Samenvatting Menselijke biologie H11 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H11: Het spijsverteringsstelsel en voeding
11.1: Het spijsverteringsstelsel brengt voedingsstoffen
in het lichaam
Wat is het spijsverteringsstelsel?
Het spijsverteringsstelsel zorgt ervoor dat voedingsstoffen uit voedsel
in ons lichaam terechtkomen.

 Het bestaat uit een reeks organen die een lange holle buis vormen, van
mond tot anus.
 Deze buis heet het gastro-intestinale (GI) kanaal.

Organen van het GI-kanaal:

 Mond
 Farynx (keel)
 Slokdarm
 Maag
 Dunne darm
 Dikke darm
 Endeldarm (rectum)
 Anus

Daarnaast zijn er accessoire organen die
helpen bij de spijsvertering:

 Speekselklieren: produceren
speeksel
 Lever: maakt gal aan
 Galblaas: slaat gal op en concentreert het
 Alvleesklier (pancreas): maakt spijsverteringsenzymen en bicarbonaten


Functie van het GI-kanaal

Het GI-kanaal doet twee belangrijke dingen:

1. Voedingsstoffen opnemen in het lichaam
2. Afvalstoffen uitscheiden die het lichaam niet kan gebruiken

Elke sectie van het GI-kanaal heeft een specifieke rol:

Orgaan Functie

Mond Kauwen en mengen van voedsel, smaak waarnemen, speeksel
voegt enzymen en pH-regelaars toe

Farynx Doorvoer van voedsel en lucht; helpt bij slikken

Slokdarm Verplaatst voedsel van keel naar maag


1

, Maag Opslag en mengen van voedsel, chemische vertering van eiwitten
door zuur en enzymen, geeft voedsel in porties door aan dunne
darm

Dunne Vertering van koolhydraten, vetten en eiwitten; opname van de
darm meeste voedingsstoffen; secreet enzymen en hormonen

Dikke Opname van resterend water en voedingsstoffen, opslag van afval
darm

Rectum & Opslag en uitscheiding van ontlasting
Anus



Accessoire organen ondersteunen dit proces:

 Speekselklieren: bevochtigen voedsel, beginnen zetmeelafbraak
 Lever: produceert gal voor vetvertering
 Galblaas: slaat gal op en geeft het af aan de dunne darm
 Pancreas: enzymen en alkalisch sap neutraliseren maagzuur


De lagen van de GI-tractus

De wanden van het spijsverteringskanaal hebben vier lagen die overal van mond
tot anus aanwezig zijn:

1: Mucosa (slijmvlies)

 Binnenste laag
 Komt in contact met voedsel
 Voedingsstoffen passeren hier naar het
bloed.

2: Submucosa

 Bindweefsel met bloedvaten
 Lymfevaten en zenuwen
 Vervoert voedingsstoffen naar lichaam.

3: Muscularis

 Spierlaag die beweging mogelijk maakt
 Innerlijke cirkelspieren
 Buitenste lengte spieren
 Maag heeft extra diagonale spieren.

4: Serosa

 Buitenste bindweefsel
 Beschermt en bevestigt het kanaal aan de lichaamswand.

Soms zijn er sfincters, dikke kringen van spierweefsel, die de doorgang tussen
organen regelen.

2

, Vijf basisprocessen van spijsvertering
Het spijsverteringsstelsel verwerkt voedsel in vijf stappen:

1. Inname (ingestie): voedsel wordt gegeten en in de mond gebracht
2. Vertering (digestion): mechanisch (kauwen) en chemisch (enzymen)
afbreken van voedsel
3. Beweging (motility): voedsel verplaatst zich door het GI-kanaal
4. Opname (absorption): voedingsstoffen gaan door de mucosa naar bloed en
lymfe
5. Uitscheiding (elimination): onverteerbare resten worden als ontlasting
verwijderd


Soorten beweging

Het spijsverteringsstelsel gebruikt twee soorten
spierbewegingen:

Peristaltiek

 Golvende spiercontracties die voedsel
vooruitduwen
 Werkt door: spier vóór het voedsel ontspant, spier
erachter trekt samen
 Vooral belangrijk in slokdarm en maag

Segmentatie

 Afwisselende contracties van korte
spiersegmenten
 Voedsel wordt heen en weer geduwd, tegen het
slijmvlies gedrukt
 Zorgt voor betere opname van voedingsstoffen
 Vooral in de dunne darm



Samengevat

 Het spijsverteringsstelsel zorgt ervoor dat voedingsstoffen in het lichaam
komen en afval verwijderd wordt.
 Het bestaat uit GI-organen (mond → anus) en accessoire organen (lever,
galblaas, pancreas, speekselklieren).
 GI-wanden hebben vier lagen: mucosa, submucosa, muscularis, serosa.
 Vijf processen: kauwen/bewegen, afscheiden, verteren, opnemen,
uitscheiden.
 Bewegingen zoals peristaltiek en segmentatie helpen bij transport en
opname van voedsel.


3

, 11.2: De mond verwerkt voedsel om het door te slikken
De mond: ingang van het spijsverteringsstelsel

De mond (orale cavity) is het eerste deel van het GI-kanaal en het startpunt van
de spijsvertering. Hier gebeurt mechanische en chemische verwerking van
voedsel zodat het kan worden doorgeslikt.

Belangrijkste functies van de mond:

1. Voedsel kauwen: mechanische verkleining van voedsel.
2. Voedsel bevochtigen: speeksel maakt voedsel glad en makkelijker om door
te slikken.
3. Begin chemische vertering: enzymen in speeksel breken koolhydraten af.
4. Bescherming: speeksel bevat stoffen die bacteriën remmen.
5. Smaken waarnemen: tong met smaakpapillen.
6. Voedsel transporteren: tong vormt een bolus en duwt dit naar de keel.

Speeksel en speekselklieren
Er zijn drie paar speekselklieren:

 Oorspeekselklieren (parotis): achter de kaak
 Onderkaakspeekselklieren (submandibularis):
onder de kaak
 Onder-tong speekselklieren (sublingualis):
onder de tong

Functies van speeksel:

1. Mucine: houdt voedsel samen tot een bolus
zodat het makkelijk te slikken is
2. Speekselamylase: start de afbraak van
koolhydraten
3. Bicarbonaat (HCO₃⁻): houdt de pH in de mond
neutraal (6,5–7,5), zodat enzymen goed werken.
4. Lysozyme: remt bacteriegroei en beschermt tegen infecties



De tanden: mechanische verwerking van voedsel
De mond bevat vier soorten tanden, elk met een specifieke functie:

Tandsoort Aantal bij Functie
volwassene

4