Samenvatting Menselijke biologie H15 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H15: Kanker: ongecontroleerde celdeling en
differentiatie
15.1: Tumoren kunnen goedaardig of kwaadaardig zijn
Normale celgroei, celdeling en differentiatie
Ons lichaam maakt voortdurend nieuwe cellen aan.

Dat gebeurt voor:

 Groei
 Herstel van beschadigingen
 Vervanging van oude cellen.

Differentiatie

Differentiatie betekent dat een cel een speciale functie krijgt.

Bijvoorbeeld:

 Een spiercel wordt een spiercel
 Een zenuwcel wordt een zenuwcel.

De cellen blijven dus:

 Op hun juiste plaats
 Hetzelfde type cel
 Netjes gecontroleerd delen

Regulatie van celdeling (hyperplasie)

Soms moet het lichaam tijdelijk extra cellen maken. Dat heet hyperplasie = een
toename van het aantal cellen.

Voorbeelden:

 Het baarmoederslijmvlies groeit tijdens de menstruatiecyclus
 Wondgenezing
 Borstweefsel groeit tijdens zwangerschap

De snelheid van celdeling wordt geregeld door:

 Hormonen
 Groeifactoren
 Contactinhibitie

Contactinhibitie?

 Normale cellen voelen wanneer ze andere cellen raken.
 Dan stoppen ze met delen.

Dus normale cellen: groeien gecontroleerd, blijven op hun plaats en verspreiden
zich niet.

1

, Abnormale celgroei (kanker)
Bij kanker raken genen beschadigd (= genetische veranderingen of mutaties).

Daardoor werken belangrijke controlesystemen niet meer goed:

 DNA-herstel
 Controle van de celcyclus
 Apoptose (geprogrammeerde celdood)
 Differentiatie

Gevolg:

 Cellen delen ongecontroleerd
 Stoppen niet meer met groeien
 Reageren niet op contactinhibitie
 Kunnen migreren en andere weefsels binnendringen
 Zien er anders uit en gedragen zich anders.

Tumor (neoplasma)

Een groep abnormaal delende cellen vormt een tumor of neoplasma.

Er bestaan twee soorten:

1. Goedaardige tumor (benigne)
2. Kwaadaardige tumor (maligne = kanker)

Benigne tumor (goedaardig)

Een benigne tumor:

 Groeit langzaam
 Blijft op één plaats
 Vormt een duidelijke, afgebakende massa
 Lijkt nog sterk op normale cellen
 Verspreidt zich niet

Vaak zit er een kapsel van bindweefsel rond.

Voorbeelden:

 Lipoom = tumor van vetcellen
 Adenoom = tumor van kliercellen
 Moedervlekken

Benigne tumoren zijn meestal niet gevaarlijk, behalve als ze:

 Erg groot worden
 Op belangrijke organen drukken (bijvoorbeeld in de hersenen).
 Ze kunnen vaak gemakkelijk operatief verwijderd worden

Soms kan een benigne tumor veranderen in kanker.


2

, Bijvoorbeeld: een moedervlek kan evolueren naar een melanoom (huidkanker).

Ontstaan van een benigne tumor

1. Een normale cel krijgt een genetische verandering
2. Die cel begint sneller te delen
3. Er ontstaat een massa cellen.
4. De tumor blijft lokaal en goed begrensd.

Dus:

 De cellen groeien sneller
 Maar blijven nog relatief normaal georganiseerd


15.2: Kankercellen ondergaan structurele en functionele
veranderingen
Kenmerken van benigne tumoren en kanker
Veranderingen bij kanker

Wanneer cellen kankerachtig worden, veranderen ze zowel:

 Structureel (hoe ze eruitzien)
 Als functioneel (hoe ze werken).

Typische veranderingen:

 De celkern wordt groter
 De hoeveelheid cytoplasma verandert
 Cellen verliezen hun gespecialiseerde functie
 Cellen delen sneller dan normaal
 De organisatie van het weefsel verdwijnt


Dysplasie

Wat is dysplasie?

 Dysplasie betekent: abnormale ontwikkeling van cellen.
 De cellen beginnen er afwijkend uit te zien en gedragen zich minder
normaal.
 Dit is vaak een voorstadium van kanker.

De cellen:

 Verliezen hun normale vorm
 Liggen ongeordend
 Functioneren minder goed



Van normale cel naar kanker

3