedereen zit ergens op dat spectrum.
 Dus trekken worden gebruikt om verschillen tussen mensen te beschrijven.




1

, Wat is een nomothetisch trekconcept?

Een persoonlijkheidstrek is volgens de trekpsychologie:

Een hypothetisch construct dat onderzoekers gebruiken om verschillen tussen
mensen te beschrijven en te voorspellen.

Belangrijk:

 Het is niet rechtstreeks observeerbaar
 Het is een theoretisch concept

Bijvoorbeeld:

 Je kan extraversie niet direct zien in de hersenen, maar je ziet wel gedrag
zoals: veel praten, sociaal zijn, graag in groepen zitten
 Daaruit leiden we extraversie af.



Drie belangrijke kenmerken van trekken
1: Interne en stabiele eigenschappen

Trekken zitten in de persoon zelf.

Ze zijn relatief stabiel over tijd en situaties.

Voorbeeld:

 Haarkleur blijft meestal hetzelfde
 Haarsnit kan veranderen

Zo is het ook met persoonlijkheid:

 Emoties veranderen snel
 Trekken veranderen minder snel

Bijvoorbeeld: je kan vandaag verdrietig zijn, maar nog steeds extravert.



2: Trekken veroorzaken gedrag (causaal)

Trekken verklaren waarom iemand bepaald gedrag vertoont.

Voorbeeld:

 Iemand met een sterke nood aan sociale erkenning zal vaker vriendelijk
zijn tegen anderen
 Dus: interne eigenschappen → leiden tot gedrag.




3: Trekken zijn dimensies (spectrum)


2

, Trekken zijn geen alles-of-niets eigenschappen.

Ze liggen op een continuüm.

Bijvoorbeeld agressiviteit:

Niet agressief ───────────── extreem agressief

 Mensen kunnen dus weinig agressief, gemiddeld agressief of zeer agressief
zijn
 Iedereen zit ergens op die schaal.



1.2: Gevolgen, implicaties
Belangrijk gevolg: gedrag ≠ trek

Een trek is niet hetzelfde als gedrag.

Het is iets onderliggend dat gedrag beïnvloedt.

Voorbeeld:

 Iemand kan agressief zijn als trek
 Maar niet altijd agressief gedrag tonen

Dus: trekken bestaan ook wanneer het gedrag niet zichtbaar is.



Trekken helpen gedrag te voorspellen

 Wetenschappers gebruiken trekken om: gedrag te beschrijven, gedrag te
verklaren en gedrag te voorspellen
 Bijvoorbeeld als iemand extravert is
 Kan je verwachten dat hij: vaak praat, sociaal is, graag met mensen samen
is

 Hoofdeffect van de persoon is belangrijkste manier om individuele verschillen
op te
vatten

1.3: Gevolgen voor opvattingen over consistentie van
menselijk gedrag
Consistentie van gedrag

Als trekken echt bestaan, verwachten we consistent gedrag.

 Een belangrijke onderzoekster hierover is Sarah Hampson.
 Zij maakte een onderscheid tussen vier soorten consistentie.

Consistentie betekent: hoe stabiel verschillen tussen mensen
blijven over tijd, situaties en gedrag.


3