Samenvatting Menselijke biologie H10 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H10: Het endocriene systeem!
10.1: Het endocriene systeem produceert hormonen
Het endocriene systeem is een verzameling van klieren en speciale
cellen die hormonen maken.

 Hormonen zijn chemische boodschapperstoffen.
 Ze zorgen ervoor dat organen met elkaar kunnen communiceren en
samenwerken.

Wat doet het endocriene systeem?
Het endocriene systeem regelt veel processen in het lichaam, zoals:

 Groei
 Stofwisseling
 Energieverbruik
 Voortplanting
 Stressreacties
 Evenwicht in het lichaam (homeostase)

Hormonen worden gemaakt door endocriene klieren.

Wat is een endocriene klier?

Een endocriene klier is een orgaan dat hormonen rechtstreeks aan het
bloed afgeeft.

 Geen afvoerbuisje (duct) aanwezig
 Daarom noemt men ze ductloze klieren

Hormonen gaan via:

 Bloed
 Lymfe
 Interstitiële vloeistof (weefselvocht)

Naar andere delen van het lichaam.

Verschil tussen endocriene en exocriene klieren

Endocriene klieren

 Geven hormonen af aan het bloed
 Werken intern in het lichaam

Voorbeelden: hypofyse, schildklier, bijnieren, ovaria/testes

Exocriene klieren

 Geven stoffen af via een buisje naar buiten of naar een holte
 Voorbeelden: zweetklieren, talgklieren, speekselklieren



1

, Belangrijke endocriene klieren en hun plaats

 Hypofyse → onderaan de hersenen → belangrijke “regelklier”
 Hypothalamus → deel van de hersenen → stuurt de hypofyse aan
 Schildklier → in de hals → regelt stofwisseling
 Thymus → achter borstbeen, ter hoogte van hart → belangrijk voor
immuunsysteem
 Bijnieren → bovenop de nieren → stresshormonen
 Ovaria (eierstokken) en testes (teelballen) → geslachtshormonen

Zie anatomie p. 227



Hoe werken hormonen?
Hormonen reizen door het bloed.

 Maar: niet elke cel reageert op elk hormoon.
 Een hormoon werkt alleen op doelcellen (target cells).


Waarom?

Omdat alleen die cellen de juiste receptor hebben.

Vergelijking:

 Hormoon = sleutel
 Receptor = slot
 Doelcel = deur die open kan

Zonder receptor → geen effect.



Belangrijke kenmerken van het endocriene systeem

1. Hormonen kunnen bijna overal komen: omdat ze via het bloed reizen.
2. Hormonen werken slechts op specifieke cellen: alleen cellen met
juiste receptor reageren.
3. Endocriene werking is trager dan zenuwstelsel: zenuwen werken in
milliseconden. Hormonen moeten eerst gemaakt worden, in bloed
terechtkomen en naar doelorgaan reizen. Dit duurt seconden tot uren.
4. Hormonen werken langer: effect blijft vaak langer aanwezig.
5. Endocrien systeem werkt samen met zenuwstelsel: beide systemen
regelen het lichaam samen.




2

, Verschil zenuwstelsel vs endocrien systeem

Zenuwstelsel Endocrien
systeem

Zeer snel Trager

Elektrische Hormonen
signalen

Korte werking Langdurige
werking

Directe Via bloed
verbinding



Belangrijke as: hypothalamus–hypofyse–bijnier-as

Een belangrijke samenwerking in het lichaam:

Hypothalamus → Hypofyse → Bijnieren

Deze as regelt:

 Stress
 Hormoonbalans
 Energie
 Reactie op gevaar



Praktisch voorbeeld

Bij groeihormoon:

 Hormoon circuleert in bloed
 Botten reageren alleen als ze receptoren hebben
 Zonder receptor → geen groei-effect
 Dit noemt men specificiteit.



Samenvatting

 Hormonen = chemische boodschappers
 Endocriene klieren geven hormonen af aan bloed
 Hormonen werken op doelcellen met receptoren
 Endocrien systeem werkt trager dan zenuwstelsel
 Beide systemen werken samen
 Belangrijke klieren kennen + locatie kennen
 Specificiteit = enkel doelcellen reageren op hormoon




3

, 10.2: Hormonen worden geclassificeerd als steroïde of
niet-steroïde
Steroïde en niet-steroïde hormonen

Hormonen kunnen in 2 grote groepen worden verdeeld:

1. Steroïde hormonen
2. Niet-steroïde hormonen

Het belangrijkste verschil = hoe ze inwerken op een cel.



1. Steroïde hormonen
Steroïde hormonen zijn opgebouwd uit cholesterol.

Kenmerken

 Vetoplosbaar (lipid soluble)
 Kunnen gemakkelijk door celmembraan
 Werken binnen in de cel
 Receptor zit in de cel of celkern


Hoe werken ze?

Stap voor stap:

1. Hormoon reist via bloed
2. Gaat door celmembraan
3. Gaat de celkern binnen
4. Bindt aan receptor
5. Activeert genen (DNA)
6. Maakt RNA
7. Vorming van nieuwe eiwitten
8. Cel verandert werking

Ze veranderen dus de activiteit van de cel via genen en eiwitsynthese.



Waarom belangrijk?

Steroïde hormonen kunnen:

 Diepgaande veranderingen veroorzaken
 Invloed hebben op groei en weefselopbouw
 Langdurige effecten geven

Voorbeelden


4